Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вонгровіц (Wągrowiec) – Польшаның батыс-орталық бөлігінде, Познань және Бидгощ қалаларынан тең қашықтықта орналасқан қала. 18 ғасырдан бері повят орталығы болып табылады. Әкімшілік тұрғысынан Үлкен Польша воеводтығына қарасты. Қала Үлкен Польшаның этнографиялық және тарихи Палуки аймағының ортасында және Чоджеж көлді аймағында (Пожезиеже Ходжеське), Велна өзені мен оның салалары Нильба және Струга, сондай-ақ Дуров көлінің жағасында жатыр.
Wągrowiec (Wongrowitz) is a town in west central Poland, from both Poznań and Bydgoszcz. Since the 18th century it has been the a seat of a powiat. Administratively it is attached to the Greater Poland Voivodeship. The town is situated in the middle of the ethnographic and historical region of Pałuki within Greater Poland and the Chodzież lake area (Pojezierze chodzieskie), on the river Wełna and its tributaries Nielba and Struga, as well as on the shores of Durów Lake.
География
Қаланың төңірегінде көптеген көлдер бар. Қаланың өзі Дюровское көлінің (jezioro durowskie) ортасында жатыр. Вангровец қалалық округі ерекше құбылыспен мақтана алады: Нильба және Велна өзендері араласпай, бір-бірімен қосылмай сол жерден өтеді.
The region around the town is rich in lakes. The town itself sits in the middle of Lake Durowskie (jezioro durowskie). The Wągrowiec municipal area boasts a rare attraction: two rivers, the Nielba and Wełna cross there, without commingling.
Әкімшілік
Ваңгровец қаласы қалалық коммуна, яки муниципалдық коммуна ретінде құрылған. Қала сонымен қатар Ваңгровец ауылдық коммунасының және Ваңгровец ауданының орталығы болып табылады. 1999 жылдан бері Үлкен Польша воеводтығында орналасқан Ваңгровец, бұрын Пила воеводтығының (1975–1998) құрамында болған.
Wągrowiec is constituted as a gmina miejska, or municipal commune. The city is also the seat of the rural commune of Wągrowiec, as well as of powiat of Wągrowiec. Situated in the Greater Poland Voivodeship since 1999, Wągrowiec was previously a part of the Pila Voivodeship (1975–1998).
Экономика
Вонгровієк маңызды теміржол және автомобиль торабы болып табылады. Қалада бірнеше атақты өнеркәсіп орны бар, оның ішінде машина жасау зауыттары (Познаньдегі Гиполит Цегельски зауытының филиалы және Жремб машина жасау зауытының филиалы), ірі азық-түлік өңдеу кәсіпорындары (үрлендіру тігізі, ет консервілеу зауыты және сүт қабылдау пункті) және жиһаз фабрикасы бар. Қала туризм орталығы болып есептеледі, көл жағасында бірнеше қонақ үй орналасқан.
Wągrowiec is an important rail and road junction. There are several notable industries in the town, including the machinery factories (a branch of the Hipolit Cegielski factory in Poznań and a branch of the Zremb machinery factory), major food processing plants (a mill, meat canning factory and a milk yard) and a furniture factory. The town is also a centre of tourism, with several hotels along the shores of the lake.
Тарих
Қала 1319 жылы Лекно монастырының цистерциан монахтары Prostynie деп аталатын шағын ауыл ретінде құрылған. 1381 жылы Wągrowiec атауы алғаш рет осы жермен байланысты айтылған. Сол кезде қала Магдебург құқығының үлгісімен қала құқықтарын алды. Бұл жеке шіркеу қаласы, әкімшілік жағынан Польша Корольдігінің Үлкен Польша провинциясындағы Калиш воеводствосының Кциня округіне қарасты. 14 ғасырдың соңында король Владыслав II Ягелло қалаға базар және жәрмеңке құқықтарын берді, ал 1396 жылы цистерциан монастыры осы жерге көшірілді. Қала тез арада дамуға бастады. 15-16 ғасырларда сауда, коммерция және өндіріс (көбінесе тоқыма) салаларының маңызды орталығы болды. 16 ғасырда цистерциандар Wągrowiec қаласында мектеп ашты. Бұл өркендеу 1656 жылы Швеция патшасы Карл X әскерлері қаланы басып алып, тонап, өртеп жіберген кезде тоқырады. Польшаның екінші бөлінісінен кейін 1793 жылы Wągrowiec Пруссия Корольдігіне қосылды және 1797 жылы цистерциандардан тартылып алынды. Бастапқыда жаңа құрылған Оңтүстік Пруссия провинциясының бір бөлігі болған ол 1807 жылы Наполеон Франциясымен одақтас Варшава Герцогтігіне берілді. Наполеон жеңілгеннен кейін және 1815 жылы Вена конгресінен соң Wągrowiec қайтадан Пруссияға қосылды; бұл жолы ол автономды Познань Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді. Халық поляктарға қарсы саясатқа, соның ішінде германизацияға ұшырады. 1835 жылы цистерциандық монахтар ордені таратылды, ал оның мүлігі Пруссия билігіне тәркіленді. 1830 жылдары қалада поляк гимназиясының оқушыларынан құралған "Марианье" атты құпия қарсылық ұйымы құрылды. 1849 жылдың 9 ақпанында Герцогтіктің автономиясы жойылды, ал Wągrowiec — Wongrowitz деп германша атауымен Позен провинциясының құрамына кірді. 1888 жылы Wągrowiec пен Познаньды байланыстыратын темір жол желісі ашылды. 1906-1907 жылдары жергілікті поляк мектеп оқушылары германизацияға қарсы наразылық білдірді, наразылық жақын маңдағы ауылдарға тарады. Wągrowiec тұрғындарынан құралған бүлікшілер тобы, жақын маңдағы Цзерлин ауылының мұғалімі Влодзимиер Ковальский басшылығымен, 1919 жылы Ұлы Польшаның солтүстігіндегі әртүрлі шайқастарда соғысты. Молотов-Риббентроп келісімінен кейін және 1939 жылы Польшаға жасалған шабуыл, Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуынан кейін қала нацистік Германияға қосылды. 1939 жылдың 7 қыркүйегінде неміс әскерлері Wągrowiec қаласында сегіз полякты өлтірді. Неміс оккупациясы кезінде Wągrowiec Германияның Райхсгау Вартлендінің құрамына кірді және нацистер оның атын Эйхенбрук деп өзгертті. Германия қалада нацистердің түрмесін ұстады. Аймақтың әртүрлі елді мекендерінен поляктар түрмеге қамалды, содан кейін 1939 жылдың 8 желтоқсанында немістер Буковицке жақын ормандықта, Wągrowiec қаласының солтүстігінде, 107 полякты, оның ішінде белсенділерді, 1918-1919 жылдардағы көтеріліске қатысушыларды, мұғалімдерді, студенттерді, шаруаларды, саудагерлерді өлтірді. Көптеген поляк тұрғындары Lebensraum саясатын іске асыру мақсатымен Германияның Польшаны басып алған шығыс аймақтарына (Женералдық үкіметке) күштеп көшірілді. 1944 жылдың тамызында немістер Польшаның ішкі қарсылық ұйымы болған Отандық армияның жергілікті мүшелерін жаппай тұтқындады. Wągrowiec 1945 жылдың қаңтарында азат етілді және қуылған поляк тұрғындары оралды. Польшадағы білім беру 1945 жылдың ақпан айында қайта жаңғыртылды.
The town was founded as a small village called Prostynie by the Cistercian monks from the monastery in Łekno in 1319. In 1381 the name of Wągrowiec is mentioned for the first time in connection with the place. By that time the town received city rights, most likely modelled after the Magdeburg Law. It was a private church town, administratively located in the Kcynia County in the Kalisz Voivodeship in the Greater Poland Province of the Polish Crown. At the end of the 14th century, King Władysław II Jagiello gave the city the privileges of market and fair, and in 1396 the Cistercian monastery was moved in. The town soon started to prosper. In the 15th and 16th centuries it was an important centre of trade, commerce, and manufacture (mostly textiles). In the 16th century, the Cistercians founded a school in Wągrowiec. This prosperity came to a halt during the Deluge, when in 1656 the town was captured, pillaged and burnt by the forces of Charles X of Sweden. After the Second Partition of Poland, Wągrowiec in 1793 was annexed by the Kingdom of Prussia and was confiscated from the Cistercians in 1797. Initially a part of the newly created province of South Prussia, it was in 1807 transferred to the Duchy of Warsaw, a state allied to the Napoleonic France. After Napoleon's defeat and the Congress of Vienna in 1815, Wągrowiec was again annexed by Prussia; this time it was made a part of the autonomous Grand Duchy of Poznań. The populace was subjected to anti Polish policies, including Germanisation. In 1835 the Cistercian monastic order was dissolved, and its property was confiscated by the Prussian authorities. In the 1830s, the Marianie secret resistance organization of Polish gymnasium students was formed in the town. On February 9, 1849, the autonomy of the Duchy was cancelled, and Wągrowiec — under the Germanized name of Wongrowitz—became part of the Province of Posen. In 1888 a railroad line linking Wągrowiec with Poznań was opened. In 1906–1907, local Polish school children protested against Germanisation, and the protests spread to nearby villages. Polish inhabitants of Wągrowiec formed an insurgent unit, led by Włodzimierz Kowalski, a teacher from the nearby village of Czerlin, which fought in various battles in northern Greater Poland in 1919. Following the Molotov–Ribbentrop Pact and the end of the invasion of Poland, which started World War II in 1939, the town was annexed by Nazi Germany. Already on September 7, 1939, German troops carried out a massacre of eight Poles in Wągrowiec. During the German occupation, Wągrowiec was part of the German Reichsgau Wartheland and its name was changed by the Nazis to Eichenbrück. Germany operated a Nazi prison in the town. Poles from various settlements of the region were imprisoned in the town, and afterwards, on December 8, 1939, the Germans carried out a massacre of 107 Poles, including activists, participants of the uprising of 1918 1919, teachers, students, farmers, merchants, in the forest near Bukowiec, north of Wągrowiec. Many Polish inhabitants were expelled to the more easterly areas of German occupied Poland (General Government) as part of the implementation of Lebensraum policies. In August 1944, the Germans carried out mass arrests of local members of the Home Army, the leading Polish underground resistance organization. Wągrowiec was liberated in January 1945 and the expelled Polish inhabitants returned. Polish schooling resumed in February 1945.
Ас мәзірі
Вагрувец – Ұлы Польша лилипут ірімшігінің (ser liliput wielkopolski) өндіріс орындарының бірі, Польшаның ауыл шаруашылығы және ауылдық даму министрлігімен дәстүрлі тағам ретінде қорғалатын, дәстүрлі аймақтық поляк ірімшігі.
Wągrowiec is one of the production sites of the Greater Poland liliput cheese (ser liliput wielkopolski), a traditional regional Polish cheese, protected as a traditional food by the Ministry of Agriculture and Rural Development of Poland.
Спорт
Нильба Вонгровец – қаланың кәсіби спорт клубы, футбол және гандбол секцияларынан құралған. Ерлер гандбол командасы екінші лигада ойнайды, бірақ бұрынғысынан жоғары лигада да ойнаған, соңғы рет 2015 жылы. Ерлер футбол командасы төменгі кәсіби және жартылай кәсіби лигаларда бақ сынасады.
Nielba Wągrowiec is the town's professional sports club consisting of a football section and a handball section. The men's handball team plays in the second tier, but it also played in the top division, most recently in 2015. The men's football team competes in the lower professional and semi professional leagues.
Білім
Вонгровецте бес бастауыш мектеп және төрт орта мектеп бар, оның ішінде екі кәсіптік-техникалық мектеп. Вонгровецте екі жеке колледж филиал ашты: Gnieźnieńska Szkoła Wyższa Milenium және Познань қаласындағы I князь Мешко атындағы Қолданбалы ғылымдар академиясы.
In Wągrowiec, there are five primary schools and four secondary schools, including two vocational schools. Two private colleges opened branches in Wągrowiec, Gnieźnieńska Szkoła Wyższa Milenium and the Akademia Nauk Stosowanych im. Księcia Mieszka I w Poznaniu.