Кіріспе

Италиядағы музыка дәстүрлерінің шолуы

Италияда музыка дәстүрлі түрде итальяндық ұлттық және этникалық ерекшеліктің мәдени белгісі болып келді және қоғам мен саясатта маңызды орынға ие. Италиялық музыканың музыкалық шкала, гармония, нотация және театр салаларындағы жаңалықтары 16 ғасырдың соңында операның дамуына мүмкіндік берді, ал симфония және концерт сияқты еуропалық классикалық музыканың көп бөлігі операның, аспаптық классикалық музыканың және жергілікті және импортталған көздерден алынған эстрадалық музыканың кең спектрін қамтиды. Италияның халық музыкасы елдің музыкалық мұрасының маңызды бөлігі болып табылады және аймақтық стильдердің, аспаптардың және билердің алуан түрлілігін қамтиды. Аспаптық және вокалдық классикалық музыка итальяндық ұлттық ерекшеліктің айқын бөлігі болып табылады, ол тәжірибелік өнер музыкасы мен халықаралық синтездерден бастап симфониялық музыка мен операға дейін жетеді. Опера итальяндық музыкалық мәдениеттің ажырамас бөлігі болып табылады және эстрадалық музыканың маңызды сегментіне айналды. Canzone Napoletana – Неаполитандық ән және cantautori – әнші-күйші дәстүрлері де Италияның музыка индустриясының маңызды бөлігін құрайтын танымал отандық стильдер, сондай-ақ АҚШ-тан импортталған джаз, рок және хип-хоп сияқты жанрлар. Италия диско және электрондық музыканың дамуында маңызды рөл атқарды, ал Italo disco – электрондық би жанрларының ең ерте түрлерінің бірі болды.

Сипаттамалары

Италия музыкасы тарих бойында үлкен құрметке ие болды және итальян музыкасының көптеген шығармалары жоғары өнер саналады. Италия мәдениетінің басқа элементтерінен гөрі, музыка көбінесе әртүрлі, бірақ басқа елдердің музыкасынан ерекше. Елдің музыкаға жасаған тарихи үлесі де ұлттық мақтанышқа айналған. Италияның салыстырмалы түрде жақын тарихында бүкіл әлемге таралған опера дәстүрі қалыптасты; итальяндық ұлттық сана немесе біріккен итальян мемлекетінің құрылуына дейін итальян түбегі музыкадағы маңызды жаңалықтарға, оның ішінде музыкалық жазу және григориан әнін дамытуға үлкен үлес қосты.

Әлеуметтік сәйкестік

Италияның ерекше мәдениеті арқылы ұлттық өзіндігі бар, әсемдік пен эмоционалдылықты бағалау сезімі бар, бұл музыкада айқын көрінеді. Мәдени, саяси және әлеуметтік мәселелер Италияда музыка арқылы да жиі білдіріледі. Музыкаға деген адалдық итальяндықтардың әлеуметтік сәйкестігіне толысқан, бірақ бірде-бір стильді сипаттамалық "ұлттық стиль" деп санаған жоқ. Халықтық музыканың көпшілігі жергілікті және шағын аймақ немесе қалаға тән. Алайда Италияның классикалық мұрасы елдің, әсіресе операның, маңызды бір бөлігі болып табылады. Дәстүрлі опералық шығармалар музыканың танымал бөлігі болып табылады және ұлттық бірегейліктің ажырамас бөлігі болып табылады. Италияның музыкалық өнімі "үлкен әртүрлілігі мен шығармашылық тәуелсіздігімен және өнер түрлерінің бай түрленуімен" сипатталады. Музыка да елдің бірігуіне үлкен рөл атқарды. Осы кезеңде кейбір көшбасшылар музыканы біріктіретін мәдени өзіндік ерекшелік қалыптастыру үшін пайдалануға тырысты. Мысалы, Джузеппе Вердидің "Набукко" операсындағы "Va, pensiero" хоры. Опера ежелгі Вавилон патшалығы туралы, бірақ хорда "O mia Patria" деген сөз тіркесі бар, яғни исраилдіктердің конфедерациясының күресі туралы, сонымен қатар әлі бірікпеген Италияның тағдырына аздап сілтеме жасайды; бүкіл хор Рисорджиментоның ресми емес әнұранына айналды, XIX ғасырда Италияны біріктіру үшін күрестің символы болды. Тіпті Вердидің аты итальяндық бірліктің синонимі болды, өйткені "Вердиді" Витторио Эммануэле, Италия королі Виктор Эммануэльдің, ақырында біріккен Италияның бірінші королі Виктор Эммануэль II болған Савой монархының аты-жөнінің қысқартылған түрі ретінде оқуға болады. Осылайша, "Viva Verdi" патриоттар үшін ұранға айналды және сол кездегі Австро-Венгрия аумағының бөлігі болған Милан және басқа қалалардағы граффитилерде жиі пайда болды. Верди Италияның бірігуінен бұрын цензурамен проблемаларға тап болды. Оның "Un ballo in maschera" операсы бастапқыда "Густаво III" деп аталды және 1850-ші жылдардың соңында Екі Сицилия Корольдігінің астанасы Неапольдегі Сан-Карло операсында ұсынылды. Неапольдік цензура 1790 жылдары Швеция королі Густав III-тің өлтіруі туралы нақты сюжетке қарсы болды. Тіпті сюжет өзгерткеннен кейін де, неапольдік цензура оны қабылдамады. Кейін, 1920-30-жылдардағы фашистік дәуірде, музыкаға мемлекеттік цензура мен араласу орын алды, бірақ жүйелі түрде емес. Бұған 1932 жылғы антимодернистік манифест пен 1934 жылы Муссолини Г. Ф. Малипиероның "La favola del figlio cambiato" операсын бір рет орындағаннан кейін тыйым салуы айқын мысал. Музыкалық ақпарат құралдары көбінесе саяси радикалдық немесе жеткіліксіз итальяндық деп саналатын музыканы сынға алды. Ол өзінің "режимге қарсы" ұстанымы туралы еш айтпай, бейтарап және алыстан бағаланды. Мүмкін, музыканың саясатқа ұрысуының ең танымал оқиғасы Тосканиниге қатысты. Ол 1929 жылы Миландағы "Ла Скала" театрының музыкалық директоры қызметінен шығарылды, өйткені ол әр спектакльді фашистік "Джовинецца" әнінен бастаудан бас тартты. Режимді қорлаған бұл әрекеті үшін оған 1931 жылы Болон операсының алдындағы көшеде шабуыл жасалып, ұрып-соқты. Фашистік дәуірде саяси қысым классикалық музыканың дамуына кедергі келтірді, бірақ цензура нацистік Германиядағыдай жүйелі болмаған. 1938 жылы бірқатар "растық заңдар" қабылданды, осылайша еврей композиторлары мен музыканттары кәсіби және көркемдік қауымдастықтарға мүшеліктен бас тартылды. Бұл кезеңде Италиядан итальяндық яһудилердің жаппай қашуы болмағанымен (Германиядағы жағдаймен салыстырғанда), итальяндық яһуди композитор Марио Кастельнуово Тедеско көшіп кеткендердің бірі болды. Режимнің кейбір яһуди емес жаулары да көшіп кетті. Соңғы уақытта, 20-ғасырдың соңғы кезеңінде, әсіресе 1970-ші жылдары және одан кейін, музыка итальян саясатына одан әрі араласты. Осылайша қайта жаңғыру сахнасы оппозициямен байланысты болды және "еркін нарықтық капитализмге қарсы наразылық білдірудің" құралы болды. Италиялық классикалық музыка "неміс гармониялық күштеріне" қарсы тұрды, яғни Ричард Вагнер, Густав Малер және Ричард Штраустың тығыз гармонияларына. Италиялық музыканың француздық музыкаға деген реакциямен де көп ұқсастығы жоқ - мысалы, Клод Дебюсси импрессионизмі, онда жеке таспалардың дыбыстары арқылы көңіл-күй мен атмосфераны құру үшін мелодикалық дамудан бас тартылады. Еуропалық классикалық музыка ХХ ғасырда қатты өзгерді. Жаңа музыка тарихи, ұлттық дамыған үйлесімділік пен мелодиялық мектептердің көп бөлігін тастап, тәжірибелік музыкаға, атональдыққа, минимализмге және электрондық музыкаға көшті, олардың барлығы Еуропалық музыкаға тән ерекшеліктерді қолданады, бірақ Италияға емес. Бұл өзгерістер классикалық музыканы көптеген адамдар үшін қол жетімсіз етті. Осы кезеңнің маңызды композиторлары Отторино Респиги, Ферруччо Бузони, Альфредо Каселла, Джан Франческо Малипьеро, Франко Алфано, Бруно Мадерна, Лучано Берио, Луиджи Ноно, Сильвано Буссотти, Сальваторе Скьяррино, Луиджи Даллапиккола, Карло Якино, Джан Карло Менотти, Якопо Наполи және Гоффредо Петрасси.

Опера

Опера Италияда 16 ғасырдың соңында Флоренция камератасы тұсында пайда болды. Келесі ғасырларда Неаполь мен Венецияда опера дәстүрі қалыптасты; Клаудио Монтеверди, Алессандро Скарлатти, Джанбатиста Перголези, ал кейін Джоаккино Россини, Винченцо Беллини және Гаэтано Доницеттидің опералары гүлденді. Опера итальян музыкасымен және итальяндық ұлттық санамен ең тығыз байланысты музыкалық форма болып қала берді. Бұл 19 ғасырда Джузеппе Вердидің шығармалары арқылы ең айқын байқалды, ол итальян мәдениетінің және жалпы итальяндық біртүтастықтың символы болды. Италия 20 ғасырдың басында да романтикалық опералық музыкалық дәстүрді сақтап келді, оның үлгісі ретінде өткен ғасырда негізделген «Жаңа мектеп» (Giovane Scuola) композиторлары – Арриго Боито, Руджиеро Леонкавалло, Пьетро Масканьи және Франческо Чилеа болды. Реалист композитор Джакомо Пуччиниді «Британника энциклопедиясы» «италия операсының тарихын дерлік аяқтаған» адам деп сипаттады. Бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін опера 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы кең танылуына қарағанда төмендеді. Мұның себептері – романтизмнен жалпы мәдени серпіліс пен киноның өркендеуі, ол маңызды ойын-сауық көзіне айналды. Үшінші себеп – «интернационализм» қазіргі итальян операсын «итальяндық» емес жағдайға жеткізді. Бұл пікірді итальяндық музыка зерттеушісі және сыншы Фаусто Террефранка 1912 жылы жарық көрген «Джакомо Пуччини және халықаралық опера» атты памфлетінде білдірді, ол Пуччиниді «коммерциялыққа ұмтылу» және итальяндық дәстүрлерден бас тартуда айыптады. Дәстүрлі романтикалық опера танымал болды; шындығында, 20 ғасырдың басындағы басты опера баспасы – «Casa Ricordi» болды, ол 1930 жылға дейін тек танымал операларға ғана назар аударды, содан кейін компанияға көбінесе ағымнан тыс композиторларға рұқсат берді. «Carisch» және «Suvini Zerboni» сияқты салыстырмалы түрде жаңа баспагерлердің пайда болуы итальян операсының әртараптануына да көмектесті. Алайда, ІІ Ватикан соборы латын тіліндегі музыканың шіркеуден дерлік жойылуына себеп болды, оны тағы да халыққа жақын стильмен алмастырды.

Барокко мен классикалық

Италия музыкасында операның үстемдігі аспаптық музыканың маңызды саласын көлеңкеге тастауға бейім. Тарихи тұрғыдан алғанда, мұндай музыкаға Андреа Габриели, Джованни Габриели, Джироламо Фрескобальди, Джузеппе Гарибальди, Томазо Альбинони, Арханжело Корелли, Антонио Вивальди, Доменико Скарлати, Луиджи Боккерини, Муцио Клементи, Джузеппе Гарибольди, Луиджи Керубини, Джованни Баттиста Виотти және Никколо Паганинидің шығармаларындағы қасиетті аспаптық музыка, аспаптық концерттер және оркестрлік музыканың кең ауқымы кіреді. (Тіпті опера композиторлары да кейде басқа формаларда жұмыс істеді, мысалы, Джузеппе Вердидің ми минорындағы скрипкалық квартеті. Тіпті итальяндық лирикалық операның басталуымен аты байланысты Доницетти 18 скрипкалық квартет жазған.) 20-шы ғасырдың басында аспаптық музыканың маңызы арта бастады, бұл процесс 1904 жылы Джузеппе Мартуччидің Екінші симфониясымен басталды, бұл туындыны Джан Франческо Малипиеро «италиялық опера емес музыканың қайта жаңаруының бастапқы нүктесі» деп атады. Осы дәуірдің алғашқы композиторларының бірі, Леоне Синигалья, жергілікті халықтық дәстүрлерді пайдаланды.

Романтикадан заманауиға

XX ғасырдың басында Франко Альфано, Альфредо Казелла, Джан Франческо Малипиеро, Ильдебрандо Пиццетти және Отторино Респиги сияқты композиторлар тобының өкілдігімен ерекшеленеді. Бұл композиторлар көбінесе опера емес, аспаптық туындылар жазуға баса назар аударды. Осы буынның өкілдері 1924 жылы Пуччини қайтыс болғаннан кейін итальян музыкасындағы жетекші тұлғаларға айналды. Ол француз тіліндегі «Бальтазар де Божоюлькс» деген есімімен де кеңінен танымал. Бастапқы балеттерде мүйіз, тромбон, үлдіргі, дульцимер, сыбызғы және т.б. сияқты көптеген аспаптар қолданылды. Музыка сақталмағанмен, бишілердің өзі сахнада аспаптарда орындаған болуы мүмкін деген пікір бар. Француз революциясынан кейін Италия қайтадан балет өнерінің орталығына айналды, бұл негізінен сол кездегі ең көрнекті композиторлармен жұмыс істеген хореограф Сальваторе Виганоның еңбегінің арқасында мүмкін болды. Ол 1812 жылы Ла Скала балет театрының балетмейстері болды. Сол сияқты, итальян футуристі суретшісі және композиторы Луиджи Руссоло 1913 жылғы «Шудың өнері» және «Футурист музыкасы» манифестарында жаңа музыканың мүмкіндіктері туралы жазды. Ол сондай-ақ «интонарумори» сияқты аспаптарды ойлап тапты және жасады, олар негізінен соққылы аспаптар болып табылады және «конкретті музыка» деп аталатын стильдің алға басушысы ретінде қолданылды. XX ғасырдың басындағы музыкадағы маңызды оқиғалардың бірі 1915 жылы Альфредо Казелланың Франциядан оралуы болды; Казелла «Società Italiana di Musica Moderna» қоғамын құрды, ол эксперименттік және дәстүрлі стильдегі бірнеше композиторларды насихаттады. 1923 жылы эксперименттік музыканың құндылығы туралы даудан кейін Казелла қазіргі заманғы эксперименттік музыканы қолдау үшін «Corporazione delle Nuove Musiche» ұйымын құрды. Тарихи композиторларға назар аудару итальян қоғамының кең ауқымында классикалық музыканың жалғасуына көмектесті. Музыка қоғамдық шаралардың немесе жиналыстардың бөлігі болғанда, ол көбінесе танымал классикалық музыка мен халық музыкасын қамтитын эклектикалық репертуардан таңдалады. Жақында бірнеше туындылар қазіргі репертуардың бөлігіне айналды, олардың ішінде Лучано Берио, Луиджи Ноно, Франко Донатони және Сильвано Буссотти сияқты композиторлардың партитуралары мен театрлық туындылары бар. Бұл композиторлар ерекше мектепке немесе дәстүрге жатпайды, бірақ олардың арасында белгілі бір техникалар мен ықпалдар ортақ. 1970 жылдарға қарай авангардты классикалық музыка итальян коммунистік партиясымен байланысты болды, ал халықтық қызығушылықтың қайта жандануы келесі онжылдықта жалғасты, қазіргі заманғы музыканы насихаттау үшін қорықтар, фестивальдер мен ұйымдар құрылды. XX ғасырдың соңында музыкалық мекемелерге мемлекеттік қолдау азайды және бірнеше RAI хорлары мен қалалық оркестрлер жабылды. Осыған қарамастан, XXI ғасырдың басында бірқатар композиторлар халықаралық деңгейде танылды. Халық музыканттары өздерінің аймақтық дәстүрлерінің диалектісін қолданады; халық әндерінде стандартты итальян тілінен бас тарту кең таралған құбылыс. Италияда жалпы халықтық дәстүр туралы түсінік аз, ал елдің халық музыкасы ешқашан ұлттық символға айналмаған.

Өңірлер

Халық музыкасы кейде географиялық ықпалдың бірнеше аймақтарына бөлінеді, Алан Ломакс 1956 жылы ұсынған және жиі қайталанатын үш аймақты жіктеу жүйесі: оңтүстік, орталық және солтүстік. Сонымен қатар, Курт Сакс Еуропадағы халық музыкасының екі ерекше түрі бар екенін айтты: континенттік және Жерорта теңізі музыкасы. Басқалар бұл екі түр арасындағы шекаралық аймақты Италияның солтүстік-орталық бөлігінде, шамамен Пезаро мен Ла Специя арасында деп санайды. Жартылай аралдың орталық, солтүстік және оңтүстік бөліктерінің әрқайсысы белгілі бір музыкалық ерекшеліктерге ие және Сардиния музыкасынан өзгеше. Апулияның кейбір аймақтарында (мысалы, Греция Салентинада) әндерде грек диалектісі жиі қолданылады. Таранто қаласы – Италияның оңтүстігінде кең таралған ритмді би, тарантелланың отаны. Апулия музыкасы, әсіресе Салентин музыкасы этномузыкологтар мен Арамире тарапынан жан-жақты зерттелген және құжатталған. Сардиния аралының музыкасы тенорлардың полифониялық ән айтуымен әйгілі. Тенорлардың үні Грегориан әнінің бастауын еске түсіреді, лигуриялық траллалероға ұқсас болғанымен, ерекшеленеді. Лаунэддас – сардиниялық үш құбырлы аспап, ол өте күрделі және шеберлікпен орындалады. Эфизио Мелис 1930 жылдары лаунэддасда ойнауда шебер болған.

Әндер

Итальяндық халық әндеріне балладалар, лирикалық әндер, би кештерінде орындалатын әндер және балалар әндері, Рождество сияқты мерекелерге арналған маусымдық әндер, үйлену тойы, крещение және басқа да маңызды оқиғаларды тойлайтын өмірлік әндер, би әндері, мал шақыру және балықшылар, шопандар мен сарбаздар сияқты кәсіптерге байланысты кәсіби әндер жатады. Балладалар (canti epico lirici) және лирикалық әндер (canti lirico monostrofici) – екі маңызды түр. Балладалар Солтүстік Италияда жиі кездеседі, ал лирикалық әндер Оңтүстікте таралған. Балладалар ағылшын үлгісімен тығыз байланысты, кейбір британдық балладалар итальяндық әнмен толық сәйкес келеді. Ал басқа итальяндық балладалар француз үлгілеріне көбірек ұқсайды. Лирикалық әндер – бейнет әндері, серенадалар мен жұмыс әндерін қамтитын алуан түрлі жанр, олар көбінесе дәстүрлі репертуарға негізделген, бірақ импровизацияланады. Италиялық халық аспаптарын ішекті, үрмелі және соққылы аспаптарға бөлуге болады. Көбінесе қолданылатын аспаптарға сальтарелло биімен байланысты гармония – органетто жатады; диатоникалық түймелі органетто Италияның орталық бөлігінде көптеп кездеседі, ал Солтүстікте хроматикалық гармониялар басым. Көптеген муниципалитеттерде тамырларын жаңғырту топтарымен бірге өнер көрсететін қола оркестрлері бар; бұл ансамбльдер кларнет, аккордеон, скрипка және қоңыраулармен безендірілген кішкентай барабандардан тұрады. Квартара деп аталатын қыш құмырасы да үрмелі аспап ретінде қолданылады, оны тар мойнындағы тесіктен үрлеп дыбыс шығаруға болады; ол Шығыс Сицилия мен Кампанияда таралған. Бір (ciaramella) және қос (piffero) қамысты сырнайлар көбінесе екі немесе үш адамнан тұратын топтарда орындалады. Сондай-ақ, Сардиниядағы дуру-дуру биі сияқты махаббат пен құдалану билері де бар. Бұл билердің көпшілігі топтық шаралар болып табылады, топтар қатар немесе шеңберге орналасады; ал махаббат пен құдалану билері жұптарды, бір немесе бірнеше жұптарды қамтиды. Таммуриата (тамбуриннің ырғағымен орындалады) – Италияның Оңтүстігінде орындалатын жұптық би, оған страмботто деп аталатын лирикалық ән сүйемелдейді. Басқа жұптық билердің барлығы сальтарелло деп аталады. 1950 жылдары американдық стильдер, әсіресе рок-музыка кеңінен таралды. Әнші-ақындар (cantautori) дәстүрі 1960 жылдардың соңында маңызды дамуға ие болды, ал итальяндық рок-сценасы прогрессивті, панк, фанк және фолк стильдеріне тез арада айналды. Кампанияның аймақтық азшылық тілі. Неаполитан әндері көбінесе қарапайым гармонияларды қолданады және екі бөлімнен тұрады: қайталау және баяндаушы шумақтар, көбінесе салыстырмалы немесе параллельді мажор және минор тональдықтарында. Әнші-ақындар мен "протест музыкасының" орындаушылары арасында жанрлық байланыстар бар. Фильмдерге жазылған музыка, фильмге қарағанда екінші орында болса да, сыншылар тарапынан жоғары бағаланады және өзіндік құндылығымен ерекшеленеді. 1930 жылдардағы итальян фильмдеріне жазылған алғашқы музыкалардың қатарында Риккардо Зандонайдың "La Principessa Tarakanova" (1937) және "Caravaggio" (1941) фильмдеріне арналған музыкасы болды. Соғыстан кейінгі мысалдарға Гофредо Петрассидің "Non c'e pace tra gli ulivi" (1950) және Роман Владтың "Giulietta e Romeo" (1954) фильмдеріне арналған музыкасы жатады. Танымал кинокомпозиторлардың бірі – Нино Рота, оның соғыстан кейінгі мансабы Федерико Феллини фильмдеріне және кейіннен "Крестный отец" сериясына жазылған музыканы қамтыды. Басқа да танымал кино музыкасының композиторлары – Эннио Морриконе, Риз Ортолани және Пьеро Умилиани.

Қазіргі заманғы би

Италия электронды би музыкасына қатысты маңызды ел болды, әсіресе 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында итальяндық диско туғаннан бері. Дискодан бастау алған бұл жанр, "қасіретті әуендерді" поп және электронды музыкамен үйлестіріп, синтезаторлар мен барабан машиналарын қолданды, бұл оған көбінесе болашаққа қадам басып тұрғандай дыбыс берді. The Guardian газетінде жарияланған мақалаға сәйкес, Верона және Милан сияқты қалаларда продюсерлер әншілермен бірлесіп жұмыс істеп, көптеп шығарылған синтезаторлар мен барабан машиналарын пайдаланып, оларды "классикалық поп сезімталдығымен" эксперименталды музыкаға енгізген. Сонымен қатар, Gigi D'Agostino итальяндық бидің "Lento Violento" ("баяу және күшті") деп аталатын қосалқы жанрын, әлдеқайда баяу және ауыр музыка түрі ретінде дамытты. Әдеттегі итальяндық би тректерінің BPM-і екі есеге төмендетіледі. Бас жиі естіліп, әннің негізгі бөлігін құрайды. Жылдар бойы Италияда бірнеше маңызды би музыкасының композиторлары мен продюсерлері болды, мысалы, үш "Оскар" және төрт "Алтын глобус" жүлдесін жеңіп алған Giorgio Moroder. Оның синтезаторлармен жұмысы жаңа толқын, техно және хаус музыкасы сияқты көптеген музыка жанрларына зор әсер етті. Allmusic оны "диско дыбысының негізгі архитекторларының бірі" деп атайды және "дисконың әкесі" деп те атайды.

Импортталған стильдер

Белль Эпока дәуірінде француздық әнші-күйші кафелерінде халық музыкасын орындау кеңінен тарады. Бұл дәстүр кабареге ұқсас болды, сонымен қатар кафе-сантант, кафе-концерт, кабаре, музыкалық зал, водевиль және басқа да ұқсас стильдердің арасында байланыс бар еді. Бірақ, кемінде итальяндық нұсқасында, бұл дәстүр көбінесе саяси сипатқа ие болмады, көбінесе жеңіл, тіпті ашық, бірақ әдепсіз емес музыкаға баса назар аударды. Италиядағы алғашқы кафе-кантант – 1890 жылы Неапольдегі жаңа Галлерия Умберто ғимаратында ашылған Салоне Маргарита болды. Италияның басқа аймақтарында Миландағы Гран-Салоне-Эден және Римдегі Музыка залы Олимпиа көп ұзамай ашылды. Café chantant итальян тілінде caffè concerto деп те аталады. Басты орындаушы, әдетте әйел, француз тілінде chanteuse деп аталды, ал итальян тіліндегі sciantosa термині француз тілінен тікелей аударма. Әндер француз тілінде болмады, олар итальян тілінде жазылған жеңіл және көңілді әндер еді. Бұл музыка Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін сәннен шықты. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері АҚШ поп-музыкасының ықпалы зор болды. Бродвейдің сәнді қойылымдары, биг-бендтер, рок-н-ролл және хип-хоп әлі де танымал. Латын Америкасы музыкасы, әсіресе бразилиялық босса-нова да кең таралған, ал Пуэрто-Рикодағы реггетон жанры би музыкасының негізгі түріне айналуда. Қазіргі уақытта Лаура Паузини, Эрос Рамацотти, Зуккеро немесе Андреа Бочелли сияқты итальяндық эстрада әншілері итальян тіліндегі түпнұсқа нұсқаларына қосымша, ағылшын немесе испан тілінде де жаңа әндер шығаруы мүмкін. Il Volo тобы итальян, ағылшын, испан және неміс тілдерінде ән айтады. Сондықтан, қазіргі итальяндық теледидардағы музыкалық ревюлер бір кеште бишілермен бірге би биін орындаудан бастап, Элвистің имитациясын жасаушыға дейін, тіпті Пуччини ариясын орындайтын заманауи поп-әншіге дейін өте алуы мүмкін. Джаз Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық музыканттардың әскери оркестрлерде синкоптық музыка орындауы арқылы Еуропаға келді. Алайда, одан бұрын 1904 жылы Миландағы Эден театрында өнер көрсеткен креол әншілері мен бишілері арқылы Италия Атлантиканың арғы жағынан келген жаңа музыканың алғашқы белгілерін алды. Олар өздерін "кейкуок өнертапқылары" деп жариялады. Дегенмен, Италиядағы алғашқы джаз оркестрлері 1920 жылдары Артуро Агацци сияқты дирижерлер құрған болатын және бірден сәттілікке жетті. Италия 1970 жылдардағы прогрессивті рок қозғалысының алдыңғы қатарында болды, бұл стиль негізінен Еуропада дамыды, бірақ әлемнің басқа аймақтарында да тыңдарманға ие болды. Ол кейде жеке жанр ретінде қарастырылады – итальяндық прогрессивті рок. The Trip, Area, Premiata Forneria Marconi (PFM), Banco del Mutuo Soccorso, New Trolls, Goblin, Osanna, Saint Just және Le Orme сияқты итальяндық топтар симфониялық рок пен итальяндық халық музыкасын біріктірді және бүкіл Еуропа мен АҚШ-та танымал болды. Perigeo, Balletto di Bronzo, Museo Rosenbach, Rovescio della Medaglia, Biglietto per l'Inferno немесе Alphataurus сияқты басқа прогрессивті топтар көп танылмады, бірақ олардың альбомдары бүгін коллекционерлердің бағалы туындылары саналады. Бірнеше авангардтық рок-топтар немесе әртістер (Area, Picchio dal Pozzo, Opus Avantra, Stormy Six, Saint Just, Giovanni Lindo Ferretti) инновациялық дыбыстарымен танымал болды. Италиядағы прогрессивті рок концерттерінде саяси мазмұн мен қарқынды атмосфера жиі кездесетін. Италияның танымал металл топтарына Rhapsody of Fire, Lacuna Coil, Elvenking, Forgotten Tomb және Fleshgod Apocalypse жатады. Италиядағы хип-хоп сахнасы 1990 жылдардың басында Миландағы Articolo 31 тобымен басталды, олардың стиліне негізінен Шығыс жағалауындағы рэп әсер етті. Басқа ертедегі хип-хоп топтары көбінесе саяси бағытталған, мысалы, 99 Posse, кейіннен британдық трип-хоптың ықпалына түсті. Жақындағы топтардың арасында Сардинияның La Fossa сияқты гангстер рэперлері бар. Соңғы уақытта импортталған басқа стильдерге техно, транс және электроника жатады, оларды Габри Понте, Эйфель 65 және Джиджи Дениа-Агостино сияқты әртістер орындайды. Хип-хоп әсіресе Оңтүстік Италияда танымал, ол оңтүстік концепциясымен біріктірілген – rispetto (құрмет, ар-ұяқ), сөздермен айтылатын жарыс түрі; екі фактор да Оңтүстік Италия музыкасын афроамерикалық хип-хоп стилімен байланыстыруға көмектесті. Сонымен қатар, Италияда дәстүрлі музыка, панк, регги, рок және саяси мәтіндердің қоспасымен сипатталатын пачанка стилін ойнайтын көптеген топтар бар. Modena City Ramblers – ирланд, итальян, панк, регги және басқа да көптеген музыка түрлерінің қоспасымен танымал топтардың бірі. Италия Жерорта теңізінің синтез жобаларына да үй иесі болды. Олардың қатарында Сицилияда орналасқан және палестиналық Набил Бен Саламех басқаратын Al Darawish тобы бар. Luigi Cinque Tarantula Hypertext Orchestra және Phaleg пен Nour Eddine-нің TaraGnawa жобасы да осы санатқа жатады. Mango – поп музыканы әлемдік және Жерорта теңізінің дыбыстарымен біріктірген ең танымал әртістердің бірі, Adesso, Sirtaki және Come l'acqua сияқты альбомдары оның стилінің мысалы болып табылады. Неапольдік халық әншісі Массимо Раниери де Oggi o dimane атты дәстүрлі canzone Napoletana CD-ін Солтүстік Африканың ырғақтарымен және аспаптарымен шығарды.

Өнеркәсіп

Италиядағы музыка индустриясы 2004 жылы 2,3 миллиард евро табыс тапты. Бұл сома CD дискілерін, музыкалық электрониканы, музыкалық аспаптарды сатудан түскен кіріс пен тікелей эфирдегі концерттерге сатылған билеттерден түскен кірісті қамтиды. Салыстыру үшін, итальяндық дыбыс жазу индустриясы әлемде сегізінші орында тұр; итальяндықтардың бір адамға шаққанда 0,7 музыка альбомы бар, ал АҚШ бірінші орында тұр және бір адамға шаққанда 2,7 альбомға ие. Ел бойынша үш мемлекеттік және үш жеке телеарна бар. Олардың барлығы кейде тікелей эфирде музыка орындайды. Италияның көптеген ірі қалаларында жергілікті телеарналар да бар, олар көбінесе тек аймаққа ғана қызығушылық тудыратын халықтық немесе диалект музыкасын тікелей эфирде көрсетеді. Бұл сауда желісінің ең ірісі – Feltrinelli.

Орындар, мерекелер мен мерекелер

Италиядағы музыка орындарына көптеген музыка консерваториялары, симфониялық залдар мен опера үйлеріндегі концерттер жатады. Италияда жыл сайын көптеген танымал халықаралық музыка фестивальдері өтеді, соның ішінде Сполето фестивалі, Пуччини фестивалі және Равеллодағы Вагнер фестивалі. Кейбір фестивальдер жас композиторларға классикалық музыканы орындауға мүмкіндік береді, жарыстарда жеңіске жеткен туындыларды өндіріп, сахналайды. Мысалы, "Орфей" халықаралық жаңа опера және камералық музыка байқауының жеңімпазы – үлкен ақшалай сыйлықтан басқа – өзінің музыкалық шығармасын Сполето фестивалінде орындалуын көреді. Жеке демеушілікпен ұйымдастырылған көптеген музыкалық шеберлік сабақтары да бар, олар қоғам үшін концерттер өткізеді. Италия шетелден келген белгілі оркестрлердің де жиі келетін жері болып табылады; ең жұқ жүретін маусымда кез келген уақытта Еуропаның немесе Солтүстік Американың басқа жерлерінен кем дегенде бір ірі оркестр Италияда концерт береді. Сонымен қатар, халық музыкасын жыл бойы эстрадалық және рок концерттерінде естуге болады. Мысалы, Верона аренасындағы ежелгі Рим амфитеатрында ашық аспан астында опера орындалуы мүмкін. Италияда әскери оркестрлер де танымал. Ұлттық деңгейде, олардың ең танымалдарының бірі – Guardia di Finanza (Италияның кеден / шекара полициясы) концерттік оркестрі; ол жылына бірнеше рет орындайды. Көптеген театрлар тек американдық мюзиклдердің итальянша аудармаларын ғана емес, сонымен қатар ағылшын тіліндегі мюзикл деп аталатын шынайы итальяндық музыкалық комедияны да қойып тұрады. Итальян тілінде бұл термин Италияға жат музыкалық драма түрін сипаттайды, ол американдық джаз, поп және рок музыкасы мен ырғақтарына негізделген әндер мен диалогтардың үйлесімінде әңгімені дамытуға қолданылатын форма. Әсіресе католиктерде діни рәсімдердегі музыка әртүрлі түрде көрінеді. Мысалы, бүкіл Италияда шіркеу оркестрлері кең таралған. Олардың саны 4-5 адамнан 20-30-ға дейін жетеді. Олар әдетте белгілі бір қалаға тән діни мерекелерде, әдетте қаланың қамқоршысы қасиеттіге құрмет көрсету үшін өнер көрсетеді. Кәсіби мамандармен шіркеуде орындалған тарихи оркестрлік / хорлық шедеврлер жақсы белгілі; оларға Джованни Баттиста Перголезидің Stabat Mater және Вердидің Requiem сияқты туындылар кіреді. 1962-1965 жылдардағы Екінші Ватикандық кеңес католикалық шіркеудегі музыканы түбегейлі өзгертті, бұл қызметтерде үнемі орындайтын әуесқой хорлардың санының өсуіне әкелді; Кеңес қауымда әнұрандарды ән айтуды да ынталандырды, соңғы 40 жылда жаңа әнұрандардың үлкен репертуары жасалды. Италиялық Рождестволық музыканың көптеген түрі жоқ. Италиядағы ең танымал Рождестволық ән – "Tu scendi dalle stelle", қазіргі итальян тіліндегі сөздерін 1870 жылы Папа Пий IX жазған. Мелодия – Альфонс Лигуоридің "Quanno Nascette Ninno" атты неаполитандық әнінің үлкен және кіші тоналыдағы нұсқасы. Бұдан басқа, итальяндықтар көбінесе неміс және ағылшын дәстүрінен шыққан әндердің аудармаларын ("Сыртқы түн", мысалы) әндейді. Италияда туған діни емес Рождестволық музыка жоқ, бұл "Jingle Bells" және "White Christmas" итальян тіліндегі нұсқаларының танымалдылығын түсіндіреді. Сан-Ремо музыка фестивалі Италиядағы танымал музыканың маңызды орны болып табылады. 1951 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді және қазіргі уақытта Сан-Ремодағы Аристон театрында қойылады. Ол ақпан айында бір апта бойы өтеді және ардагерлер мен жаңа орындаушыларға жаңа әндерді ұсынуға мүмкіндік береді. Байқауды жеңу көбінесе өнеркәсіптік табысқа жол ашатын мүмкіндік болды. Фестивальді ұлттық теледидарда үш сағат бойы көрсетеді, оны ең танымал итальяндық телеарналар өткізеді және соңғы 50 жылдағы ең танымал итальяндық поп-күйші Доменико Модуньо сияқты орындаушылар үшін платформа болды. Теледидардағы әртүрлі шоулар танымал музыканың ең кең таралған орны болып табылады. Олар жиі өзгереді, бірақ Buona Domenica, Domenica In және I raccomandati танымал. Италиядағы ең ұзақ уақыт бойы музыкалық бағдарлама болып табылатын "La Corrida" – әуесқойлар мен музыканттардың аптасына үш сағаттан тұратын бағдарламасы. Ол 1968 жылы радиодан басталып, 1988 жылы теледидарға көшті. Студияның тыңдаушылары сиреналар мен қоңырауларды алып келіп, жақсы көңіл-күймен қарсылық білдіруге шақырады. Рок-концерттерінің саны ең көп (ұлттық және халықаралық әртістер) Милан, Париж, Лондон және Берлин сияқты Еуропаның басқа музыка астаналарына жақын.

Білім

Италияда көптеген жоғары білім беру мекемелерінде музыка оқытылады. Шамамен 75 музыка консерваториясы болашақ кәсіби музыканттарды даярлау үшін жоғары деңгейдегі білім береді. Сонымен қатар, көптеген жеке музыка мектептері мен аспап жасау және жөндеу шеберханалары бар. Италияда жеке репетиторлық та кең таралған. Бастауыш және орта мектеп оқушылары әдетте хор өнері мен негізгі музыка теориясы бойынша аптасына бір-екі сағат музыка сабағын алады, бірақ қосымша мүмкіндіктер сирек. Италияның көптеген университеттерінде музыка тарихы сияқты пәндер оқытылса да, орындаушылық өнер университет білімінің негізгі бөлігі емес. Италияда арнайы жоғары мектептер жүйесі бар: студенттер гуманитарлық, табиғаттану, шетел тілдері немесе өнер, сондай-ақ музыка (негізгі пән ретінде аспаптар, музыкалық теория, композиция және музыка тарихы оқытылатын "liceo musicale") бағытындағы жоғары мектептерді таңдайды. Италияда балаларды музыкамен таныстыру мақсатында амбициозды, жақындағы бағдарламалар бар. Сонымен қатар, соңғы білім беру реформасы аясында Liceo musicale e coreutico (14-15 жастан 18-19 жасқа дейінгі 2-деңгейлі орта мектеп) заң актілерінде нақты көрсетілген. Дегенмен, мұндай мектеп әлі құрылмаған және тиімді жұмыс істемейді. Мемлекеттік телеарналар қазіргі заманғы спутниктік технологияны пайдаланып, хор музыкасын мемлекеттік мектептерге тарату бағдарламасын іске қосты.

Шәкіртақы

Музыканың барлық түрлерін жинау, сақтау және каталогтастыру саласындағы зерттеулер өте кең. Италияда, басқа елдердегідей, осы міндеттер бірнеше агенттіктер мен ұйымдарға жүктелген. Көптеген ірі музыкалық консерваториялар өз коллекцияларына қатысты зерттеулерді қадағалайтын бөлімдерді ұстайды. Мұндай зерттеулер ұлттық және халықаралық деңгейде интернет арқылы үйлестіріледі. Италиядағы маңызды мекемелердің бірі – Римдегі IBIMUS, Istituto di Bibliografia Musicale. Ол RISM, Répertoire International des Sources Musicales арқылы басқа агенттіктермен халықаралық деңгейде жұмыс істейді, бұл музыкалық бастау материалдарының тізімі мен көрсеткіші. Сондай-ақ, 1928 жылы Римде құрылған Discoteca di Stato (Ұлттық дыбыс жазу мұрағаты) Италиядағы жазба музыканың ең ірі қоғамдық жинағын қамтиды, онда классикалық музыка, халық музыкасы, джаз және рок музыкасының 230 000-ға жуық үлгісі бар, олар көне восковой цилиндрлерден бастап заманауи электрондық медиаға дейін жазылған. Дәстүрлі итальян музыкасын ғылыми тұрғыдан зерттеу шамамен 1850 жылы басталды, осы саладағы алғашқы филологиялық этнографтар музыканың Италияның біртұтас ұлттық ерекшелігіне тигізетін әсерін зерттеді. Біртұтас итальяндық ұлттық санасы 1860 жылы жарты аралының саяси бірігуінен кейін ғана қалыптаса бастады. Ол кезде назар аспаптарға емес, музыканың лирикалық және әдеби құндылығына аударылды, және бұл бағыт 1960 жылдардың басына дейін сақталды. Зерттеу саласын дамытуға көмектескен екі фольклорлық журнал – 1894 және 1912 жылдары құрылған Rivista Italiana delle Tradizioni Popolari және Lares. Ең алғашқы маңызды музыкалық зерттеулер 1913–1914 жылдары Марио Джулио Фараның сардиниялық лаунэддалар туралы, 1907 және 1921 жылдары Альберто Фавара жариялаған сицилиялық музыка туралы, сондай-ақ 1941 жылы Франческо Баллилла Прателланың Эмилия-Романья музыкасы туралы зерттеулері болды. Италиялық дәстүрлі музыканың алғашқы жазбалары 1920 жылдары пайда болды, бірақ Римдегі Санта-Чечилия ұлттық академиясында Centro Nazionale Studi di Musica Popolare құрылғанға дейін олар сирек кездесті. Орталық жарты аралы бойынша, әсіресе оңтүстік және орталық Италияға ән жинау экспедицияларын ұйымдастырды. Джорджио Наталетти Орталықтың маңызды тұлғасы болды және көптеген жазбаларды өзі жасады. 1954 жылы американдық ғалым Алан Ломакс және итальяндық Диего Карпителла жарты аралы бойынша жан-жақты зерттеу жүргізді. 1960 жылдардың басында халықтық мәдениетке қайта оралу солтүстік музыкалық мәдениеттерді, олардың көптеген ғалымдар бұрын халықтық мәдениеттің аз дамығандығын болжаған зерттеуге ынталандырды. Бұл дәуірдің ең көрнекті ғалымдары Роберто Лейди, Оттавио Тиби және Лео Леви болды. 1970 жылдары Лейди мен Карпителла университеттердегі этномузыкологияның алғашқы екі кафедрасына тағайындалды, Карпителла Рим университетінде, ал Лейди Болонья университетінде жұмыс істеді. 1980 жылдары итальяндық ғалымдар жазба жасауға емес, жиналған ақпаратты зерттеуге және синтездеуге көбірек назар аудара бастады. Басқалары АҚШ және Австралияда итальян музыкасын, сондай-ақ Италияға жақында көшіп келгендердің халық музыкасын зерттеді.