Кіріспе
Шетелдік жұмысшылар немесе қонақ жұмысшылар – өз азаматтығы жоқ елде жұмыс істейтін адамдар. Кейбір шетелдік жұмысшылар өз еліндегіден жақсы жұмыс перспективалары бар елдегі қонақ жұмысшы бағдарламасын пайдаланады. Көбінесе қонақ жұмысшылар өз елінен тыс жерге жұмысқа жіберіледі немесе шақырылады, немесе өз елінен кетер алдында жұмыс табады, ал көшпенді жұмысшылар нақты жұмыссыз өз елінен шығып кетеді. Әлем бойынша ондаған миллион адам шетелдік жұмысшы ретінде жұмыс істейді. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Еңбек статистикасы бюросының есебінде АҚШ-та 28 миллион шетелдік жұмысшы бар, олардың көп бөлігі Мексикадан келген, соның ішінде 4 немесе 5 миллион құжатсыз жұмысшы. Солтүстік-батыс Еуропада шамамен 5 миллион, Жапонияда жарты миллион, Сауд Арабиясында 5 миллионға жуық шетелдік жұмысшы тұрады деп есептеледі. 2019 жылдың қаңтар және маусым айлары аралығында 2,4 миллион шетелдік Ресейге жұмыс істеуге келді. Халықаралық жұмысшылармен бірге олардың отбасы мүшелері де келуі мүмкін. Кейбір шетелдік жұмысшылар бұрынғы отарлардан бұрынғы отарлық елдерге (мысалы, Францияға) көшіп келеді. Ұзын тізбекті көші-қон қонақ жұмысшылар қауымдастығын құруға ықпал етеді.
Foreign workers or guest workers are people who work in a country other than one of which they are a citizen. Some foreign workers use a guest worker program in a country with more preferred job prospects than in their home country. Guest workers are often either sent or invited to work outside their home country or have acquired a job before leaving their home country, whereas migrant workers often leave their home country without a specific job in prospect. Tens of millions of people around the world operate as foreign workers. As of 2018, according to reports from the Bureau of Labor Statistics, there is an estimated 28 million foreign born workers in the United States, which draws most of its immigrants from Mexico, including 4 or 5 million undocumented workers. It is estimated that around 5 million foreign workers live in northwestern Europe, half a million in Japan, and around 5 million in Saudi Arabia. Between January and June in 2019, 2.4 million foreigners arrived to work in Russia. A comparable number of dependents may accompany international workers. Some foreign workers migrate from former colonies to a former colonial metropole (France, for example). Chain migration may operate in building guest worker communities.
Канада
Шетелдік азаматтарға егер олар студенттік визаға ие болса, пана іздесе немесе арнайы рұқсаты болса, Канадаға уақытша кіруге рұқсат етіледі. Бірақ ең ірі санат – Уақытша шетелдік жұмысшылар бағдарламасы (TFWP), оның шеңберінде жұмыс берушілер жұмысшыларды белгілі бір жұмыс орындарына Канадаға шақырады. 2000 жылы Монреаль қаласында (Квебек) Иммигрант жұмысшылар орталығы құрылды. 2006 жылы Канадада 265 000 шетелдік жұмысшы жұмыс істеді. Жұмысқа қабілетті жастағылар арасында 1996 жылдан бері 118% өсім тіркелді. 2008 жылы тұрақты емес иммигранттардың саны (399 523, олардың көп бөлігі TFW) тұрақты иммигранттардың санын (247 243) басып өтті. Шетелдік жұмысшыларды жұмысқа алу үшін Канадалық жұмыс берушілер Еңбек және әлеуметтік даму Канадасы жүзеге асыратын Еңбек нарығына әсерін бағалау процедурасын аяқтауы тиіс.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ жұмысқа орналасуға негізделген бірнеше иммигранттық визалар береді. Олардың қатарында шетелдік жұмысшыларды арнайы мамандықтарда уақытша жұмысқа алуға арналған H-1B визасы және уақытша ауыл шаруашылығы жұмысына арналған H-2A визасы бар. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та бір миллионнан астам құжатсыз иммигрант ауыл шаруашылығында жұмыс істейді, ал шамамен 250 мың адам H-2A визасы арқылы жұмысқа қабылданды. «Жасыл карта» иегерлері – АҚШ үкіметінен заңды түрде тұрақты тұру құқығын алған және АҚШ-та тұрақты жұмыс істеуді жоспарлап отырған адамдар. Америка Құрама Штаттарының иммигранттық виза лотереясы бағдарламасы жыл сайын 50 000-ға дейін иммигранттық виза беруге рұқсат береді. Бұл бағдарлама АҚШ-қа иммиграция деңгейі төмен елдердің азаматтарына иммиграциялық виза алу мүмкіндігі үшін кездейсоқ іріс-жомарттыққа қатысуға мүмкіндік береді.
Германия
Нацистік Германияда 1940 жылдан 1942 жылға дейін Тодт ұйымы қонақ жұмысшыларға, әскери тұтқындарға, "Цивиларбейтер" (азаматтық жұмысшылар), "Остарбейтер" (шығыс жұмысшылары) және "Хилфсвильгиге" ("ерікті") соғыс тұтқындарына сүйенді. 20 ғасырдағы еңбек мигранттарының ірі көші-қоны Германияда 1950 жылдары басталды, себебі тәуелсіз Германия 1955 жылдан бастап НАТО серіктестерінің үнемі қысымынан кейін, "Анвербе" келісімін (неміс тілінде: Anwerbeabkommen) жабу туралы ұсынысты қабылдады. Алғашқы жоспар ротация принципіне негізделген: уақытша тұру (әдетте екі-үш жыл), одан кейін туған жеріне қайту. Бірақ ротация принципі өнеркәсіп үшін тиімсіз болып шықты, өйткені тәжірибелі жұмысшылардың орнына үнемі жаңа, тәжірибесіз жұмысшылар келді. Компаниялар тұруға рұқсат мерзімін ұзарту үшін заң қабылдауды сұрады.
Швейцария
Мемлекеттің, қабылдаушы елдер қоғамының және көшіп келушілердің өзінің қажетті интеграциялық қызметтерді дұрыс бағаламауы. Швейцарияның көші-қон еліне айналуы 19 ғасырдың екінші жартысындағы қарқынды индустрияландырудан кейін ғана болды.
Батыс Азия
1973 жылы Парсы шығанағы аймағындағы мұнай өрімі (БАӘ, Оман, Сауд Арабиясы, Катар, Кувейт және Бахрейн, олар Ынтымақтастық кеңесін құрайды) мұнай, құрылыс және өнеркәсіп салаларында еңбекке бұрын-соңды болмаған сұраныс тудырды. Даму еңбек күшін қажет етті. Бұл сұранысты шетелдік жұмысшылар, бастысы араб мемлекеттерінен келгендер, кейін Азия-Тынық мұхиты елдерінен келгендер қанағаттандырды. Батыс Азия елдері азаматтарының тұрмыс деңгейінің жоғарылауы үй шаруасында жұмыс істейтін қызметкерлерге деген сұранысты арттырды. 1970 жылдардан бері шетелдік жұмысшылар Парсы шығанағы аймағындағы көптеген елдердің халқының үлкен бөлігін құрап отыр. Жұмыс орындарындағы жергілікті азаматтармен бәсекелестіктің күшеюі және шетелдік жұмысшыларға қатысты шағымдар осы елдердегі жергілікті және шетелдік халық арасындағы шиеленісті күшейтті. Еңбек ақысы – шетелдік жұмысшылар жөнелткен елдер үшін маңызды сыртқы қаржыландыру көзі. Орташа есеп бойынша, әлемдегі ең көп қаржы көмегін алатын елдер Үндістан, Филиппин және Бангладеш. 2001 жылы шетелдік жұмысшылардың туған елдеріне 72,3 миллиард доллар жіберілді, бұл әлемдік ЖІӨ-нің 1,3%-ына тең. Ақша жіберу табысты көз болып қала береді, себебі олар көбінесе жеке капитал ағынынан гөрі тұрақты. Ынтымақтастық кеңесі елдерінің экономикасындағы құбылмалылыққа қарамастан, ақша жіберудің долларлық сомасы көбінесе тұрақты болады. Ақша жіберудің жұмсалу жолдары екі тұрғыдан қарастырылады. Бірінші кезекте, ақша жіберулер қонақ жұмысшылардың отбасыларына жіберіледі. Көбінесе тұтынуға жұмсалса да, ақша жіберулер инвестицияларға да бағытталады. Инвестициялар инфрақұрылымды нығайтуға және халықаралық саяхатты жеңілдетуге көмектеседі. 1980 жылдардың басында Батыс Азияға көшіп келген пакистандықтарды зерттеуде шетелдік жұмысшының орташа жасы 25-40 жас аралығында болды. Олардың 70 пайызы үйленген, ал отбасымен бірге келгендердің үлесі 4 пайызды құрады. Олардың үштен екісі ауылдық жерлерден, ал 83 пайызы өндіріс жұмыскерлері болды. Ол кезде Пакистанның шетелдік валютадан түскен табысының 40 пайызы көшіп келген жұмысшылардан түсті. Сауд Арабиясы әлемдегі ең ірі ақша жіберу көзі болып табылады. Басқа Ынтымақтастық кеңесі елдері сияқты, Сауд Арабиясынан ақша жіберулер 1970 жылдар мен 1980 жылдардың басындағы мұнай өрімі кезінде өсті, бірақ 1980 жылдардың ортасында төмендеді. Мұнай бағасының төмендеуімен бюджет тапшылығы артты және Ынтымақтастық кеңесі елдерінің көптеген үкіметтері шетелдік жұмысшыларды жұмысқа алуды шектеді. Қаржы секторы мен мемлекеттік басқарудағы кемшіліктер көшіп келген жұмысшыларға транзакциялық шығындарды арттырады. Бағалау қиын болғанымен, шығындар жалақыдан және білім беру мен денсаулық сақтау қызметтерін кеңейтуге, тұрғын үй, жолдар, байланыс және басқа да инфрақұрылымдарды жаңа келгендердің негізгі қажеттіліктерін қамтамасыз етуге қажетті шығындардан тұрады. Шетелдік еңбек күші – Ынтымақтастық кеңесі мемлекеттерінің қатты валюталық табысының елеулі бөлігін құрайды, 2000 жылдардың басында мигранттардың туған елдеріне жіберілген ақша жіберулер жылына 27 миллиард долларды құрады, оның ішінде Сауд Арабиясынан 16 миллиард доллар. Шетелдік еңбек күшінің ЖІӨ-ге үлесі мемлекет оларға жұмсайтын қаржыға шамамен тең екені көрсетілген. 2007 жылы Оңтүстік-Шығыс Азия, Оңтүстік Азия немесе Африкадан 10 миллион жұмысшы Парсы шығанағы аймағындағы елдерде тұрады және жұмыс істейді. Көшіп келген жұмысшылардың жұмыс кезеңі әдетте екі жылды құрайды.
Еуропалық Одақ
2016 жылы ЕО-ның жалпы жұмыс орындарының 7,14% (15 885 300 адам) азамат емес адамдарды құрады, оның 3,61% (8 143 800) басқа ЕО мүше мемлекеттерінің азаматтары, ал 3,53% (7 741 500) ЕО емес елдерден келгендер. Швейцария 0,53%, Франция 0,65%, Испания 0,88%, Италия 1,08%, Ұлыбритания 1,46%, Германия 1,81% (1990 жылға дейін бұрынғы ФРГ аумағы) – жұмыскерлердің 0,5% -дан астамы азамат емес елдерде жұмыс істеді. Ұлыбритания 0,91%, Германия 0,94% (1990 жылға дейін бұрынғы ФРГ аумағы) – жұмыскерлердің 0,9% -дан астамы ЕО емес елдерден келгендерді құрады. Жұмыскерлердің 0,5% -дан астамы басқа ЕО елдерінен келгендер: Испания 0,54%, Ұлыбритания 0,55%, Италия 0,72%, Германия (1990 жылға дейін бұрынғы ФРГ аумағы) 0,87%.