Кіріспе

Toll Collect GmbH – неміс компаниясы, ол неміс автожолдарында жүк көліктері үшін (LKW Maut) жол төлемі жүйесін әзірледі және басқарады. Компания 2018 жылға дейін Daimler AG, Deutsche Telekom және Cofiroute басшылық еткен консорциум болды, содан кейін неміс үкіметі сатып алды. Консорциум Германия үкіметінен жол төлемін есептеу жүйесін әзірлеуге арналған тендерде жеңіске жетті. Жүйені әзірлеу 2002 жылдың қыркүйегінде басталды. Технологияның негізі – жаһандық позициялау жүйесі (Global Positioning System) және жүк көліктерінің маршруттарын алдын ала резервтеуге арналған веб-қосымша. Жүк көліктері «Борттағы құрылғылар» (OBUs) деп аталатын кіріктірілген жүйелермен жабдықталған. OBUs орналасуын анықтау, бақылау және төлемдерді есептеу үшін қолданылады. Сонымен қатар, OBUs инфрақызыл және арнайы қысқа қашықтықтағы байланыс (DSRC) интерфейстерімен жабдықталған, олар толығымен төленетін жол желісіндегі стационарлық бақылау порталдарымен және мобильді бақылау құрылдарымен дерек алмасады. 2002 жылдың соңынан бастап жобада бірнеше жүз инженер мен бағдарламашы жұмыс істеді. Баспасөз материалдарында жобаға 1000-нан астам сарапшының қатысқандығы айтылған. Жүйенің іске қосылуы алғашқыда 2003 жылдың тамызының соңына жоспарланған, бірақ бірнеше рет кейінге жылдырылды, нәтижесінде үкімет Autobahn-ды пайдаланатын жүк көліктерінен жол төлемін қабылдаудан бас тартуға мәжбүр болды. Алғашқыда мерзім екі айға, содан кейін кем дегенде бір жылға ұзартылды. Toll Collect компаниясын Германия үкіметі сатып алғаннан кейін ғана Toll Collect пен Германия үкіметі арасындағы ұзаққа созылған даулар, жүйенің кешіктірілуіне байланысты зиянды өтеу туралы мәселелер шешілді. Сондай-ақ, жүйеге тендер өткізу кезінде неміс емес компаниялардың ұсыныстары әділ бағаланбағаны туралы айыптаулар да болды. Жүйе 2005 жылдың 1 қаңтарында, жоспардан екі жыл кешігіп іске қосылды. Бұл әлемдегі ұлттық GNSS жол бағасын белгілеу жүйесін енгізген алғашқы жүйе болды. Бір километрге төленетін баға осьтер санына және көліктің шығарындылар класына байланысты өзгереді және километрге 9-14 цент аралығында құрайды. Мысалы, Гамбургтен Мюнхенге (776 км) сапардың құны 69,84-108,64 евроны құрайды. Кәсіби қызметтер арқылы Борттағы құрылғыны (OBU) орнату қымбатқа түсуі және/немесе көп уақытты алуы себепті, бастапқыда белгілі бір маршруттарға билеттерді төлеу мүмкіндігі де қарастырылды (көрсетілгендей). Алайда, 2019 жылдың желтоқсанындағы жарияланымдарда журналистер Толь Коллекттің федералды үкіметке тиесілігін, 2018 жылдың желтоқсанында көлік министрі Андреас Шойердің өнеркәсіп өкілдерімен сәтсіз аяқталған жеңіл автомобильдерге жол төлемі туралы келісімдерге байланыстырады. Сондай-ақ, Мемлекеттік хатшы және кейіннен Толь Коллекттің бас директоры Герхард Шульцтің рөлін сынға алды. Осыған сәйкес, Толь Коллект инфрақұрылымының бір бөлігі Шойердің келісімшарттық серіктестеріне 2019 жылдың қаңтарында Толь Коллектті жекешелендіру бойынша тендер рәсімдері ресми түрде аяқталмас бұрын ұсынылған болуы мүмкін.

Жерсеріктік желідегі жол ақы жүйесінің техникалық негіздері

Жалпы алғанда, Германия автожолдарымен жүретін кез келген жүк көлігі үшін қашықтыққа негізделген төлемдерді әртүрлі тәсілдермен төлеуге болады: интернет арқылы немесе төлем терминалдарында (әдетте жанармай құю станцияларында орналасқан) белгілі бір маршрутты алдын ала сатып алу арқылы, немесе жүк көліктеріне кәсіби түрде орнатылған OBU құрылғыларын пайдалану арқылы толық автоматтандырылған режимде. Спутниктік навигацияны пайдалану арқылы OBU құрылғысында орналасу және сапар туралы деректер сақталады, бұл құрылғыға жүрілген маршрут үшін қолданылатын жол төлемақысын анықтауға мүмкіндік береді. OBU құрылғысында жиналған деректер мобильді деректер байланысы (GSM) арқылы деректер орталығына жіберіліп, есеп айырысу үшін өңделеді. Жүйенің «спутниктік негізде» болуы OBU құрылғысының деректер орталығымен байланысына емес, тек орналасуын анықтауға қатысты. Жол төлемақысын төлеуден жалтарғандыққа жол беру үшін (мысалы, OBU құрылғысын өшіру арқылы), жүк көліктері шамамен 300 жол төлемақысын бақылау пунктерінде фотоға түсіріліп, шамамен 450 мобильді тексеру бекетінде тексеріледі. Осы сәйкестік тексерулерінен алынған деректер орталық есептеу жүйесінде салыстырылады және бұзушылықтар анықталған кезде шаралар қолданылады. Бұзушылық деңгейі 1%-дан кем екені жарияланды. Германияның бұл жүйені басқа елдерге экспорттау жоспарлары іске аспады, бірақ Еуропа елдерінде жүк көліктері үшін қашықтыққа негізделген төлемді жүзеге асыру үшін бірнеше GNSS негізделген жол төлемақы жүйелері енгізілді. Жүйені автопаркті басқару сияқты қосымша қызметтерге кеңейту жоспарлары да іске аспады.