Кіріспе

Құс түрі

Fea's petrel (Pterodroma feae) – gadfly petrel туысына жататын шағын теңіз құсы, Pterodroma. Бұрын ол жұмсақ қауырсынды петрельдің (P. mollis) түршесі саналған, бірақ шындығында олардың арасында жақын туыстық байланыс жоқ. Дегенмен, P. feae Зино петрелімен және Desertas петрелімен өте жақын туыс, бұл екі түр де жақында P. mollis-тен бөлініп шықты. Gadfly petrel атауы олардың жылдам, икемді ұшуынан берілген, көрінетіндей, олар жылқының соққысынан қаша жатыр. Ұшу әрекеті туыс атауында да көрініс табады – Птеродрома, бұл ежелгі грек тіліндегі "pteron" – "қанат" және "dromos" – "жүгіруші" сөздерінен алынған. Бұл түр итальяндық зоолог Леонардо Феаның (1852-1903) құрметіне аталған.

Таксономия және жүйелеу

"Жұмсақ қауырсынды петрел" туралы алғашқы мәліметтер 1768 жылдың қазан айында капитан Кук жасаған алғашқы саяхаты барысында Батыс Африка жағалауынан алынған көрінеді. Ол кезде ешқандай сипаттама жарияланбаған, бірақ Сидней Паркинсон салған нұсқаның суреті Кабо-Верде аралдарында көбейетін түр ретінде танылады. Бұл нұсқа кейін 1900 жылы итальяндық зоолог Томмазо Сальвадори итальяндық орнитолог Леонардо Феаның құрметіне аталған Oestrelata feae есімді ерекше түр ретінде сипатталды, және кейіннен Pterodroma feae деп қайта жіктелді. Pterodroma туысына жататын гадфлай петрелі – қоңыржай және тропикалық мұхиттардың теңіз құстары. Көптеген түрлері жақсы зерттелмеген және аз танымал, ал олардың көбінесе ұқсас сыртқы түрі топтың таксономиясын тұрақсыз еткен. Макаронезиядағы Мадейра, Дезертас аралдарындағы Бугио және Кабо-Верде архипелагында көбейетін түрлер ұзақ уақыт бойы оңтүстік жарты шардағы жұмсақ қауырсынды петрелдің (P. mollis) түршесі саналды, бірақ мөлшері, дауысы, көбею мінез-құлқы және митохондриялық ДНК талдауының нәтижелері солтүстік құстардың P. mollis-ке жақын емес екенін көрсетті, ал түрлерді бөлу 2003 жылы Еуропалық сирек кездесетін түрлер комитетінің қауымдастығы (AERC) тарапынан қабылданды. Соңғы кездегі кейбір мамандар Феа петрелін одан әрі бөліп, Дезертас аралдарында көбейетін құстарды Кабо-Верде архипелагындағы құстардан ажыратты. Сангстер екі макаронезиялық түрдің 850 000 жыл бұрын ерте плейстоценнің соңында айырылғанын болжады. Бугио аралынан алынған Fea петрелінің (Pterodroma feae deserti) және Мадейра құрлығынан алынған Зино петрелінің қауырсын құрттарын талдау нәтижесінде екі теңіз құсының тасымалдаған паразитітері арасында айқын айырмашылықтар бар екені анықталды, бұл олардың ұзақ уақыт бойы оқшауланғанын көрсетеді, себебі құрттар әдетте ұядағы физикалық байланыс арқылы ғана таралуы мүмкін. Зино петрелінің түрлері Бермуда петреліне өте ұқсас, ал Феа петрелінің құрттары Кариб теңізі мен Тынық мұхитындағы Pterodroma түрлеріне ұқсас. Бұл Мадейра архипелагында кездесетін екі гадфлай петрелінің физикалық жақындығына қарамастан, олар материктік Мадейраны және кейіннен Дезертас аралдарын жеке қоныстандырудан пайда болған болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Ол Атлант мұхитының шығысындағы Кабо-Верде аралдарында – Фого, Санто-Анто, Сан-Николау және Сантьягода көбейеді.

Өсіру

Бұл теңіз құсы ұялайтын жерлерде қауіптен қашу үшін тек түнде белсенді болады. Басқа петрелдер сияқты, оның жүру қабілеті қысқа қадамдармен ұясына жетумен шектеледі. Құрып кету қаупі төнген бұл түр көктем және күз мезгілдерінде ұяларда көбейеді. Ол бір ақ жұмыртқа туады.