Кіріспе

Мүмкін грек-парсы келісімі (б.з.д. 449 ж.)
Каллиас бейбітшілігі – Делос одағы (Афина жетекшілігінде) мен Әхеменид империясы арасында шамамен б.з.д. 449 жылы жасалған деп есептелетін, грек-парсы соғыстарын аяқтаған келісім-шарт. Бұл келісім Әхеменид Персиясы мен грек қаласы арасындағы алғашқы келісім-шарт болар еді. Бейбітшілік келіссөздерін афиналық саясаткер Каллиас жүргізді. Персия Ксеркс I-нің б.з.д. 479 жылғы жорылысынан кейін гректерге аумақтарын үнемі жоғалтып келді. Келісімнің нақты күні күмәнді, бірақ оны көбінесе Евримедон шайқасынан (б.з.д. 469 немесе 466 ж.) немесе Кипрдің Саламис шайқасынан (б.з.д. 450 ж.) кейін жасалған деп санайды. Егер бұл келісім болған болса, Каллиас бейбітшілігі Кіші Азиядағы Иония аймағындағы мемлекеттерге автономия берді, Эгей теңізі жағалауынан үш күндік сапар шегінде парсы сатраптарының енуіне тыйым салды және парсы кемелеріне Эгей теңізіне кіруге рұқсат бермеді. Афина да Кіші Азия, Кипр, Ливия немесе Египеттегі Персияның иеліктеріне араласпауға келісті. Афина сол кезде Персияға қарсы Египеттегі көтеріліске көмектесіп жатқан әскери-теңіз күштерінен айырылған еді.

Өмір сүруіне күмән

Каллиас бейбітшілігі туралы білім б.з.д. 4 ғасырдағы Изократ және Демосфен сияқты шешендердің, сондай-ақ тарихшы Диодордың айтулары арқылы жеткен. Ежелгі тарихшы Теопомп бұл шарттың өзіне келгенде, оның жазуының жалған екенін айтқан, себебі шартта қолданылған әріптер шартқа қол қойылғаннан кейін жарты ғасырдан астам уақыттан кейін ғана пайда болған. Мүмкін, бұл шарт ешқашан ресми түрде жасалмаған болар. Егер жасалған болса да, оның маңыздылығы күмәнді. Фукидид бұл туралы ештеңе айтпайды, бірақ Геродот оның болуын қолдайтын сияқты бір нәрсе айтады, ал Плутарх Евримедон шайқасынан (б.з.д. 466 ж.) кейін қол қойылды немесе ешқашан қол қойылмады деп санайды.

Салдары

Кез келген жағдайда, 450/449 жылдардан кейін Парсымен арадағы жауыздықтарды тоқтатуға келісімге келген сияқты, бұл Афинаға Қорынт және Фива сияқты басқа грек қала-мемлекеттерінен туындаған жаңа қауіп-қатерлермен айналысуға мүмкіндік берді, сондай-ақ Делиан лигасынан көп ұзамай бас тарқан Евбеямен де күресуге мүмкіндік берді. Конфликттер, мүмкін, Афинаның «одақтастары» Персия енді қауіпті құрмайтынын сезінгенде, Спарта басшылығындағы Грек лигасынан пайда болған Делиан лигасының қажеттілігі жоқ деп ойлаған кезде туындаған болуы мүмкін. Афина одақтастарынан көбірек салық талап етуі және саяси, экономикалық бақылауды күшейтуі салдарынан лига нағыз империяға айналды, және Афинаның көптеген одақтастары көтеріліс жасауға бастарды. Каллиас Спартамен б.з.д. 446-445 жылдардағы отыз жылдық бейбітшілікке де жауапкер болғанмен, Афинаның өсіп келе жатқан қауіптілігі ақырында Пелопоннес соғысына әкелді. 450 жылдан кейін гректер мен парсылар арасындағы шайқастар басылды, бірақ Парсы грек ішкі істеріне араласуын тоқтатпады және Пелопоннес соғысында Спартаның жеңісіне қол жеткізуде маңызды рөл атқарды. Дегенмен, осы келісімнің болғандығы тарихшылар мен ғалымдар арасында әлі де даулы мәселе болып қала береді.