Кіріспе

Британдық саясаткер Томас Эрскин, 1-ші барон Эрскин, (10 қаңтар 1750 – 17 қараша 1823) – британдық виг заңгері және саясаткер. Ол 1806 және 1807 жылдары «Барлық таланттар министрлігінде» Ұлыбританияның Лорд-канцлері қызметін атқарды.

Өскен жері мен балалық шағы

Эрскин Генри Дэвид Эрскиннің, 10-шы Букан графының және Шотландияның бас заңгері сэр Джеймс Стюарттың қызы Агнес Стюарттың үшінші және ең жас тірі қалған ұлы болды. Оның ағалары Дэвид (Лорд Кардросс және кейін 11-ші Букан графы) және Генри (кейін Шотландияның Лорд-адвокаты) болды. Оның үлкен әпкесі – Хантингдонның Коннексион графесі евангелистік методистермен байланыста болған Леди Энн Агнес Эрскин. Эрскин Эдинбургтегі Хай-стриттегі Саут Грейс-Лоуздың басындағы үйдің бірінде дүниеге келді. Анасы балаларының білімін көбінесе өзі берді, себебі отбасы, ақсүйек болғанымен, бай емес еді. Отбасы Сент-Эндрюске көшіп, онда арзан тұру мүмкіндігі болды, сонда Эрскин грамматикалық мектепке барып оқыды. Отбасының қаржысы ағаларының біліміне жұмсалғандықтан, он төрт жастағы Эрскин уақытша ресми білімінен бас тартып, теңізге мичман болып кетті. Осы уақытта оның отбасы Бат қаласына көшіп, Селина, Хантингдон графесі басқаратын методист қауымының мүшелері болды. Эрскиннің қарындасы Анна Агнес Селина, Хантингдон графесінің қайырымдылық қорының қазынашысы болды.

Әскери-теңіз, әскери және құқықтық оқу

Ерскин мичман ретінде "Татар" кемесіне қатысты, капитан сэр Дэвид Линдсейдің басшылығымен, ол лорд Мэнсфилдтің жүрегі жақын туысы және Эрскин отбасының досы еді. "Татар" Кариб теңізіне бағыт алды, онда Эрскин келесі төрт жыл бойы қызмет етіп, іс жүзінде лейтенант шеніне көтерілді. Эрскин он сегіз жасқа келгенде Әскери-теңіз күштерінен кетіп қалды. Оның кемесі төленген, бос лауазымдар болған жоқ, және ол лейтенант болғаннан кейін мичман ретінде теңізге қайта оралуды қаламады. Буханның 10-шы графы жақында қайтыс болғандықтан, Эрскин енді армияда лауазым сатып алуға жеткілікті ақшаға ие болды, соның нәтижесінде 1-ші (патшалық) жаяу әскер полкінің прапорщигі болды. Ол алдымен Бервикке, содан кейін Джерсиге орналасты. 1771 жылдың сәуір айында, армиядан алты айға рұхсат алғаннан кейін, Эрскин әйелі Фрэнсиспен бірге Миноркадағы полкіне қайта қосылды және екі жыл болды. Джерси мен Миноркада қызмет еткен кезде Эрскин кейде солдаттарына уағыз айтқан, соның салдарынан бір биограф: "сол солдаттық уағыздар оның сөз өнеріне деген құштарлығын оятты, бұл оны өмірлік мансабына бастады" деді. Ол болашақтағы адвокаттық дағдыларын "Британдық армиядағы азаматтық үкіметтің жемқорлығынан туындаған құқық бұзушылықтар туралы ойлар және олардың жалақысын арттыру туралы ұсыныс" атты памфлетте көрсетті. Лондонға демалысқа шыққанда, шабытты және жақсы байланыстары бар жас офицер әдеби ортаға араласып, доктор Джонсонмен танысты. Джеймс Босуэлл өзінің "Джонсонның өмірі" еңбегінде "Шотландиялық корольдік полкінің формасындағы жас офицермен кездескенін еске алды, ол ерекше тіл тиянақтылығымен, еркін сөйлеу қабілетімен және ерекшеліктерімен көзге түсті. Ол – Букан графының кіші ұлы, құрметті Томас Эрскин екені анықталды, ол кейіннен Вестминстер залында Барда үлкен беделге ие болды". Эрскин 1773 жылдың сәуір айында лейтенант болып тағайындалса да, әскерден кетуге шешім қабылдады және отбасының және лорд Мэнсфилдтің ынтасымен адвокаттыққа оқуға түсті. Эрскин 1775 жылдың 26 сәуір күні Линкольн қорының студенті ретінде қабылданды. Ол адвокаттыққа шақырылғанға дейін оқу мерзімі Оксфорд немесе Кембридж университеттерінің дипломы барлар үшін бес жылдан үш жылға дейін қысқартылуы мүмкін екенін анықтады. Сондықтан ол 1776 жылдың 13 қаңтарында Кембридждегі Тринити колледжінің кітаптарына ер адам ретінде тіркелді, онда графтың ұлы ретінде ешқандай емтихансыз диплом алуға құқылы болды. Алайда ол 1688 жылғы "даңқты революция" туралы сөйлеген сөзі үшін ағылшын тіліндегі дебаттерде жеңіс оді. Сонымен қатар, ол алдымен Фрэнсис Буллердің, содан кейін Джордж Вудтың кеңсесінде шәкірт болды. Бұл жылдар Эрскин мен оның өсіп келе жатқан отбасы үшін қиыншылыққа толы жылдар болды: ол әйелі Фрэнсис пен балаларын Кентиш Таун қаласындағы арзан пәтерлерге орналастырды және туысынан алған 300 фунт стерлинг сыйлықпен және армиялық лауазымын сатудан түскен қаражатпен күшін сақтады. Эрскинді сол кезде таныған Джереми Бентам оны "өте нашар киінгендіктен көзге түсетіндей" деп сипаттады.

Заңгерлік және саяси мансабының алғашқы жылдары

1778 жылдың жазында Эрскин диплом алып, 3 шілдеде адвокаттыққа қабылданды. Көптеген жаңа білікті адвокаттар, әсіресе, іс тапсыруға байланыстары жоқтар, өзін орнатуға жылдар жұмсаған кезде, Эрскиннің жетістігі бірден көзге түсті. Оның алғашқы ісі Томас Бейлиге кездейсоқ түсті. Бұл іс Гринвич теңізшілер ауруханасына қатысты, онда капитан Бейли губернатордың орынбасары болған. Бейли аурухана басқаруындағы кемшіліктерді анықтады және аурухана директорлары мен губернаторларын немесе Адмиралтейство лордтарын қызықтыра алмаған соң, памфлет жариялады, содан кейін Джон Монтегюдің, 4-ші Сэндвич графының агенттері оны сотқа берді. Ол Адмиралтействоның бірінші лорды болған және ауруханадағы маңызды лауазымдарға өз агенттерін орналастырған еді. Өзі теңізші болған және оның ісіне көңіл білдірген жаңа білікті адвокат туралы естіген Бейли Эрскинді өзінің командасына қосты, бірақ ол бұрыннан төрт адвокатпен жұмыс істеген. Эрскин ең жасы болғанымен, оның шеберлікпен жасаған сөйлеуі істі жеңіп, Бейлиді кінәсінен ақтатты. Соттан ескерту алғанына қарамастан, Эрскин лорд Сэндвичке шабуыл жасап, оны «жамандық көрігінің артындағы қараңғы күш» деп атады. Бейли ісіндегі сәттілігінен кейін Эрскин жұмыстан мұңайып қалған жоқ және бірнеше айдан кейін адмирал Август Кеппел оны Портсмуттегі әскери сотқа шақырды. Кеппел ақталып, Эрскинге алғысын білдіріп 1000 фунт стерлинг сыйлады. Эрскин өмірінде алғаш рет қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізді. 1781 жылы Эрскин 1780 жылғы католиктерге қарсы бүліктерді қоздырғаны үшін мемлекеттік қасақана сатқындықпен айыпталған лорд Джордж Гордонды қорғағанда алғаш рет қазылар алдында сөйлеу мүмкіндігіне ие болды. Эрскиннің қорғауы Гордонды ақтатумен ғана шектелмей, сонымен қатар ағылшын құқығындағы жасалған сатқындық доктринасына да соққы берді. Бұл іс Эрскинді елдегі ең табысты адвокат ретінде таныстырды. 1783 жылы ол біріншілік патентін алғанда, барлық қарыздарын өтеуге және 8-9 мың фунт стерлинг жинауға жеткілікті ақша тапқан. Ол Хэмпстедтегі Эвергрин вилласы және Линкольн Инн Филдсде үй сатып алуға мүмкіндік алды. Эрскин келесі жылы өткен жалпы сайлауда мандатын жоғалтып, Питт партиясы үлкен жетістікке жеткен кезде «Фокс шейіттерінің» біріне айналды, бірақ ол 1790 жылы мандатын қайта иеленді.

Радикалдар мен реформаторларды қорғау

Парламенттік орынды жоғалту Эрскинге заңгерлік практикасына көңіл бөлді. 1786 жылы, отыз алты жасқа келгенде және адвокаттық тәжірибесі сегіз жылды құрағанда, ол былай деп жаза алды: «Мен өз мамандығымда жоғары жетістікке жеттім, қазіргі таңда адвокаттық қызметтегі ең жоғары деңгейге жеттім деп айта аламын. Алдағысы саяси жағдайға байланысты, ол қазіргі уақытта қолайсыз». 1780-ші жылдардағы маңызды істерінің бірі – Уильям Дэвис Шиплиді қорғауы болды. Шипли Сент-Асафтың деканы және Джонатан Шиплидің ұлы еді. Ол 1784 жылы Шрусбериде патшалық үкіметке қарсы жамандаушылық жазба жариялағаны үшін сотталды. Эрскиннің қорғанысы 1792 жылғы жамандау туралы заңға (32 Geo. 3. c. 60) нұсқау берді, ол жарияланымды жариялау мәселесін бұрын тек шешкен қазылар алқасы емес, судья шешуі керек екенін белгіледі. 1789 жылы ол кітап сатушы Джон Стокдейлдің қорғаушысы болды, ол Уоррен Хейстингсті қолдаған Джон Логанның памфлетін жариялағаны үшін патшалық үкіметке қарсы жамандаушылық жасады деп айыпталды, оның импичменті сол кезде жүріп жатты. Стокдейлдің ақталуына әкелген Эрскиннің сөйлеген сөзіне сәйкес, егер айыпталушының жазбасы тұтастай алғанда еркін және әділ талқылаудан аспаса, тіпті оның бөліктері жамандаушылық болуы мүмкін болса да, айыпты деп танылмауы керек. Генри Брогам оны Эрскиннің ең жақсы сөздерінің бірі деп санады: «Бұл барлық ағылшын заңгерлері қазылар алқасына сөйлеу өнерінің үлгісі деп санайды». Үш жылдан кейін ол достарының кеңесіне қарамастан, «Адам құқықтары» кітабының екінші бөлігін жариялағаннан кейін патшалық үкіметке қарсы жамандаушылық жасады деп айыпталған Томас Пейннің қорғауын қабылдады. Пейн ол болмаған кезде сотталды; ол Францияда еді. Эрскин халықтың өз үкіметін сынау, реформалау және өзгерту құқығын қорғады; ол еркін баспасөз үкіметтің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді деп мәлімдеді. Бірақ бұл жағдайда оның аргументтері арнайы қазылар алқасын сендіре алмады, олар тіпті зейнетке шықпастан кінәлі деп үкім шығарды. Эрскиннің сөйлеген сөзі адвокаттардың тіпті танымал емес істерді де қабылдауы керек екені туралы сөздерімен есте қалады: «Мен әрқашан, кез келген қауіп-қатерге қарамастан, ағылшын адвокаттарының қадір-қасиетін, тәуелсіздігін және адалдығын сақтаймын, онсыз ағылшын конституциясының ең құнды бөлігі болып табылатын бейтарап сот төрелігі болуы мүмкін емес. Егер адвокат патша мен сотта отырған адам арасында тұрамын не тұрмаймын деуге рұқсат берілсе, Англияның бостандықтары сол сәтте аяқталады». Эрскиннің Пейнді қорғау шешімі оған 1786 жылы тағайындалған Уэльс принцінің прокуроры (заң кеңесшісі) лауазымынан айырылды. 1794 жылы Уильям Питтің үкіметі революциядан қорқып, парламенттік реформаны талап ететін адамдарға қарсы шаралар қабылдауды шешті. Хабеас корпус тоқтатылды және радикалды қоғамдардың он екі мүшесі тұтқындалып, мемлекетке опасыздық жасауға байланысты әртүрлі қылмыстарда айыпталды. Эрскин мен Викарий Гиббс олардың жетісіне қорғаушы болып тағайындалды. Олар өз қызметтері үшін ақы алмады, өйткені мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталған адамдарды қорғау үшін ақы алу кәсіби емес деп саналды. 28 қазанда Олд-Бейлиде лорд-бас судья Эйр алдында аяқ киім жасаушы және Лондондық хатшылар қоғамының хатшысы Томас Харди сотталды. Сегіз күндік дәлелдемелер мен баяндамалардан кейін, соның ішінде Эрскиннің соңғы күні жеті сағаттық баяндамасы және бірнеше сағаттық талқылаудан кейін, қазылар алқасы кінәсіз деп шешті. Эрскин сырттағы қалың жұртшылық тарапынан батыр деп мақталып, оның аттарын (олар енді көрінбеді) босатып, көлігін көшелер арқылы тартты. Бірнеше адам мемлекетке опасыздық жасады деп бірлесіп айыпталған жағдайда, біріншісі ақталған жағдайда, қалғандарын босату әдеттегі нәрсе болғанымен, үкімет Джон Хорн Тук пен Джон Телуоллдың соттарын жалғастырды. Олар да Эрскин мен Викарий Гиббстің қорғауында ақталды және тек содан кейін ғана айыптау тоқтатылды. Көңілсіз үкімет тағы 800 адамды қамауға алуға рұқсат беру туралы бұйрықтарды жоюға мәжбүр болды. 1800 жылы Дербиширдегі Хартсхорн елінің иесі Уильям Бейли Кант осы істердегі рөлі үшін оны Эрскинге қалдырды. Эрскиннің кейінірек мансабындағы маңызды істерінің бірі – Джеймс Хэдфилдтің ісі болды, ол бұрынғы солдат, ол Дрюри-Лейн театрында патшаға оқ атқан. Оқ өтпеді және Хэдфилд мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды. Эрскин Хэдфилдтің кейде ерекше мінез-құлқына куәлік берген көптеген куәгерлерді, Хэдфилд шайқаста алған бас жарақатының сипатын растаған хирургты және Хэдфилдтің есі дұрыс емес екенін дәлелдеген дәрігер Александр Крихтонды шақырды. Эрскин Хэдфилд ақылды көрінуі мүмкін болғанымен, ол сандыққа түсіп, әрекеттерін бақылай алмағанын айтты. Ол былай деп қорытындылады: «Мен сіздерді осы бақытсыз тұтқынның менің есімдегі ақылсыздық шеңберіне енетініне, ал оның іс-әрекеті осы аурудың тікелей және толық нәтижесі екеніне көндіруім керек». Судья лорд Кенон Эрскиннің дәлелдері мен аргументтеріне көнді және сотты тоқтатты, Хэдфилдті ақтады және оны ұстауға бұйрық берді. Сотқа екі парламенттік актінің қабылдануына әкелді: 1800 жылғы қылмыстық ақылсыздық заңы, ол ақылсыздық салдарынан қылмыс жасағаны үшін ақталған адамдарды ұстауға рұқсат берді, және 1800 жылғы мемлекетке опасыздық заңы.

Лорд-канцлер

1806 жылы Эрскинге Уильям Питт қайтыс болғаннан кейін Лорд Гренвилл мен Чарльз Фокс құрған «Барлық таланттар» министрлігінде лорд-канцлерлік қызметі ұсынылды. Фокс бастапқыда Эрскинге Лорд-канцлерлікке тағайындалған судьяның орнына Жалпы соттардың немесе Корольдік соттың бас судьясы болуды ұсынуды жоспарлаған. Бірақ Корольдік соттың бас судьясы Лорд Элленборо және Жалпы соттардың бас судьясы сэр Джеймс Мэнсфилд канцлерлік қызметтен бас тартты. Сондықтан Эрскин, Канцелярияда тәжірибесі болмаса да, тағайындалды. 1806 жылдың 10 ақпанында ол лорд-канцлер болып жарияланды. Корнуолл герцогтігін мұра еткен Уэльс принці Корнуолл графтығындағы Рестормель қамалының бароны Эрскин атағын таңдады, ал «қалыптасу сот алқасымен» деген ұранның өзі Эрскиннің ойлап тапқан нәрсесі еді. Оның Лорд Мелвиллді сотқа шақыру ісін жүргізуіне көптеген адамдар риза болды. Лордтар Гренвилл, Спенсер және Элленборомен бірге Эрскин патшаның қызы Каролина Брансуиктің мінез-құлқына қатысты «күмәнді тергеу» деп аталған іс бойынша тексеруді тапсырды.