Кіріспе
Солтүстік Македонияға қатысты музыка – этникалық македондықтармен байланысты барлық музыка түрлерін қамтиды. Ол көрші Балқан елдерінің музыкасына ұқсас болғанымен, ырғағы мен дыбысы жағынан ерекшелігін сақтайды.
The Macedonian music refers to all forms of music associated with ethnic Macedonians. It shares similarities with the music of neighbouring Balkan countries, yet it remains overall distinctive in its rhythm and sound.
Қазіргі заманғы халық музыкасы
Қазіргі заманғы халық музыкасы – дәстүрлі халық музыкасына негізделген танымал стиль. Алайда, дәстүрлі халық музыкасынан өзгешелігі, қазіргі заманғы халық музыкасы белгілі бір авторға тиесілі және авторлық құқық заңдарымен қорғалады, оны кәсіби музыканттар орындайды және көбінесе (бірақ міндетті емес) заманауи аспаптармен сүйемелдейді. Әдетте, көне ұрпақтың орындаушылары мен композиторлары (мысалы, жоғары бағаланған Александр Саревский, Джонче Христовский және Добри Ставревский) дәстүрлі тамырларға жақын қалады, сондықтан қазіргі заманғы халық музыкасы жиі дәстүрлі музыка деп жаңылысады. Ал жас орындаушылар көбінесе көбірек жаңартылған дыбыс пен имиджді ұстанады, сондықтан дәстүрді сақтаушылар оларды китч деп қарастырады. Дегенмен, бұл стиль халық арасында кең таралған және танымал орындаушылары: Анка Гиева, Ваня Лазарова, Виолета Томовская, Елена Георгиева, Сузана Спасовская, Митре Митревский, Ефто Пупиновский, Войо Стояновский, Орче Стефковский, Благица Павловская, Драган Вучич, Зоран Ванев, Васка Илиева Вик Какаротский және тағы да басқалар. Олардың кейбіреулері дәстүрлі әндерді де орындайды. Бұл жанрдың жаңа буыны, мысалы, Анета Мичевская, Благойце Стояновский ТУСЕ, Соня Таркуловская, Елена Велевская, Жасмина Мукаетова, Анета Наковская, Пане Панев, сондай-ақ Molika, Bioritam, Akademci Bolero тобы, Art Plaza сияқты ұжымдар сербтердің турбофолк музыкасы, болгарша шалгасы және грек лаикасынан шабыттанған жаңа көзқарас ұсынады, сондықтан олардың стилі халық музыкасынан гөрі поп-фолк ретінде қарастырылады. Бірнеше танымал халық музыкасы фестивальдері бар, олардың ішінде: Валандоводағы Folk fest Valandovo фестивалі, Битоладағы Serenada na Širok sokak фестивалі, Скопьедегі Cvetnici фестивалі, Охридтегі Ohridski trubaduri – Ohrid Fest фестивалі және тағы да басқалары.
Солтүстік Македониядан тыс жерлерде
Дәстүрлі де, заманауи музыка да македондық қауымдастықтар бар елдерде жасалады және орындалады, оның ішінде негізінен Солтүстік Македонияны қоршаған Балқан елдері, сондай-ақ АҚШ, Австралия, Канада және басқа елдердегі диаспорадан пайда болған анклавтар да бар. Маңызды мысал – грек халық музыкасының орындаушысы Костас Новакис (Куфалия, Фессалоники облысы, Грек Македониясы), ол македондық этностығын мойындайды және дәстүрлі этникалық македондық музыкасын орындайды. Солтүстік Македония мен Грекия арасындағы саяси шиеленіске қарамастан, Новакис Грекияда дәстүрлі этникалық македондық музыкадан тұратын бірнеше CD шығарды.
Мокраняк музыка мектебі
Мокраняц музыка мектебі 1934 жылы Скопьеде құрылды. Оның әйгілі хорымен қатар, мектептің құрылуына қатысқан Трайко Прокопьев және Тодор Скаловский сияқты композиторлар да оны танымал етті.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
PR Македония құрылғаннан кейін 1944 жылы Македония филармониясы құрылды, ал 1947 жылы Македония музыканттарының қауымдастығы құрылды. Ұзақ өтпей, Тодор Скаловский дирижерлік еткен алғашқы македондық радио концерті өтті. 1950 жылдары Глигор Смокварскийдің алғашқы македондық балеті және Кирил Македонскийдің "Гоце" операсы қойылды. Осыдан кейінгі кезең македондық музыканың жаңашылдыққа бағытталған салыстырмалы қайта жандануын әкелді. Бұл кезеңдегі ең көрнекті композиторлар – Зивко Фирфов, Трайко Прокопьев, Стефан Гайдов, Тодор Скаловский, Петре Богданов Кокко, Властимир Николовский, Благоя Ивановский, Томислав Зографский, Тома Просев және Михаил Николовский. Бұл кезеңдегі ең көрнекті музыка шеберлерінің қатарында опера әншілері Данка Фирфова, Павлина Апостолова, Георгий Бозиков және Зина Кrelja, пианист Ладислав Палфи бар. Фирфова Македониядағы алғашқы оқытылған сопранолардың бірі болды және 1947 жылы македон тіліндегі "Кавальерия Рустикана" операсының Santuzza рөлінде дебют жасады – македон тілінде алғаш рет орындалған опера. 30-ға жуық музыканттан тұратын және Мичо Костовский жетекшілігіндегі "Македония ұлттық полициясының үрмелі оркестрі" 1949 жылы құрылды. 1952 жылдың желтоқсанында Тале Огненовский, пианист Нино Чипушевтің сүйемелдеуімен, Скопьедегі "Полиция үйінде" Миллер Беланың "Кларнетке арналған концерт" атты классикалық концертін орындады және ел тарихында кларнетке арналған классикалық концерт орындаған алғашқы кларнет солисі болды. 1953 жылдың 24 мамырында ол Миллер Беланың "Кларнетке арналған концерт-полька" классикалық концертін Глигор Смокварскийдің "Халық полициясының үрмелі оркестрі" үшін жасаған аранжировкасымен, 30-ға жуық музыканттан тұратын және Мичо Костовский жетекшілігіндегі оркестрмен орындады. Концерт Radio Skopje ғимаратында өтті және Radio Skopje (қазіргі Македония радиотелевидениесі) арқылы тікелей эфирде елге таратылды. Тале Огненовский және оның ұлы Стеван Огненовский В.А. Моцарттың Кларнет концерті А-дижор, К. 622-ін екі кларнетке арнап аранжировкалады және "Моцарт және Огненовский кларнет концерттері" және Тале Огненовскийдің аранжировкасымен "Моцарт Кларнет концерті А, К. 622 екі кларнетке арналған" альбомын жазды. Бұл концерттің екі кларнетпен орындалған бірегей жазбалары болуы мүмкін, мұнда бірінші кларнет – бірінші аранжировкамен, екінші кларнет – екінші аранжировкамен бір уақытта орындалады – орындаушының біреуі (Тале Огненовский) орындайды. Top40 Charts News 2006 жылдың 13 қарашасында "Тале Огненовский, халықаралық деңгейде танымал джаз және классикалық кларнетші, Моцарттың туылған күнінің 250 жылдығын мерекелеу үшін "Моцарт және Огненовский кларнет концерттері" атты CD-альбомын шығарды" және 2014 жылдың 21 қарашасында "Моцарт және Огненовский – әлемдегі ең жақсы кларнет концерттері" атты мақалаларды жариялады. Mi2n Music Industry News Network 2017 жылдың 27 сәуірінде "Кларнетші және композитор Тале Огненовскийдің жаңа цифрлық альбомы: "Тале Огненовскийдің аранжировкасымен Моцарт Кларнет концерті А, К. 622 екі кларнетке арналған"" атты мақала жариялады.
Бүгін
Бүгін классикалық музыканың ең көрнекті өкілдерінің бірі – пианист Симон Трпчески, сондай-ақ белгілі опера әншілері Невен Сильяновский, Благой Накоски, Ана Дурловски, Игорь Дурловски және Борис Траянов. Диаспорадан танымал орындаушы – Австралияда туған, бірақ македондық пианист Християн Спировский. Ең белгілі дирижерлер – Борян Канев, Сашо Татарчевский, Бисера Чадловская және Оливер Балабурски, ал ең танымал аспапшылар – скрипкашылар Любиша Кировский, Олег Кондратенко және ресейлік Анна Кондратенко, саксофонист Нинослав Димов, кларнетші Стоян Димов, бассисттер Велко Тодевский және Петрус Петрусевский, обойшілер Томе Атанасов, Васил Атанасов және Гордана Иосифова Недельковская. Композиторлардың арасында Дария Андовская, Яна Андреевская, Гоце Коларовский, Томе Манцев, Стоян Стойков, Дамян Темков, Валентина Велковская, Сони Петровский, Горан Начевский, Борис Светьев, Любомир Бранжолица, Михаил Бакрнчев және композитор, сонымен қатар орындаушы, музыка зерттеушісі және ғалым Димитрий Бужаровский бар.
Поп музыкасы
Солтүстік Македониядағы танымал поп-музыка орындаушылары: Тоше Проески (ең көрнекті македондық әнші), Каролина Гочева, Мая Оджаклиевска, Люпка Димитровска, Ребека, Гьоко Гьорчев, Елена Ристеска, Андреа, Влатко Ильевски, Влатко Лозаноски, DNK, Дани Димитровска, Калиопи, Тамара Тодевска, Врчак, Роберт Бильбилов, Ламбе Алабакоски, Йован Йованов, Андриана Яневска, Кристина Арнодова, Ако Андонов және тағы да басқалар. Поп-музыка саласындағы белгілі композиторлар, продюсерлер және аранжировщиктер – Дарко Димитров, Дамир Имери, Александр Масевски және Григор Копров. Йован Йованов және Миятта сияқты көптеген әртістер әнші және ән жазушы ретінде де танымал. Македониялық поп-музыканың алғашқы үлгілері 20 ғасырдың ортасында пайда болды және «zabavna muzika» деп аталды. Ең танымал ескі буын әртістері – Зафир Хаджиманов, Верица Ристеска, Драган Мияльковский және тағы да басқалар. Стилі жағынан македондық поп-музыка – халық және шығыс музыкасының ықпалымен батыс үлгісіндегі поп-музыка. Сонымен қатар, поп-рок, поп-рэп, этнопоп және поп-фолк сияқты бірнеше жанрлар дамыды.
Музыкалық фестивальдар
Солтүстік Македониядағы ірі музыкалық фестивальдарға Скопьедегі Скопье Фест, Охридтегі Охрид Фест, Штиптегі МакФест, Битоладағы Интерфест кіреді. Солтүстік Македония 1998 жылғы «Евровидение» ән байқауында тәуелсіз мемлекет ретінде алғаш рет қатысты. Қазірге дейін оның ең жоғары көрсеткіші – 2019 жылғы «Евровидение» ән байқауы финалындағы жетінші орын, бұл теле көрермендер дауыс беруі бойынша барлық жылдардағы ең жақсы нәтижесі болды.
Рок музыкасы
Солтүстік Македониядағы ең табысты және ықпалды рок-тобы, сондай-ақ Батыс Балқандағы ең танымал топтардың бірі – Leb i Sol. Олар рок музыкасын фьюжн джаз және дәстүрлі музыка элементтерімен үйлестіріп, өзгеше дыбыс жасады және Батыс Балқанның үздік топтарының біріне айналды. Топ тарағаннан кейін гитарист Влатко Стефановский, бассист Бодан Арсовский, клавишник Кокан Димушевский және барабаншы Гарабет Тавитиян жеке мансаптарында табысқа жетті. 2006 жылы олар топ құрылғанының 30 жылдығын тойлау үшін қайтадан бірігіп, гастрольдік тур өткізді. 2008 жылы Стефановский мен Тавитиянның қатысуынсыз «I taka nataka» атты жаңа альбом жарық көрді. Тағы бір танымал топ – Bisbez, олар The Beatles және 1960-шы жылдардағы басқа да әртістердің ықпалында болды. Ол 1964 жылы бұрынғы екі топтың – Biseri («Жемістер») және Bezimeni («Атасыз») бірігуі нәтижесінде құрылды. 1970-ші жылдары Pu, Madrigali, Ilinden 903, Den za Den, Leva patika, Triangl, Torr және тағы да басқа топтар танымал болды. Олардың көпшілігі хард-рок, прогрессивті рок, фолк-рок, симфониялық рок, джаз-рок және фанк-рок жанрларында өнер көрсетті. 1970-ші жылдардың соңында панк-рок пайда болды. Алғашқы панк-рок тобы – 1979 жылы Скопьеде құрылған Fol Jazik. 1980-ші жылдары Saraceni және Badmingtons топтары да танымал болды, оларды Владимир Петровский Картер басқарды. Кейін ол көбірек танымал музыкаға бет бұрып, Aleksandar Makedonski (Александр Македонский) тобын құрды. Жаңа толқын сахнасында Cilindar, Usta na usta және Tokmu taka сияқты әртістер өнер көрсетті. Токму таканың әншісі Люпчо Бубо Каров (Кавадарци қаласынан) кейін K 15 комедиялық телешоуының актері ретінде танымал болды, ал Usta na usta мүшесі Александр Прокопьев көрнекті жазушы атанды. Тағы бір ықпалды топ – Dario Pankovski-дің Bon Ton Bend тобы, олар жаңа толқын музыкасының көптеген хиттерін жариялады. Karamela және Concorde топтары да танымал болды, соңғысы «Visoki štikli i crni čorapi» («Жоғары өкшелер мен қара шұлықтар») хитімен есте қалды. Оның гитарисі Венко Серафимов кейін жеке мансабында табысқа жетті. Kiril Džajkovski қатысқан Bastion синтез-поп триосы 1980-ші жылдардың маңызды топтарының бірі болды. 1980-ші жылдардағы тағы бір танымал топ – Haos in Laos. 1984 жылы құрылған Memorija поп-рок тобы осы кезеңдегі ең табысты топтардың бірі болды. Елдегі ең өнімді пост-панк, дарквейв және готик-рок сахнасында Mizar, Arhangel және Padot na Vizantija сияқты культ-топтар болды, соңғысын Горан Трайкоски мен Klime Kovaceski басқарды. Кейін олар Anastasia нео-фолк тобын құрды, ол Milčo Mančevski-дің «Жаңбырдан бұрын» фильміне саундтрек жазғандығы үшін халықаралық деңгейде танымал болды. 1990-шы жылдардың бірінші жартысындағы танымал әртістердің қатарында Sanatorium треш-металл тобы, Suns, Last Expedition, The Hip, Balkan Express, Decadence, Vodolija, Nikeja сияқты альтернативті рок-топтары, Rok Agresori және Parketi панк-рокерлері, ал бастапқыда рок-кабилли болып табылатын D' Daltons тобы бар. Онжылдықтың екінші жартысында Sidewalk, Fluks, Tank Warning Net, Smut, Bumbiks және No Name Nation хардкорлық панк-топтары пайда болды, ал Siniac экстремалды металл тобы танымал болды. 2000-шы жылдары Superhiks (ска панк), Denny Te Chuva (мелодикалық хардкор, эмо), Smut (металкор), Verka (фольк метал), Two Sides (хардкор панк), Parketi (поп панк), Kulturno Umetnički Rabotnici (гараж панк), Noviot početok (хардкор панк), Bernays Propaganda (инди-рок, пост-панк қайта жандануы) және тағы да басқа топтар танымал болды. 2010-шы жылдардағы танымал әртістер: Vizija (алмақтық / эксперименталды рок), XaХаXa (панк-рок), Molokai (сёрф-рок), Smoke shakers (инди-рок), Chromatic point (прогрессивті метал), Culture Development (пост-хардкор), Tempera (альтернативті рок) және тағы да басқалар. Македония сахнасындағы барлық әйелдерден құралған топтар Royal Albert Hall және Vivid болды. Бірнеше рок-фестиваль бар, олардың ішіндегі ең танымалдары: Lithium Records ұйымдастырған Taksirat және Avalon Productions ұйымдастырған Skopje gori. Екі фестивальде де халықаралық деңгейде танымал рок, электроника және хип-хоп әртістері өнер көрсетті. Сондай-ақ Winner Fest (бұрын Loser Fest деп аталған) және Rok fest сияқты кішкентай демо-топтар фестивальдері бар, соңғысы ондаған жылдар бойы өткізіліп келеді. Ең танымал халықаралық ашық аспан астындағы фестиваль – 2002 жылы Охрид көлінің жанындағы Любаништада өткен Alarm. 1994 жылы Скопьеде барлық Балқан елдерінен жер асты музыкасының әртістерін жинаған Urban fest деп аталатын бейбітшілік фестивалі ұйымдастырылды.
Хип-хоп
Сонымен қатар, жақсы дамыған хип-хоп музыкасы өркендеп жатыр.
Электрондық сахна
Ең белгілі электронды музыканттар – Кирил Джайковский (Bastion тобының бұрынғы мүшесі), Галоски, PMG Collective, Роботек, Новоградская және Готра. Солтүстік Македонияда, әсіресе Скопьеде дамыған клуб өмірі бар. Елде шетелдік диджейлер қатысатын бірнеше фестиваль өтеді, олардың көпшілігі жазғы маусымда Охрид көлінде ұйымдастырылады. Психоделикалық транс – Солтүстік Македониядағы ең танымал электронды жанрлардың бірі, және Македониядан шыққан көптеген халықаралық деңгейде танымал және сәтті психотранс орындаушылары бар, мысалы Imaginary Sight, Fobi, Kala, Yudhisthira, AntHill (Kala және Yudhisthiraның бірлескен жобасы), Blisargon Demogorgon, Atriohm, Zopmanika, Demoniac Insomniac, Egorythmia, Galactic Explorers, Djantrix, Spirit Architect, Tengri және т.б.
Жаз
Македониялық джаз сахнасы да жоғары бағаланады. Танымал және атақты джаз музыканттары мен топтарына кіреді: гитарист Тони Китановский, вибрафоншы Зоран Маджиров, пианиношылар Драган Солдатович – Лабиш және Саймон Киселицки, «Тавицян Брадерс», «Сетстат», «Летецкий Пекинезери», «Ла Колония Вольвокс» және тағы да басқалар. Скопье джаз фестивалі жыл сайын өткізіледі. 2008 жылдың қыркүйегінде Тале Огненовский квартеті «Macedonian Clarinet Jazz» атты CD-альбомын шығарды, ал композиторы – Тале Огненовский. All About Jazz 2008 жылдың 27 қыркүйегінде өз веб-сайтында «Жаңа CD 'Macedonian Clarinet Jazz Composed By Tale Ognenovski of Internationally Renowned Jazz, Folk Dance And Classical Clarinetist'» деген мақала жариялады. JazzTimes музыка сыншысы Билл Шумейкер «Дейв Дуглас: Параллельді әлемдер» атты мақаласында: «Жан-жақты талқылау кларнетші Тале Огненовский туралы болды, ол балқан музыкасын орындайтын Нью-Йорк тобының көбеюіне әкелді» деп жазды, бұл мақала 3 қаңтарда JazzTimes веб-сайтында жарияланды. Мюнхендегі (Бавария) «Антерфайрт» джаз клубы: «Кларнетші Тале Огненовскийдің музыкасын ойнау – Майкл Брекердің стилін еліктеуден мүлдем өзгеше» деп мәлімдеді. All About Jazz 2009 жылдың 27 сәуірінде Тале Огненовскийдің туған күнін «Күннің джаз музыканты: Тале Огненовский» деп атап өтті және бұл туралы хабарлама оның веб-сайтында жарияланды.
" lively discussion about clarinetist Tale Ognenovski, which segued to the proliferation of New York bands interpreting Balkan music," wrote JazzTimes music critic Bill Shoemaker in an article entitled "Dave Douglas: Parallel Worlds", appearing in the website of JazzTimes on 3 January 1998. Jazzclub Unterfahrt from Munich, Bavaria, Germany commented: "Playing the music of clarinetist Tale Ognenovski is different from imitating Michael Breckers style." All About Jazz celebrated 27 April 2009, the birthday of Tale Ognenovski with All About Jazz recognition: Jazz Musician of the Day: Tale Ognenovski, with announcement published at his website.
Балалар музыкасы
Ең танымал балалар музыка фестивальдерінің бірі – Солтүстік Македонияда ұзақ тарихы бар, жыл сайын Скопьеде өтетін «Алтын Найтингейл» (Zlatno slavejče) фестивалі. Басқа фестивальдарға Битоладағы «Си До», Гевгелиядағы «Калинка» және Скопьедегі «Супер Звезда» жатады. Балалар әндерінің белгілі композиторлары, продюсерлері және аранжировщиктері: Миле Шерденков, Драган Каранфиловский Бойс, Миодраг және Марян Нечак, Кире Костов, Петр Сидовский, Славко Димитров, Милко Лозановский, Александр Джамбазов, Люпчо Мирковский, Дарко Мияльковский және тағы да басқалар. Балалар музыкасына арналған бірнеше телешоу бар. Ел сондай-ақ «Жасөспірімдер арасындағы Еуровидение» ән байқауына қатысады және 2007 жылғы «Жасөспірімдер арасындағы Еуровидение» ән байқауында 5-орын алып, жақсы нәтиже көрсетті.