Кіріспе

Мифологиялық жылан, мифтік жаратылыс

Кокатрица – мифтік жаратылыс, негізінен екі аяқты айдаһар, виверн немесе жылан сияқты, әтеш басы бар жануар. Лоренс Брейнер оны "Елизавета дәуірінің драма және поэзиясындағы сәндеме" деп сипаттаған, және ол ғасырлар бойы ағылшын ой-өрісінде және мифологиясында маңызды орын алды. Олар бақа немесе жылан жұмыртқасының тауықпен шайқауынан пайда болады.

Шығу тегі

Кокатристің ағылшын тіліндегі алғашқы айрылысы 14 ғасырдағы Джон Уиклифтің Библия аудармасында кездеседі[10]. Бұл сөз Ишая кітабының 11, 14 және 59-шы тараларында асп және илан сөздерін аударған әртүрлі еврей тіліндегі сөздер үшін қолданылды[11].

Оксфорд ағылшын сөздігі бұл сөздің көне француз тіліндегі cocatris сөзінен, ортағасырлық латын тіліндегі calcatrix сөзінен, грек тіліндегі [[Ichneumon (ортағасырлық зоология)]] сөзінен аударма екенін көрсетеді, ол «ізін қуушы» деген мағынаны білдіреді. 12 ғасырлық аңыз Плинийдің «Табиғи тарихындағы» Икнеумонның (ортағасырлық зоология) крокодилдің аузын ашуын күтіп, трохил құсының кіріп, тістерін тазалауына мүмкіндік беретіні туралы мәліметке негіделген. 15 ғасырда Египетке саяхат жасаған испандық саяхатшы Педро Тафурдың кокатриз туралы толық сипаттамасы бұл Нил крокодиліне қатысты екенін анық көрсетеді. Александр Неккамның «De naturis rerum» (шамамен 1180 жыл) еңбегінде базилиск (базилиск) – әтеш салған тоқтың жұмыртқасынан туған, бақа шайқаған өнім; әңгімелерде жылан да қолданылуы мүмкін. Кокатрис, Бартоломей Англикустың «De proprietatibus rerum» (шамамен 1260 жыл) еңбегіндегі базилиск Джон Тревизамен кокатрис деп аударғанда (1397 жыл) базилискпен синоним ретінде қарастырылды. Бұл аңыздың египеттік халықтық түбірі болуы мүмкін; ибистің жұмыртқалары олар жеген жыландардың уы гибридті жылан-құстың тууына себеп болады деген қорқынышпен үнемі жойылды. Тоқтың жұмыртқасы кокатриске айналады деп есептелді, ал мұны жұмыртқаны отбасылық үйдің үстінен лақтырып, үйдің екінші жағына құлатып, жұмыртқаның үйге тиюіне жол бермеу арқылы болдырмауға болады.

Іскерліктер

Кокатрис адамдарды қарауымен, тиюімен немесе кейде оларға демімен тигізу арқылы өлтіру қабілетіне ие деген қағида бар – "кокатристің өлімге толы көзі". Кейінгі орта ғасырлардағы жануарлар туралы кітаптарда мысықтың ғана кокатристің қарауына төтеп бере алатыны айтылған. Сонымен қатар, әтештің ән айтқан дыбысын естігенде кокатрис дереу өледі деп есептелген, ал аңыз бойынша, кокатрис айнаға қараса, оны өлтірудің ең сенімді жолдарының бірі болып саналады.

Геральдикада

Артур Фокс Дэвис кокатристі геральдикада "салыстырмалы түрде сирек кездесетін" және айдаһардың басы емес, әтештің басын иеленетін вивернге ұқсас деп сипаттайды. Кокатрица, әтеш сияқты, көбінесе оның денесінің қалған бөліктерінен өзге түстегі тақыр қауырсыны, маңдайшалары және тұмсығымен бейнеленеді. Кокатрис кейде базилиск деп аталады, бірақ Фокс Дэвис екеуін ажыратады, себебі геральдикалық базилистің құйрығы айдаһардың басымен аяқталады, алайда ол мұндай жанді бейнелейтін ешқандай гербті білмейді. Еуропалық континенттік геральдикалық жүйелерде кокатрис жай ғана айдаһар деп аталуы мүмкін. Кокатрис – Англияның Ланкаширдегі Эджкрофт Холлдың Лэнглилер үйінің 14 ғасырдан бергі геральдикалық нышаны. Бұл сондай-ақ Корольдік әуе күштерінің 3 (Жауынгерлік) эскадрильясының символы болып табылады.