Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Грегорио Аллегридің 51-ші псалмның (Септуагинта бойынша 50-ші псалм) музыкалық безендеуі
Setting of Psalm 51 by Gregorio Allegri
Miserere (толық атауы: Miserere mei, Deus, латын тілінде "Маған рақым ет, құдай") – итальяндық композитор Грегорио Аллегридің 51-ші псалмның музыкалық безендеуі. Ол Папа VIII Урбанның билігі тұсында, шамамен 1630 жылдары, қасиетті аптаның Tenebrae қызметтерінде Сикстин капелласының ғана пайдалануы үшін жазылған. Оның құпиясы жазбаша орындалу дәстүрлері мен әшекейлеулер арқылы күшейтілген. Бұл шығарма екі хорға арналған, бес және төрт дауыстан тұрады, олар кезекпен орындайды және полифонияның ең танымал және ұзақ сақталған үлгілерінің бірінде бірігіп аяқтайды, бұл жағдайда 9 бөлімдік орындау.
Miserere (full title: Miserere mei, Deus, Latin for "Have mercy on me, O God") is a setting of Psalm 51 (Psalm 50 in Septuagint numbering) by Italian composer Gregorio Allegri. It was composed during the reign of Pope Urban VIII, probably during the 1630s, for the exclusive use of the Sistine Chapel during the Tenebrae services of Holy Week, and its mystique was increased by unwritten performance traditions and ornamentation. It is written for two choirs, of five and four voices respectively, singing alternately and joining to sing the ending in one of the most recognised and enduring examples of polyphony, in this case in a 9 part rendition.
Тарих
1638 жылы жазылған Аллегридің Miserere шығармасы, Киелі аптаның діни қызметтерінде Сикстин капелласының хоры қолданған фальсобордон стиліндегі туындылардың бірі болды, бұл дәстүр кем дегенде 1514 жылға дейін созылған. Бір кезде, осы шығармаға қатысты бірнеше аңыз пайда болды, бұл, әлдебір себеппен, Сикстин капелласында қолданылған Ренессанс дәуірінің әшекейлеу өнері Ватиканнан тыс жерлерде кеңінен танылмағандығынан туды. Бұл құпиялылық туралы жиі айтылатын мәлімдемеде, «Ватиканнан тыс жерде тек үш ресми көшірме болды, олар Император Леопольд I, Португалия королі және әйгілі Падре Мартиниде сақталған» делінеді. Дегенмен, шығарманың көшірмелері Римде қол жетімді болды және ол Лондон сияқты басқа да қалаларда жиі орындалды, тіпті 1735 жылға дейінгі қойылымдар туралы мәліметтер де бар. 1760 жылдарға қарай, ол Ежелгі Музыка Академиясының «ең көп орындалатын» шығармаларының бірі саналды. Моцарттың Римге жолда келе жатып Мартинимен кездескені және Леопольдтың хатында (оқиғаның жалғыз дерегі) бірнеше шатастыратын және өзара қайшы келетін мәлімдемелер бар екені айтылады. Әнді естіп, нотаға түсіргеннен кейін үш айдың ішінде Моцарт музыкалық шеберлігімен танылып, Папа Климент XIV оны Римге шақырды. Папа оған музыкалық генийі үшін жоғары баға берді және 1770 жылдың 4 шілдесінде оған Алтын шпор ордені табыс етті. Шығарманы отандық танымал еткен әшекейлер – композицияның өзінен бұрын пайда болған Ренессанс дәуірінің техникалары еді. Ватикан осы техникаларды қатаң сақтады. Жазбаша көздердің өте аз бөлігі (тіпті Бернидің еңбектерінде де) әшекейлерді көрсетті, осының нәтижесінде шығарманың құпиясы туралы аңыз пайда болды. Рим дін қызметкері Пьетро Альфери 1840 жылы әшекейлерді қоса отырып, Альлегри мен Томазо Байдың (1714) шығармаларында Сикстин хорының орындау тәжірибесін сақтау мақсатында басылым шығарды. Бұл шығарманы 1831 жылы Феликс Мендельсон және Франц Лист та нотаға түсірді, сондай-ақ 18 және 19 ғасырлардағы әртүрлі көздерде әшекейлермен немесе оларсыз нұсқалары сақталған. 1951 жылы Айвор Аткинстің ағылшын тіліндегі нұсқасы жарық көргеннен кейін және осы нұсқаға негізделген Кингс Колледжінің хорының жазбасынан кейін, Аллегридің Miserere ең танымал a cappella хорлық шығармаларының бірі болып қала берді. Осы шығарманың ең танымал жазбасы 1963 жылдың наурыз айында Дэвид Уилкокс жетекшілігімен Кингс Колледжінің хорымен жасалған, ол ағылшын тілінде орындалды және сол кездегі сопрано Рой Гудман қатысты. Бұл жазба бастапқыда «Есенбі күні арналған Evensong» атты граммофондық LP пластинкасының бөлігі болды, бірақ Miserere кейіннен әртүрлі жинақ дисктерінде қайта басылды. 2015 жылы Сикстин капелласының хоры өзінің алғашқы CD-ін шығарды, онда 1661 жылғы Сикстин кодексінің Miserere нұсқасы капелланың өзінде жазылған. Бүкіл шығарманы орындау әдетте 12 мен 14 минутқа созылады. 2008 жылдың желтоқсан айында BBC Four телеарнасы Саймон Расселл Бил ұсынған «Сакр музыкалық: Аллегридің Мизерере тарихы» атты бағдарламаны көрсетті, онда Гарри Кристоферс жетекшілігімен The Sixteen хоры орындады.
Composed around 1638, Allegri's setting of the Miserere was amongst the falsobordone settings used by the choir of the Sistine Chapel during Holy Week liturgy, a practice dating back to at least 1514. At some point, several myths surrounding the piece came to the fore, stemming probably from the fact that the Renaissance tradition of ornamentation as practiced in the Sistine Chapel was virtually unknown outside of the Vatican by the time the piece become well known. This alleged secrecy is advanced by an oft repeated statement that there were only "three authorised copies outside the Vatican, held by Emperor Leopold I, the King of Portugal, and Padre Martini." However, copies of the piece were available in Rome, and it was also frequently performed elsewhere, including such places as London, where performances dating as far back as c. 1735 are documented, to the point that by the 1760s, it was considered one of the works "most usually" performed by the Academy of Ancient Music. that Mozart had seen Martini on the way to Rome, and that Leopold's letter (the only source of this story) contains several confusing and seemingly contradictory statements. Less than three months after hearing the song and transcribing it, Mozart had gained fame for his musical work and was summoned back to Rome by Pope Clement XIV, who showered praise on him for his feats of musical genius, and later awarded him the Chivalric Order of the Golden Spur on July 4, 1770. The original ornamentations that made the work famous were Renaissance techniques that preceded the composition itself, and it was these techniques that were closely guarded by the Vatican. Few written sources (not even Burney's) showed the ornamentation, and it was this that created the legend of the work's mystery. The Roman priest Pietro Alfieri published an edition in 1840 including ornamentation, with the intent of preserving the performance practice of the Sistine choir in both Allegri's and Tommaso Bai's (1714) settings. The work was also transcribed by Felix Mendelssohn in 1831 and Franz Liszt, and various other 18th and 19th century sources, with or without ornamentation, survive. Since this version was popularised after the publication in 1951 of Ivor Atkins' English version and a subsequent recording based upon this by the Choir of King's College Cambridge, Allegri's Miserere has remained one of the most popular a cappella choral works performed. recording of it is the one from March 1963 by the Choir of King's College, Cambridge, conducted by David Willcocks, which was sung in English, and featured the then treble Roy Goodman. This recording was originally part of a gramophone LP recording entitled Evensong for Ash Wednesday, but the Miserere has subsequently been re released on various compilation discs. In 2015, the Sistine Chapel Choir released their first CD, including the 1661 Sistine codex version of the Miserere recorded in the chapel itself. Performances of the whole work usually last between 12 and 14 minutes. In December 2008, BBC Four broadcast Sacred Music: The Story of Allegri's Miserere, presented by Simon Russell Beale, with a performance by The Sixteen conducted by Harry Christophers.