Польшаның Козле қаласының тарихы

Кіріспе

Кендзержин-Козьле – Польшаның оңтүстігіндегі қала, Кендзержин-Козьле ауданының әкімшілік орталығы. 2021 жылғы мәлімет бойынша, қаланың халқы 58 899 адамды құрайды, бұл Ополе воеводалығындағы екінші ең көп халқы бар қала. Қаланың аты "коза" сөзінен шыққан, ол "ешкі" деген мағынаны білдіреді. Қаланың гербінде үш ешкінің басы бейнеленген.

Козле

Польша Пяст әулетінің кішігірім мүшесі иелік еткен шекаралық бекініс 1104 жылы алғаш рет айтылды, ол Премислид князі Оломуцтың Сватоплюк князі қоршауына алынды. Козле кастеляниясы 1138 жылдан бастап Польшаның Силезия герцогтығының, ал 1172/73 жылдардан бастап Силезиялық Пясттардың билігімен Рацибордың Жоғарғы Силезия герцогтығының бөлігі болды. 1281 жылы оны Битом герцогы Казимир мұра етті, ол сонымен қатар Козле герцогы деп атады. Казимир тез арада көршілес Богемия Корольдығына бет бұрды; 1289 жылы ол король Венцеслав II-ге адалдық серт берді және өз герцогтығын богемиялық феод ретінде алды. 1293 жылы ол Козле қаласына қалалық құқықтар берді және қабырғалар салдырды. 1312 жылы Казимирдің ұлы Владислав оның орнын басып алғаннан кейін, Козле автономды герцогтықтың астанасы болды, ол 1355 жылы герцог Болеслав қайтыс болғанға дейін Силезиялық Пясттардың Битом тармағы басқарды. Король Карл IV богемиялық феодты Пяст герцогы Конрад I Олесницаға қайтарды, содан кейін қала 1492 жылы әулет жойылғанға дейін Олесница әулетінің иелігінде болды. 1431 жылы герцог Конрад VII Ақ Козледе Кіші Фрацискан Монастырын құрды. 1509 жылы Ополе герцогы Ян II Жақсы сатып алған Козле иеліктері, соңында 1532 жылы оның қайтысымен Богемия жеріне қосылды. Габсбург монархиясы кезінде ол уақытша Бранденбург-Ансбах Гогенцоллерн маркграфтарына кепілге берілді. Бекініс Оттыз жылдық соғыс кезінде бірнеше рет қоршауға алынды және 1627 жылы герцог Иоанн Эрнест I Саксен-Веймардың басшылығымен Дания әскерлері басып алды, бірақ кейін Альбрехт фон Валленштейннің басшылығымен императорлық күштермен жеңілді. 1642 жылы Леннарт Торстенссон басқарған швед контингенті қаланы қайта басып алды, бірақ қала дерлік толығымен қирады. 1645 жылы ол Ваза әулетімен Польша билігіне қайта оралды. Бірінші Силезия соғысында Ұлы Фридрих патшаның әскерлері басып алған Козле, Силезияның көп бөлігімен бірге 1742 жылғы Бреслау шарты бойынша Пруссияның иелігіне айналды. Патша бекіністерді кеңейтуге бұйрық берді, бірақ қала 1744 жылы Екінші Силезия соғысы кезінде Габсбург пандурлары басып алды және екі жылдан кейін Пруссия армиясы оны қайта басып алуға мәжбүр болды; бомбалау тағы да ауыр зиян келтірді. Жаңадан салынған бекініс Жеті жылдық соғыс кезінде австриялық қоршауларға қарсы тұрды, тіпті 1760 жылы генерал Эрнст Гидеон фон Лаудон қоршауды көтеруге мәжбүр болды. 18 ғасырда Козле Нойштадт (Прудник) салық инспекциясы аймағына қарады. 1807 жылы Пруссия гарнизоны генерал Бернхард Эразм фон Дерой басқарған одақтас Наполеон және Бавария күштерінің тағы бір қоршауына төтеп берді. 1815 жылы Козле Пруссияның Силезия провинциясына қосылды, 1871 жылдан бастап Германия империясының бөлігі болды. Қаланың дамуына Клодница каналын салуы көмектесті, ол 1806 жылдан 1907 жылға дейін Одер портынан Гливицеге дейін салынды. 1903 жылы қалада Польшаның Людовик банкі құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және 1921 жылдың наурыз айындағы Жоғарғы Силезиядағы плебисциттен кейін, поляк көтерілісшілері үшінші Силезия көтерілісі кезінде Одер өзенінің шығысындағы қаланың бөлігін уақытша басып алды. Козледе көтерілісшілер көптеген оқ-дәрі және азық-түлік, сондай-ақ 1000-ға жуық теміржол вагондарын тартып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер қаладағы Stalag VIII B/344 әскери тұтқын лагерінің үш мәжбүрлі еңбек лагерін (E2, E153, E155) пайдаланды. Висла-Одер шабуылы барысында Кеңес Қызыл Армиясы 1945 жылдың 21 қаңтарынан бастап Козле көпір басына шабуыл жасады. Содан кейін ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шекаралардың қайта сызылуымен Польшаның құрамына қайтадан енді.

A border fortress held by a minor member of the Polish Piast dynasty was first mentioned in 1104, when it was besieged by the Přemyslid prince Svatopluk of Olomouc. The Koźle castellany was part of the Polish Duchy of Silesia since 1138, from 1172/73 of the Upper Silesian Duchy of Racibórz under the rule of the Silesian Piasts. In 1281, it was inherited by Duke Casimir of Bytom, who also called himself Duke of Koźle. Casimir soon turned to the neighbouring Kingdom of Bohemia; in 1289, he paid homage to King Wenceslaus II and received his duchy as a Bohemian fief. In 1293, he vested Koźle with town privileges, had walls erected. After Casimir was succeeded by his son Władysław in 1312, Koźle remained the capital of an autonomous duchy, ruled by the Bytom branch of the Silesian Piasts until the death of Duke Bolesław in 1355. King Charles IV adjudicated the reverted Bohemian fief to the Piast duke Konrad I of Oleśnica, whereafter the town remained a possession of the Oleśnica line until it became extinct in 1492. In 1431, Duke Konrad VII the White founded a Monastery of the Order of Friars Minor in Koźle. Again purchased by the Opole duke Jan II the Good in 1509, the Koźle estates were ultimately incorporated into the Lands of the Bohemian Crown upon his death in 1532. Within the Habsburg monarchy, it was temporarily pawned to the Hohenzollern Margraves of Brandenburg Ansbach. The fortress was besieged several times during the Thirty Years' War and occupied by Danish troops under the command of Duke John Ernest I of Saxe Weimar in 1627, before they were defeated by Imperial forces under Albrecht von Wallenstein. Again conquered by a Swedish contingent led by Lennart Torstensson in 1642, the town remained almost completely devastated. In 1645, it returned to Polish rule under the House of Vasa. Occupied by the troops of King Frederick the Great in the First Silesian War, Koźle as Cosel with the bulk of Silesia became a Prussian possession by the 1742 Treaty of Breslau. The king ordered the extension of the fortifications, nevertheless the town was occupied by Habsburg Pandurs during the Second Silesian War in 1744 and had to be reconquered by the Prussian Army two years later; the shelling again caused heavy losses and damages. The rebuilt fortress held against Austrian sieges during the Seven Years' War, even General Ernst Gideon von Laudon in 1760 had to raise his siege. In the 18th century, Cosel belonged to the tax inspection region of Neustadt (Prudnik). In 1807 the Prussian garrison withstood another besiegement by the allied Napoleonic and Bavarian forces under General Bernhard Erasmus von Deroy until a peace was made by the Treaty of Tilsit. In 1815, Cosel was incorporated into the Prussian Province of Silesia, from 1871 part of the German Empire. The development of the town was promoted by the construction of the Kłodnica Canal from the Oder port to Gliwice from 1806 until 1907. In 1903, the Polish Bank Ludowy was founded in the town. After World War I and the Upper Silesia plebiscite of March 1921, the Polish insurgents temporarily captured the part of the town east of the Oder during the Third Silesian Uprising. In Koźle, the insurgents seized large supplies of ammunition and food, and some 1,000 railroad cars. During World War II, the Germans operated three forced labour subcamps (E2, E153, E155) of the Stalag VIII B/344 prisoner of war camp in the town. In the course of the Vistula–Oder Offensive, the Soviet Red Army from 21 January 1945 attacked the Koźle bridgehead. Afterwards, it became again part of Poland under the re drawing of borders after World War II.

Кеджиерцын және басқа аудандар

Кеджиержин 13 ғасырда ауыл ретінде құрылды, ал Слауичице алғаш рет 13 ғасырдағы құжаттарда еске алынды, сол кезде екі елді мекен де бөлінген Пяст Польшасының құрамында болған. Слауичице тіпті 1260 жылға дейін қала құқығына ие болды, бірақ 1260 жылы оны жоғалтты, себебі герцог Владислав Опольский оны жақын орналасқан Ужаз қаласына берді. Слауичицеде бір кезде болған, бірақ қазір жоғалған сарай болды. Үшінші Силезия көтерілісі кезінде бұл аймақта поляк көтерілісшілері мен немістер арасында қатысты шайқастар өтті. Слауичице бір ай бойы көтерілісшілер үшін маңызды логистикалық орталық болды, онда далалық госпиталь және көтерілісшілер бөлімшесінің штабы орналасқан. Кейін немістер жақын маңдағы Лихинияда тұтқынға алынған поляк әскерлерін жаппай қырды. Сонымен қатар, Сталаг VIII B/344 әскери тұтқын лагерінің үш қосалқы лагері (BAB 20/E794, BAB 40/E794, E711A) және Сталаг VIII B/344 лагерінің төрт қосалқы лагері (BAB 21/E793, BAB 48/E793, E3, E714) болды. 1944 жылдың 1 сәуірінен 1945 жылдың 26 қаңтарына дейін жұмыс істеген Сталаг VIII B/344 лагерінің екі қосалқы лагері (E6, E207) де осы жерде орналасқан. Слауичицеде лагерь құрбандарының мәйіттерін өртетін крематорий де болды, ол қазір ескерткіш ретінде сақталған. Одақтас әскерлерінің түрлі ұлт өкілдері, еврейлер және поляк балалары осы мәжбүрлеу еңбек лагерьлерінің құрбандары болды. Соғыстың соңғы кезеңдерінде, 1945 жылы, Аушвиц концлагерінің бірнеше қосалқы лагерлерінен шыққан мыңдаған тұтқындардан тұратын неміс жасаған өлім шеруі Блаховня және Козле қалалары арқылы Гросс Розен концлагеріне қарай өтті. Нацистік Германияның соғыста жеңіліске ұшырауынан кейін, Потсдам келісіміне сәйкес аймақ Германиядан Польшаға берілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары этникалық неміс халқы да Потсдам келісіміне сәйкес жер аударылды. Қалған поляк халқына Совет Одағына қосылған Польшаның шығыс аумақтарынан шығарылған поляктар және Румынияның Люпени қаласынан оралған 600 поляк қосылды. 1954 жылы Блаховня және Ленартовице бірігіп, Слауичицедегі Блаховня Сляска ауданын құрады. 1999 жылы Polskie Koleje Państwowe шығындарын қысқарту мақсатында қаланы Strzelce Opolskie қаласымен байланыстырған тармақ желісі жабылды.

Kędzierzyn was founded as a village in the 13th century, and Sławięcice was first mentioned in 13th century documents, when both settlements were part of fragmented Piast ruled Poland. Sławięcice even obtained town rights before 1260, but lost them in 1260, as Duke Władysław Opolski transferred them to nearby Ujazd. Sławięcice was once home to a now lost palace. During the Third Silesian Uprising, the area was the site of heavy fighting between Polish insurgents and Germans. Sławięcice was an essential logistical center for the insurgents for a month, with a field hospital and the headquarters of an insurgent unit. The Germans then massacred captured Polish prisoners of war in nearby Lichynia. and three subcamps (BAB 20/E794, BAB 40/E794, E711A) of the Stalag VIII B/344 prisoner of war camp. and four subcamps (BAB 21/E793, BAB 48/E793, E3, E714) of the Stalag VIII B/344 camp. two subcamps (E6, E207) of the Stalag VIII B/344 camp, which operated from April 1, 1944, to January 26, 1945. In Sławięcice, there was also a crematorium for the victims of the camps, which is now a memorial. Allied prisoners of war of various nationalities, Jews, and Polish children were among the victims of the forced labour camps. In the final stages of the war, in 1945, a German conducted death march of thousands of prisoners of several subcamps of the Auschwitz concentration camp passed through Blachownia and Koźle towards the Gross Rosen concentration camp. Following Nazi Germany's defeat in the war, the region was transferred from Germany to Poland as stipulated by the Potsdam Agreement. In the years immediately following World War II, the ethnic German population was expelled, also in accordance with the Potsdam Agreement. The remaining Polish population was joined by Poles displaced from the eastern territories of Poland annexed by the Soviet Union and by 600 Poles repatriated from Lupeni, Romania. In 1954, Blachownia and Lenartowice merged to form the Blachownia Śląska district in Sławięcice. In 1999, the branch line connecting the city with Strzelce Opolskie closed as part of Polskie Koleje Państwowe cost cutting.

Спорт

Қалада ZAKSA Kędzierzyn Koźle волейбол клубы орналасқан, ол Польшаның ең табысты клубтарының бірі. Клуб тоғыз рет Польша чемпионы атанды, он рет Польша кубогын жеңіп алды және үш рет CEV Чемпиондар лигасының жеңімпазы болды (2021, 2022, 2023).

Көлік

Қалада бес теміржол станциясы бар. Кендзержин-Козьле қаласы 40 ұлттық және 408, 410, 418, 423 және 426 воеводстволық жолдардың тоғысында орналасқан, ал A4 тас жолы қаланың солтүстігінен жақын жерде өтеді.