Кіріспе
Жергілікті басқарудың жалпы түрі
Азаматтық қалашық – АҚШ-та кеңінен қолданылатын, көбінесе елдің солтүстік және орталық-батыс бөліктеріндегі округтерге бағынатын жергілікті басқару бірлігі. Жаңа Англия, Нью-Йорк және Висконсин штаттарында осы штаттардағы азаматтық қалашыққа баламасы ретінде "қала" термині қолданылады; Миннесота штаты "қала" терминін ресми түрде қолданады, бірақ оны "қалашық" терминімен де жиі алмастырады. Әр штаттың нақты міндеттері мен тәуелсіздік деңгейі әртүрлі болады. Азаматтық қалашықтар іздестіру қалашықтарынан ерекшеленеді, бірақ екеуі де бар штаттарда шекаралар көбінесе сәйкес келеді және округті географиялық тұрғыдан толық бөлуге мүмкіндік береді. АҚШ Халық санағы бюросы азаматтық қалашықтарды кіші азаматтық бөлімдер ретінде жіктейді. Қазіргі уақытта азаматтық қалашықтар 20 штатта бар. Қалашықтардың функциялары әдетте басқару кеңесі (атауы штаттан штатқа өзгереді) және клерк, сенімді тұлға немесе мэр (Нью-Джерси және Юта штатының қалалық округтерінде) бақылайды. Қалашықтардың лауазымды тұлғаларына көбінесе бейбіт судья, жол комиссары, бағалаушы, констебль және жер өлшеуші кіреді. 20-шы ғасырда көптеген қалашықтар басқару кеңесінің атқарушы органы ретінде әкімші немесе қадағалаушыны да қосты. Кейбір жағдайларда қалашықтар жергілікті кітапханаларды, қарттарға қызмет көрсетуді, жастарға қызмет көрсетуді, мүгедектерге қызмет көрсетуді, зираттарға қызмет көрсетуді және төтенше жағдайларда көмек көрсетуді ұйымдастырады. Кейбір штаттарда қалашықтар мен сол қалашықпен шектесетін муниципалитеттер өздерінің операцияларын толық немесе ішінара біріктіре алады.
Орта батыс және орталық
Мемлекетке байланысты, қалашық үкіметінің өкілеттігі әртүрлі дәрежеде болады. Ұлы көлдерге жақын, Орта Батыс штаттарында азаматтық қалашықтар (Мичиган штатында – жалпы заңға сәйкес қалашықтар, ал Висконсин штатында – қалалар) көбінесе, бірақ әрқашан емес, жергілікті жер зерттеу қалашықтарымен үйлеседі. Осы қалашықтардың мемлекеттік билік органдары ретінде жұмыс істеу деңгейі штаттан штатқа, тіпті кейде бір штаттың ішінде де өзгеше. Мысалы, Иллинойс штатының солтүстік бөлігіндегі қалашықтар жолдарды күтіп ұстау, мектептен кейінгі күтім және қарттарға көмек көрсету сияқты қоғамдық қызметтерді белсенді түрде ұсынады, ал Иллинойс штатының оңтүстік бөлігіндегі қалашықтар мұндай қызметтерді көбінесе округке жүктейді. Иллинойс штатындағы көптеген қалашықтар қарды тазалау, қарт адамдарды тасымалдау және округтің бекітілмеген аумақтарында тұратын үй шаруашылықтарына шұғыл көмек көрсету сияқты қызметтерді де ұсынады. Иллинойс штатындағы әрбір қалашықтың қалашық кеңесі болады, оның мүшелері бұрын қалашыққа сенім білдірушілер деп аталған, және бір қалашық басшысы болады. Керісінше, Индиана штатындағы азаматтық қалашықтар штат бойынша салыстырмалы түрде біркелкі жұмыс істейді және жақсы ұйымдастырылған, олардың әрқайсысына бір қалашыққа сенім білдіруші және үш мүшеден тұратын кеңес қызмет етеді. Бұл штаттардағы азаматтық қалашықтар көбінесе біріктірілмейді, ал жақын орналасқан қалалар көршілес қалашықтардың жерлерін салыстырмалы түрде оңай аннексиялай алады. Алайда, Мичиган штатында жалпы заңға сәйкес қалашықтар заңды тұлға болып табылады (яғни, олар сот процесінің нысаны бола алады), ал кейбіреулері жаңадан құрылған қалашықтар ретінде қайта құрылуы мүмкін, бұл жақын орналасқан муниципалитеттерден аннексияға қарсы қорғануға бағытталған мәртебе және қалаларға ұқсас өзін-өзі басқару құқықтарын береді. Висконсин штатында азаматтық қалашықтар «қалашықтар» емес, «қалалар» деп аталады, бірақ олар көршілес штаттардағыдай жұмыс істейді. Миннесота штатында мемлекеттік заңда мұндай ұйымдар «қалалар» деп аталады, бірақ олардың аты «Атау қалашығы» нысанында болуын талап етеді. Құжаттарда да, әңгімелерде де «қала» және «қалашық» сөздері бір-бірін алмастырып қолданылады. Миннесота штатының қалашықтары қалалық немесе қалалық емес болуы мүмкін (бұл қалашық үкіметіне көбірек билік береді), бірақ бұл қалашықтың атында көрсетілмейді. Огайо штатында қала немесе кент, қағаз қалашығын құрып, одан шықпаса, қалашыққа біріктіріледі. Егер қағаз қалашығы қала шекарасына жетпесе, мүлік иелері қалашық пен муниципалитет үшін салық төлейді, бірақ мұндай үйлесімдер кейде қателікпен ескерілмейді. Тағы он штат қалашықтар мен муниципалитеттердің бірігуіне рұқсат береді. Канзас штатында кейбір азаматтық қалашықтар округтер ұсынбайтын жолдарды күтіп ұстау және өртке қарсы қызмет көрсету сияқты қызметтерді ұсынады.
Жаңа Англия мен Нью-Йорк
Жаңа Англия мен Нью-Йорк штаттарында штаттар әдетте қалалар мен округтерге бөлінеді, олар жергілікті қызметтердің көп бөлігін ұсынатын муниципалитеттер болып табылады. Нью-Гэмпшир мен Вермонттың бірнеше шалғай аймақтарын және Мэннің шамамен жартысын қоспағанда, Жаңа Англияның барлық бөлігі корпорацияланған муниципалитет шекараларында орналасқан. Жаңа Англияда округтер бар, бірақ Оңтүстік Жаңа Англияда олар негізінен сот жүйелері мен статистикалық мақсаттар үшін шекаралар ретінде қолданылады, ал Солтүстік Жаңа Англияда олар сот жүйелерімен қатар құқық қорғау, білім беру және кейбір мемлекеттік мекемелер сияқты басқа да шектеулі функцияларды атқарады. Жаңа Англияда қалалар да бар, олардың көпшілігі қалалық кеңес формасын қалалық формаға алмастыру үшін дауыс берген қалалар. Мэн штатында плантация деп аталатын үшінші типтегі қалашықтар бар, бұрын Жаңа Англияның басқа штаттарында да болған және басқа Жаңа Англия қалаларына қарағанда өзін-өзі басқару құқығы шектеулі. Мэн, Нью-Гэмпшир және Вермонт штаттарының кейбір аймақтарында тіркелмеген округтік бөлімшелер кейде қалашықтар деп аталады немесе «гор», «грант», «орналасқан жер» немесе «сатып алынған жер» сияқты басқа терминдермен аталады. Нью-Йорк штаты округтерге бөлінеді, олар қалалар мен округтерге бөлінеді, Нью-Йорк қаласынан басқа, оның бес округі штаттық басқару мақсатында қалалық басқару мақсатында муниципалдық округтер болып табылады (Бронкс округі/Бронкс, Кингс округі/Бруклин, Нью-Йорк округі/Манхэттен, Куинс округі/Куинс және Ричмонд округі/Стейтен-Айленд). Жаңа Англиядағы сияқты, «округ» термині көптеген басқа штаттарда «қалашық» терминімен мағынасы бірдей. Сонымен қатар, Нью-Йорк тұрғындары «қалашық» терминін «округ» мағынасында қолданады. Округтар мен шағын елді мекендер – округ немесе округтар ішіндегі тіркелмеген аумақтар. Округтар әкімшілік бөлініс болғандықтан, округ шекаралары округ шекараларын кесіп өте алмайды. Әкімшілік бөлімшелерге қоса, Нью-Йорк штатында қалалар да бар. Нью-Йорктегі қалалар толыққанды дербес муниципалдық корпорациялар болып табылады, сондықтан олар округ шекараларын кесіп өте алады және олардың үкіметтері округтік бақылаудан толық тәуелсіз. Соңында, Нью-Йорк пен Вермонтта да ауылдар бар, олар қала шекараларында орналасқан кішігірім қауымдастықтар, олар өздерінің бас қалалары ұсынбайтын қосымша мемлекеттік қызметтерді ұсынады, мысалы, канализация, өрттен қорғау, құқық қорғау, қоқыс жинау, мемлекеттік мекемелер, су және құрылыс кодексін сақтау. Вермонт штатында қазіргі қалалардың көпшілігі бұрынғы ауылдар болған, олар өздерінің бас қалаларынан бөлініп шыққан. Коннектикут штатында округтер мен біріктірілмеген қалалар бар, бірақ бұл қауымдастықтар Нью-Йорк пен Вермонттағы ауылдар сияқты дербес емес, және бүгінде сегіз біріктірілмеген округ (Гротон Лонг Пойнт қауымдастығымен бірге) және бір біріктірілмеген қала бар.
Пенсильвания және Нью-Джерси
Пенсильвания қалашығы – жергілікті өзін-өзі басқарудың бірлігі, полиция бөлімдері, жергілікті жолдар мен көшелерді күтіп ұстау сияқты қызметтерге жауапты. Ол қала немесе борау сияқты қызмет етеді. Қалашықтар ыңғайлы географиялық шекараларға сүйене отырып құрылған және алтыдан елу екі шаршы мильге (10–135 км²) дейін аумақтандырылған. Нью-Джерси қалашығы да осыған ұқсас, себебі ол ауыл, қала, борау немесе қала деңгейіндегі муниципалдық басқару нысаны болып табылады, Пенсильвания қалашығы сияқты бірдей қызметтерді ұсынады және көлемі оннан бір бөлігінен (Шрусбери қалашығы) жүзге дейін (Джексон қалашығы) шаршы мильге дейін өзгереді.
Оңтүстік штаттар
АҚШ-тың оңтүстігінде қалалар мен елді мекендерден тыс аймақтарда әдетте округтан басқа жергілікті басқару органдары болмайды.
Арканзас және Солтүстік Каролина
Арканзас қалашықтары – округтердің бөлімдері. Әр қалашықта корпорацияланбаған аумақтар бар; кейбіреулері өздерінің шекараларының бір бөлігінде қалалар немесе кенттерді біріктірген болуы мүмкін. Арканзас қалашықтарының қазіргі уақытта шектеулі мақсаттары бар. Дегенмен, АҚШ халық санағы Арканзас халқын қалашықтар бойынша тізімдейді (кейде «округтік бөлімшелер» немесе «кіші азаматтық бөлімшелер» деп аталады). Қалашықтар генеалогиялық зерттеулер тұрғысынан тарихи мақсаттар үшін де құнды. Әр қала немесе кент Арканзас округінің бір немесе бірнеше қалашықтарының құрамында болады. Солтүстік Каролина да осы ереженің өзгешелігі емес, бірақ ол округтердің кішігірім географиялық бөлімшелері ретінде қалашықтарға ие, оларға корпорацияланбаған аумақтар да, корпорацияланған қалалар мен кенттердің шекараларындағы жерлер де (сондай-ақ муниципалитеттердің аумақтық юрисдикциясы) кіреді. Әр округ 1868 жылғы Солтүстік Каролина Конституциясымен міндеттелген қалашықтарға бөлінеді. Кейбір қалалық округтер, мысалы, Мекленбург округі (Шарлотт) енді өз қалашықтарын атаудың орнына нөмірлейді (мысалы, «Қалашық 12»). Штаттың барлық аймағындағы қалашықтар бұрын белгілі бір ресми ұйым мен міндеттерге ие болған, бірақ қазір олар әр округтің рәсімдік бөлімдері деп саналады. Қалашық атаулары Солтүстік Каролинадағы округтік басқару деңгейінде әкімшілік мақсаттар үшін аумақтарды анықтау және бөлу тәсілі ретінде әлі де кеңінен қолданылады; негізінен округтік салықтарды жинау, өрт сөндіру аудандарын анықтау (мысалы, Дарем округіндегі Ливан қалашығы өз атын Ливан ерікті өрт сөндіру бөліміне береді), жылжымайтын мүлік мақсаттары үшін, мысалы, жер тізімдерін, жерді зерттеу және басқа да жылжымайтын мүлік құжаттарын жіктеу, сондай-ақ сайлаушыларды тіркеу үшін. Солтүстік Каролинаның кез келген муниципалитет шекарасынан тыс аймақтарында (қалалар мен кенттерден тыс) қалашықтар сайлаушылардың дауыс беру орындарын анықтау үшін қолданылады, ал көп жағдайда округтік сайлау комиссиялары сайлау учаскелерін қалашықтар бойынша бөледі. Алайда, Солтүстік Каролинада қалашық деңгейінде дербес үкімет жоқ және қалашықтармен байланысты сайланған немесе тағайындалған лауазымдар да жоқ.
Юта штаты
2015 жылы Юта штаты азаматтық қалашық түрін – метрополитендік қалашықты құрды. Әр метрополитендік қалашықтың өз мэрі мен қалалық кеңесі болады, бюджетті басқарады және оның келісімінсіз оған қосылуға болмайды. Алайда, оның салық салу өкілеттігі шектеулі, сондықтан көптеген қалалық қызметтер (мысалы, полиция) үшін басқа муниципалитеттермен немесе муниципалдық бірлескен қызмет көрсету аймақтарымен келісімшарт жасасуы қажет. Солтүстік Лейк округінде орналасқан бес метрополитендік қалашық бар: Кэрнс, Магна, Коппертон, Эмиграция каньоны және Уайт-Сити.
Азаматтық қалашықтары жоқ штаттар
2012 жылы ұйымдастырылған қала немесе қалашық үкіметтері болмаған 29 штат болды: (Көріңіз: Калифорниядағы бұрынғы қалашықтар санаты.) Кейбір округтерде қалашықтарды бағалау жүйесі құрылды, бірақ 1879 жылғы Конституция бойынша қалашықтар әкімшілік емес, сот және құқық қорғау округтерімен шектелді. 1967 жылға дейін әрбір округ сайлау мақсатында қалашықтарға бөлінген, бірақ 1977 жылға қарай мұндай болмады. Сан-Хоакин округінің заң кодексі әлі де сол округтің қалашықтарын анықтап тұрады, бірақ оларға ешқандай өкілеттіктер мен жауапкершіліктер берілмейді. Айова штатында 1942 жылы 1608 қалашық болды. 1952 жылға қарай олардың жауапкершіліктері мен функциялары көбінесе округтеріне сіңіріліп, «қалдық» деп есептелді және енді санауға алынбады. Айовада қалашықтар бар, бірақ олар округтерінің әкімшілік бөлімдері ретінде есептеледі және АҚШ Халық санағы бюросы оларды жеке үкіметтер ретінде санамайды. Оклахома штаты құрылған кезде штат бойынша азаматтық қалашықтар болды. 1913 жылдың 5 тамызында Оклахома сайлаушылары Оклахома қалашығының түзетуін қабылдады, ол 58-ші мемлекеттік сұрақ ретінде де белгілі. Бұл округтер бойынша қалашықтарды құруға немесе таратуға мүмкіндік берді. 1930 жылдардың ортасына қарай барлық округтер оларды таратуға дауыс берді. Олардың бұрынғы аттары мен шекаралары 1960 жылға дейін АҚШ халық санағы және санақ құжаттамасында қолданылды, содан кейін Халық санағы санау бөлімдері (CCD) пайдаланылды. 1952 жылы Оңтүстік Каролинада 2 қалашық болды, олар Фолли аралы және Салливан аралы. 1870 жылғы Вирджиния Конституциясы округтерді қалашықтарға бөлуді талап етті, бірақ 1874 жылғы түзетулер осы қалашықтарды магистралдық округтерге айналдырды. Вашингтонда 1952 жылы тек Спокан және Уотком округтерінде жергілікті жолдарды басқару үшін 70 қалашық болды.
Канада
Шығыс Канада провинцияларында АҚШ-тың қалашықтарына ұқсас бөлімдер болған немесе бар. Онтарио мен Квебек провинциялары әлі де өздерінің округтерін бөліп тұратын қалашықтарды сақтап келеді. Жергілікті басқару 1749 жылы Новая Шотландияға (сол кезде Нью-Брансуик және Принс-Эдвард аралының теңіз провинцияларын да қамтитын) тоқсандық отырыстар соты басқаратын қалалар түрінде енгізілді, бұл жүйе Ұлыбритания мен Вирджиниядағы жергілікті басқарудың ерекшелігі болды. Бұл сот әкімшілік және сот функцияларын бірге атқарып, жергілікті басқарудың көп бөлігін, соның ішінде қажетті лауазымдарға тағайындауды өз мойнына алды. 1760 жылы Жаңа Англиядан келген қоныс салушылар провинциялық заң арқылы қалашықтарға тікелей демократияның бір түрін енгізді. Бірақ, 1761 жылы король бұл заңды бекітпеді, және тікелей демократияны қабылдаған қалашықтарда тоқсандық отырыстар алмастырды. 1855 және 1856 жылдардағы заңдар өздігінен басқарушы қалашықтарды құруға мүмкіндік берді, бірақ тек Ярмут қана құрылымға қатысып, үш жылдан кейін одан бас тартты. Бұл заңдар 1879 жылы күшін жойып, 19 ғасырдың үшінші тоқсанында қалашықтар өздігінен басқаратын муниципалитеттермен алмастырылды.