Кіріспе
Соу түрі
Соу түрі Бореалдық соу (Aegolius funereus) немесе Тенгмальм соуы – "нағыз соулар" туысына жататын кішкентай соу. Солтүстік Америкада оны бореалдық соу деп, ал Еуропада швед табиғат зерттеушісі Питер Густаф Тенгмальмның құрметіне Тенгмальм соуы деп атайды, немесе сирек жағдайда, Сэр Джон Ричардсонның есімімен Ричардсон соуы деп те атайды. Бореалдық соудың ұялшақтылығы мен адам қызметінен қашуға тырысуы, түнгі өмір салты және адамға қол жетпес тайга ормандарында мекендеуі салдарынан, оны адамдар көбінесе көре алмайды.
the owl species
The boreal owl (Aegolius funereus) or Tengmalm's owl is a small owl in the "true owl" family Strigidae. It is known as the boreal owl in North America and as Tengmalm's owl in Europe after Swedish naturalist Peter Gustaf Tengmalm or, more rarely, Richardson's owl after Sir John Richardson. Due to the boreal owl's shyness and evasive reaction to human activities, nocturnal habits and preferred inaccessible taiga forest habitat, it is rarely seen by humans.
Таксономия
Бореалды соуды швед ғалымы Карл Линней 1758 жылы өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында ресми түрде сипаттады. Линней оны Strix туысына жататын барлық басқа соулармен бірге орналастырды және Strix funerea деген екілік атауын берді. Еуразиялық кіші соу қазір Aegolius туысына жатқызылады, оны 1829 жылы неміс натуралисі Иоганн Якоб Кауп бореалды соуды типтік түр ретінде енгізді. Туыстың атауы латын тілінен алынған, ол ежелгі грек тіліндегі aigōlios сөзінен шыққан, яғни "жаман ниетті құс" дегенді білдіреді. Funereus сөзі латынша "аза тұту" мағынасын білдіреді. Жеті түршесі танылған: Аналық еркекке қарағанда ауыррақ болады, орташа салмағы еркектің салмағынан жоғары. Қауырсыны жоғары жағы қоңыр, иықтарында ақ дақтар бар, ал төменгі жағы қызыл қоңыр жолақтары бар ақшыл түсті. Басы ірі, сары көздері және көбінесе соудың "көксігендей" көрінетін ақ бет дискісі бар. Мұнық қара түсті емес, керісінше, солтүстік аралы соу сияқты ақшыл сары түсті. Құлақтары бірнеше сүйекте асимметриялық, бұл олардың аң аулауға сәттіліктеріне әсер етеді. Екі жыныс та сыртқы түрі жағынан ұқсас. Жастардың қауырсыны шоколадтық қоңыр түсті. Бореалды соудың ұшуы салыстырмалы түрде шусыз және түзу болады.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бореалдық соу Солтүстік Америка мен Палеарктиканың солтүстік бөлігіндегі тығыз қылқан жапырақты ормандарда, сондай-ақ Альп және Роки таулары сияқты тау жоталарында көбейеді. Бұл түр көшіп-қонып жүрмейді, бірақ кейбір күздерде көптеген жекелеген құстар оңтүстікке қарай жылжиды. Ол көбейетін аймағынан оңтүстікке қарай аса ірі қашықтыққа ұшпайды, бірақ бұл көбінесе көбейтілмейтін кезде, түнде ұшатын бұл құсты анықтау қиындығынан туындайды.
Өсіру
Олар бір жасқа толғанда көбейеді. Ұясы әдетте ағаштағы ойық болады, көбінесе тоқылдақ құс жасаған, бірақ құстар ұя салынған қораптарды да қуана пайдаланады. Жұмыртқа саны әдетте 3–7, олар 2 күндік аралықпен салынады. Олар жылтыр ақ түсті және салмағы шамамен ... (салмағы көрсетілмеген) болады. Жұмыртқаларды тек аналығы екінші жұмыртқадан бастап жатады. Олар 25–32 күннен кейін бірте-бірте көктеп шығады. Аналығы жас балапандарды күтіп бағады, оларды шамамен 21 күн бойы жылытады. Жас құстар 28–33 күнде ұшып кетеді және 5–6 аптада өздігімен тіршілік ете бастайды.
Тамақ және азықтандыру
Бұл кішкентай сұңқар негізінен тышқандар мен басқа сүтқоректілермен (мысықтар, шұбарқұйрықтар, басқа да қояншықтар, гүлілер, соқыр тышқандар, құртан тышқандар және жарықшалар) қоректенеді, бірақ сондай-ақ құстармен, кішкентай қосмекенділермен, жәндіктермен (мысалы, қоңыздармен) және басқа омыртқасыздармен де қоректенеді. Солтүстік Америкада олардың оңтүстік қызыл арқалы тышқандар, батыс шырша тышқандары, секіретін тышқандар, солтүстік қалталы гүлілер және солтүстік ұшатын қояншықтарды аулайтыны байқалды. Олар жеген құстардың ішінде қара көзді жунколар, американдық робиндер және қарапайым қызылқұстар бар. Ол көбінесе түнгі жануар, бірақ ареалының ең солтүстік бөлігінде жазғы түндердің өте қысқа болуына байланысты күндіз де аң аулауға мәжбүр болады.
Өлім-жітім
Жүзбелі қарлығаштар 16 жылға дейін өмір сүруі мүмкін. Қарлығаштың кішкентай болғаны себепті, оны басқа қарлығаштар мен ірі жыртқыштар жиі жеп қояды, соның салдарынан оның орташа өмір сүру мерзімі қысқарады.