Кіріспе
Михраб – мешіт қабырғасындағы намаз бағытын көрсететін ойыс. (Михрабтар) – мешіт қабырғасындағы мұсылмандар намаз оқығанда бет бұрулары тиіс Меккедегі Қағбаның қибла бағытын көрсететін ойыс. Михраб орналасқан қабырға – «қибла қабырғасы» деп аталады. Миңбар – имамның (намазды басқарушының) жамағатқа үн қоятын көтеріңкі алаңы. Миңбар михрабтың оң жағында орналасқан.
Mihrab ([[wikt:محراب, , pl. محاريب ) is a niche in the wall of a mosque that indicates the qibla, the direction of the Kaaba in Mecca towards which Muslims should face when praying. The wall in which a mihrab appears is thus the "qibla wall". The minbar, which is the raised platform from which an imam (leader of prayer) addresses the congregation, is located to the right of the mihrab.
Этимология
Михраб сөзінің шығу тегі күрделі және әртүрлі көздер мен ғалымдар бірнеше түсіндірме ұсынды. Сондай-ақ, "ғибадатхананың бір бөлігі, онда 𐩩𐩢𐩧𐩨 tḥrb (көріністердің белгілі бір түрі) алынады", 𐩢𐩧𐩨 ḥrb түбір сөзінен – "ғибадатхананың 𐩣𐩢𐩧𐩨 mḥrb-інде белгілі бір діни рәсімді (жауынгерлік немесе шайқасқа салыстырылады және бір түнге шегіну ретінде сипатталады) орындау үшін". Саба тіліндегі эквиваленті 𐩣𐩫𐩧𐩨 mkrb сөзінің мағынасы да сол, бірақ ол діни рәсімдермен ешқандай байланысы жоқ. Осылайша, кейбіреулер оны "бекініс" немесе "шайтанмен шайқас орны" деп түсіндіреді, екіншісі михрабтар жеке дұға бөлмелері болғандықтан. Бұл соңғы түсінік 𐩢𐩧𐩨 ḥrb рәсімінің мәніне ұқсас. Михраб сөзі бастапқыда діни мағынаға ие болмаған және жай ғана үйдің арнайы бөлмесін білдірген; мысалы, сарайдағы тақ отыратын бөлме. "Фатх әл-Бари" (458-бет), басқалардың атынан, михрабты "патшалардың ең құрметті орны" және "орналасқан жерлердің ең бастысы, алдыңғы және ең құрметтісі" деп сипаттайды. "Исламдағы мешіттер" (13-бет), араб деректерінен өзге, Теодор Нольдеке және басқалар михрабты бастапқыда тақ бөлмесі деп қарастырғандарын айтады. Кейіннен бұл терминді Ислам пайғамбары Мұхаммед өзінің жеке дұға бөлмесін атау үшін қолданды. Бұл бөлмеден жақын орналасқан мешітке өтуге болады, және Мұхаммед осы бөлме арқылы мешітке кірген. Михрабтың бастапқы мағынасы – яғни, үйдің арнайы бөлмесі ретінде – кейбір иудаизм ағымдарында сақталған, онда михрабтар жеке құлшылық ету үшін пайдаланылатын бөлмелер болып табылады. Құранда бұл сөз (анықталған артикльмен бірге қолданылғанда) көбінесе Киелілердің Киелісін білдіреді. Бұл термин, мысалы, аятта қолданылады.
Тарих
Ең алғашқы михрабтар көбінесе қибла қабырғасындағы қарапайым бояу жолағынан немесе жалпақ тас панельден тұратын. Эфен Сакер. К. А. Кресвелл және кейбір кешірек ғалымдар ең көне сақталған михрабтың Иерусалимдегі Құбырдың астындағы жартастан ойылған бөлмеде табылған Сүлеймен михрабы деп аталатын жалпақ мәрмәр панелі екенін айтты, ол оны 7-ші ғасырдың соңындағы Абд әл-Малик құрылысына жатқызды. Дегенмен, соңғы зерттеулер стилистикалық, палеографиялық және басқа да тарихи негіздерге сүйене отырып, бұл михрабты 9-шы немесе 10-шы ғасырларға жатқызды. Осы кезеңдерде Тулунид және Фатимид әулеттері тұсында жалпақ михрабтар кейде танымал болды. Бұл михраб классикалық немесе кейінгі антикалық мотивтердің үйлесімін көрсетеді, нишасы екі спиральді бағанамен шеңберленген және қабықша тәрізді күмбезбен жабылған. Осман мешіттерінде олар мыстан, қоладан немесе соғылған мырыштан жасалған, ал олардың негіздері ерекше қоңырау пішіндес болған. Михрабтың қибла бағытына сәйкес келмейтін жағдайлар да болады, мысалы, Мәсжид әл-Қиблатайн, яки Екі қибла мешітінде Мұхаммедке дұға бағытын Иерусалимнен Меккеге өзгерту туралы әмір келді, сондықтан онда екі дұға орыны болды. 1987 жылы мешіт қайта жөнделді, Иерусалимге қараған ескі дұға орыны алынып тасталды, ал Меккеге қараған орын қалдырылды.
Сәулет
Михрабтар ислам мәдениеті мен мешіттерінің маңызды бөлігі болып табылады. Олар намаз оқу бағытын көрсету үшін қолданылатындықтан, мешітте маңызды орталық нүкте болып табылады. Әдетте, олар геометриялық, сызықтық үлгілер немесе каллиграфиялық өрнектермен әшекейленеді. Бұл әшекейлер діни мақсатқа да қызмет етеді. Михрабтардағы каллиграфиялық безендірулер көбінесе Құраннан алынған және Аллаға арналған дұғалар болып табылады, Алланың сөзі адамдарға жетсін үшін. Михрабтарда жиі кездесетін дизайн – өнер туындыларында аралықтар болмауы үшін тығыз орналасқан геометриялық жапырақтар. Михраб мешітте жиналатын орын ретінде қызмет етеді, онда келушілер оның әсемдігі мен алтынмен жалатылған дизайнына тәнті болады. Кіреберіс мозаикамен жабылған, "бұл бізанттық дәстүрге байланысты, император Никефор II жіберген шеберлер жасаған. Бұл мозаикалар геометриялық және өсімдік мотивтерімен, сондай-ақ Құран аяттары жазылған жазулармен бірге көлденеңге дейін созылады". Михрабтың осы стилі аймақтағы басқа михрабтардың құрылысына үлгі болды. Атқосшы аркасы, оюлы жақсы шүберек және шыны мозаикалар михрабтардың эстетикасына әсер етті, "бірақ Испанияда немесе Солтүстік Африканың батысында осы деңгейде әсем михрабтар табылған жоқ". Бұл ғибадатхана гипостильдік мешіт ретінде салынды, онда дұға залы михрабқа дейін созылады, "ғибадатхананың артқы қабырғасында төрт михраб бар, олардың екеуі – шығыс жартысындағы Пайғамбардың сахабаларының михрабы және трансепт соңындағы үлкен михраб". Осы тақырыпты ұстанатын, конка тәрізді немесе жемшөп қабықшасы тәрізді күмбездері бар осыған ұқсас михрабтары бар басқа да мешіттер болды.