Сварженц: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Шварзенц (немісше: Schwersenz) – Польшаның батыс-орталық бөлігінде орналасқан, 29 766 тұрғыны бар қала. Бұл 40 166 тұрғыны бар Гмина Сварздз деп аталатын қалалық-ауылдық коммунаның орталығы. Қала Познань қалалық аймағында, Үлкен Польша воеводиясында (1999 жылдан бері) орналасқан, ал бұрын Познань воеводиясының құрамында болған (1975–1998 жылдар).

Жалпы

Қала тікелей E92 бағытында орналасқан және Познань ұшқыштар клубының Ванда Модлибовска басқаратын аэроспорттық кешенін қамтиды. Қалада түрлі компаниялар орналасқан, әсіресе ағаш өңдеу және жиһаз жасаумен айналысатын кәсіпорындар бар. Бұған қоса, Познань қаласынан басталатын велосипед жолы Дембинец табиғи қорығынан өтіп, соңында қала арқылы Победжискаға жетеді.

Тарих

Сварздз этимологиясы көбінесе осы аймақтың христиан дініне дейінгі Сварог культындағы маңыздылығының дәлелі ретінде қарастырылады. Қазіргі Сварздз қаласы орнындағы елді мекен туралы алғашқы жазбаша мәліметтер 1366 жылға дейін жетеді. 1377 жылы елді мекенде пасторлық үйдің бар екені айтылады. Познань мен Мазовия арасындағы қолайлы орналасуының арқасында қала жақсы дамыды. Бұл елді мекен бұрын жеке меншікте болған. Алғашқыда ол Łодзя ақсүйектер отбасының меншігі болды, 15 ғасырдан бастап Łодзяның Горка ақсүйектер отбасына өтті. 1638 жылы ауыл орнында, Калиш воеводасы Зыгмунт Грудзинскийдің Гримала гербімен аталған Grzymałowo қаласы құрылды, бірақ ол бұрынғы атауымен – Сварздз деп белгілі болды. Қала құқықтары Польша королі Владислав IV Вазамен бекітілді. Łодзя және Гримала гербтерінің біріктірілген нұсқасы содан бері Сварздздің гербі болып табылады. Әкімшілік жағынан қала Польша Корольдігінің Үлкен Польша провинциясындағы Познань воеводствосының құрамында болды. 17 ғасырда саудагерлер мен шеберлердің гильдиялары құрылды. 1793 жылы Польшаның екінші бөлінісі кезінде 2508 тұрғыны бар қала Пруссияға қосылды. 1798 жылы қалада 448 шебер өмір сүрді, олардың 70-і мата тігуші, ал 36-сы тоқымашы болды. 1807 жылы Сварздз Варшава Герцогтығының құрамына кірді, бірақ Герцогтық 1815 жылы құлағаннан кейін қала қайтадан Пруссияның билігіне қарады. 19 ғасырдың соңында ағаш өңдеу шеберлігі гүлденді. 1887 жылы қала Познань-Вжесня темір жолымен байланысты, бұл Варшавадан Познаньға дейінгі жолмен бірге елдің басқа аймақтарына тасымалдаудың маңызды құралын ұсынды. Неміс тілін таңу саясатына қарсы тұру үшін поляк халқы түрлі ұйымдар құрды, соның ішінде "Sokół" поляк гимнастика қоғамы. 1905 жылы жергілікті поляк кәсіпкері Антони Табака ағаш шеберханасын ашты. 1906-1907 жылдары жергілікті поляк мектеп оқушылары Вжеснядағы балалар ереуіліне ұқсас, германизацияға қарсы ереуілге қатысты. Польша 1918 жылдың 11 қарашасында Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тәуелсіздікке ие болды, ал екі күннен кейін жергілікті поляктар Тадеуш Станевский басшылығымен поляк кеңесін құрып, Польшаға қайта қосылуға дайындық жұмыстарын бастады. 1919 жылдың қаңтар айында Сварздзден алғашқы еріктілер Ұлы Польша көтерілісіне қатысу үшін жолға шықты, оның мақсаты аймақты Польшамен қайта біріктіру еді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1939 жылдан 1945 жылға дейін қала неміс оккупациясы астында болды. 1939 жылдың соңында және 1940 жылы поляктар жер аударылды. Жергілікті жиһаз фабрикасы оккупанттар тарапынан тартып алынып, немістерге берілді, ал оның иесі Варшаваға айдалды, кейіннен 1945 жылы шаршап қайтыс болған Маутхаузен концлагеріне қамалды. 1919 жылғы Сварздз көтеріліс бөлімінің командирі Станислав Квасьневский VII фортта немістер тарапынан қаза тапты. 1941 жылдан 1943 жылға дейін қалада нацистік Германияның еврейлерге арналған еңбек лагері орналасқан. 1988 жылы Сварздз Польшаның ең жоғары мемлекеттік наградаларының бірі – Польшаны қайта орналастыру орденінің Командирлік кресімен марапатталды.

The etymology of Swarzędz is often taken as a proof for the area's importance in the pre Christian cult of Svarog. The documentary evidence for a settlement on the site of modern day Swarzędz comes from 1366. In 1377 there is mention of a rectory in the settlement. Due to its advantageous location on the route from Poznań to Masovia the town developed well. The settlement was formerly in private ownership. Originally the property of the Łodzia noble family, from the 15th century it passed to the Górka noble family of Łodzia coat of arms. In 1638 the town Grzymałowo, named after the Grzymała coat of arms of its founder, voivode of Kalisz Zygmunt Grudziński, was founded at the site of the village, however, it remained known under the old name Swarzędz. The town rights were confirmed by Polish King Władysław IV Vasa. Combined Łodzia and Grzymała coats of arms are the coat of arms of Swarzędz since. Administratively it was located in the Poznań Voivodeship in the Greater Poland Province of the Polish Crown. In the 17th century, guilds for tradesmen and craftsmen were formed. In 1793 during the Second Partition of Poland the town of some 2,508 inhabitants was annexed by Prussia. In 1798, 448 craftsmen lived in the town. Of these, 70 were cloth makers and 36 weavers. In 1807 Swarzędz became part of the Duchy of Warsaw, though when the Duchy collapsed in 1815, the town again fell under Prussian rule. At the end of the 19th century carpentry flourished. In 1887 the town was connected to the railroad from Poznań to Września and thus received another important means of transport to other parts of the country, together with the road from Warsaw to Poznań. To resist Germanisation policies, the Polish population founded various organizations, including the "Sokół" Polish Gymnastic Society. In 1905 local Polish industrialist Antoni Tabaka founded a carpentry workshop. In 1906–1907 local Polish school children joined the strike against Germanisation, inspired by the Września children strike. Poland regained independence after World War I on November 11, 1918, and two days later local Poles founded a Polish council under leadership of Tadeusz Staniewski, and began preparations to rejoin Poland. In January 1919, the first volunteers set out from Swarzędz to fight in the Greater Poland Uprising, the aim of which was to reunite the region with Poland. During World War II, from 1939 to 1945, the town was under German occupation. Poles were subjected to expulsions, carried out in late 1939 and in 1940. The local furniture factory was seized by the occupiers and handed over to Germans, while its owner was expelled to Warsaw, and later also imprisoned in the Mauthausen concentration camp, where he died of exhaustion in 1945. Stanisław Kwaśniewski, commander of the 1919 Swarzędz insurgent unit, was killed by the Germans in Fort VII. From 1941 to 1943 a Nazi German labour camp for Jews was located in the town. In 1988 Swarzędz was awarded with the Commander's Cross of the Order of Polonia Restituta, one of Poland's highest state orders.

Қызықты орындар

Шреньявадағы Ұлттық ауыл шаруашылығы музейінің филиалдарының бірі – Еуропадағы ара шаруашылығына арналған ашық аспан астындағы мұражай (профессор Ришард Костецкий мұражайы). Ілесіп жатқан Узарзево қаласында 1860-1865 жылдар аралығында салынған шаруа қожалығы бар XIX ғасырға дейінгі саябақ орналасқан. Онда аңшылық мұражайы бар. Виерзеница ауылында XVI ғасырдың екінші жартысына қатысты ағаштан салынған Святой Николай шіркеуі бар. Шіркеудің ішінде Август Цешковскийдің (1814–1894) қабірі жатыр. Ауылға жақын жерде қола дәуірінен бастау алатын қабірлер бар зират орналасқан. Сварзэдждегі Сент-Мартин шіркеуі (18 ғасыр). Узарзеводағы Архангел Михаил шіркеуі.

Көлік

Сварзэдж қаласында темір жол станциясы бар. Қала Познань, Варшава, Лодзь және Щецин сияқты Польшаның ірі қалаларымен темір жол арқылы байланысады.

Спорт

Жергілікті футбол клубы — «Юния Сварзэдж». Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.