Клучборк: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Ключборк (Кройцбург О. С.,) – Польшаның оңтүстігіндегі Ополе воеводшалығында орналасқан 23 554 тұрғыны бар қала (2019 жылғы мәлімет бойынша). Бұл Ключборк ауданының орталығы және маңызды теміржол түйіні. Ключборк қаласында Катовицеден келетін маңызды теміржол бағыты екіге бөлінеді – батысқа қарай Вроцлавқа және солтүстікке қарай Познаньға. Сонымен қатар, ол Фоссовскоемен де байланысты.

Тарих

Археологтар б.з. дейінгі 1000–800 жылдар аралығында қазіргі Ключборк орнында елді мекен болғанын анықтады. Германдық скирлер мен бастарндар аймаққа қоныстанды, ал шамамен б.з. дейінгі 100 жылы кельттер мен түрлі герман тайпалары, оның ішінде силингтер мен вандалдар да келді. Соңғылары шамамен 400 жылы Силезияны тастап кетті, ал 7 ғасырда Батыс славян тайпалары бұл аймаққа келді (Силизияндықтарды қараңыз). 10 ғасырдың соңында Силезия аумағы жаңадан құрылған Польша мемлекетіне, оның алғашқы тарихи билеушісі I Миешкоға қосылды. 13 ғасырда Қызыл Жұлдызды Крест ордені Силезияда, соның ішінде Млодошов, Куниов және Хочановице ауылдарын иеленді. 1252 жылдың 2 қарашасында олар Круцебург (кейіннен Creutzburg, Creuzburg, Kreuzburg деп аталатын) елді мекенін салды. 1253 жылдың 26 ақпанында Магдебург құқықтарын алды, бұл күнді қаланың негізі қаланған күні деп есептейді. 1274 жылға дейін орден қалада сот жүргізді, содан кейін жергілікті Силезия герцогтарының воеводасы басқара бастады және сот алқалары құрылды. Польшаның династиялық бөлінісінің нәтижесінде Ключборк Пьяст әулеті билеген түрлі поляк герцогтықтарының құрамына кірді: 1293 жылға дейін Силезия герцогтығы, 1312 жылға дейін Глогув герцогтығы, 1323 жылға дейін Олешница герцогтығы және 1341 жылға дейін Легница герцогтығы, содан кейін Польша королі III Казимир Ұлының тікелей билігіне көшті. 1356 жылы ол Чехия коронасының құрамына өтті. 1895 жылы халық саны 8750-ге, ал 1900 жылы 10236-ға жетті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Версаль келісімінен кейін Кройцбург 1921 жылы Жоғарғы Силезиядағы референдумға қатысты. 39 703 қатысушының ішінде 95,6% (37 957 дауыс) Екінші Польша Республикасына қосылудың орнына Веймар Германиясының құрамында қалуға дауыс берді. Ол Жоғарғы Силезия провинциясының бөлігі болды; басқа Кройцбург аталатын жерлерден ажырату үшін ол Кройцбург О.С. (Обершлезия, яғни Жоғарғы Силезия) деп аталды. 1939 жылы қала Крейцбург О.С. округінің орталығы болды және онда 11 693 тұрғын болды. 1930 жылдары Германияда нацистік партия билікке келгеннен кейін поляктар мен еврейлерге қарсы көзқарас күшейді. 1936 жылы немістер поляк тіліндегі көше аттарын өзгертті, ал 1938 жылы «Хрусталь түні» кезінде 1886 жылы салынған синагоганы өртеп жіберді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1939 жылы, немістер алғашқыда поляк, кейін француз офицерлері үшін VIII Офлаг әскери тұтқын лагерін құрды. 1942 жылы лагерь таратылды және тұтқындар неміс басып алған Чехословакиядағы Моравска-Требовадағы VIII F Офлаг әскери тұтқын лагеріне көшірілді. Қала 1945 жылдың 20 қаңтарында соғыстың соңында Кеңес Одағының Қызыл Армиясы тарапынан басып алынды. Германия капитуляциялағаннан кейін неміс халқы оралды. Кейіннен жергілікті неміс халқы қуылды. 1975–1998 жылдар аралығында қала әкімшілік жағынан бұрынғы Ополе воеводтығының құрамына кірді. 1981 жылы алғашқы және әлемге әйгілі поляк умарташысы Ян Дзержонға ескерткіш ашылды.

Archaeologists have determined that a settlement existed at the location of present day Kluczbork by 1000–800 BCE. The Germanic Sciri and Bastarnae settled in the vicinity, and were followed c. 100 BCE by Celts and various Germanic tribes, including Silingi and Vandals. The latter left Silesia c. 400 and West Slavs came to the region in the 7th century (see Silesians). In the late 10th century the Silesian territory was included in the emerging Polish state by its first historic ruler Mieszko I. In the 13th century the Knights of the Cross with the Red Star acquired territory in Silesia, including the villages of Młodoszów, Kuniów, and Chocianowice. The Knights built a settlement on 2 November 1252 Named Cruceburg (later spelled Creutzburg, Creuzburg, Kreuzburg), it received Magdeburg rights on 26 February 1253, now accepted as the official date of the town's foundation. The Knights adjudicated in the town until 1274, when it started to be administered by a vogt of local Silesian dukes and juries were introduced. As a result of the dynastic fragmentation of Poland, Kluczbork was part of various Polish duchies ruled by the Piast dynasty: Duchy of Silesia until 1293, Duchy of Głogów until 1312, Duchy of Oleśnica until 1323 and Duchy of Legnica until 1341, when it came under direct rule of the King of Poland, Casimir III the Great. In 1356 it passed to the Czech Crown, The population grew to 8,750 by 1895 and 10,236 by 1900. Following the Treaty of Versailles after World War I, Kreuzburg was involved in the Upper Silesian referendum in 1921. 95.6% (37,957 votes out of 39,703 participants) voted to remain within Weimar Germany instead of joining the Second Polish Republic. It became part of the Province of Upper Silesia; to differentiate between other places named Kreuzburg, it was known as Kreuzburg O. S. (referring to Oberschlesien, or Upper Silesia). By 1939 the town was the seat of Landkreis Kreuzburg O. S. and had 11,693 inhabitants. After the Nazi Party took power in Germany in the 1930s, anti Polish and anti Jewish sentiments became more visible. In 1936, the Germans changed the Polish sounding street names, and in 1938, during the Kristallnacht they burned down the synagogue, built in 1886. During World War II, in 1939, the Germans established the Oflag VIII A prisoner of war camp initially for Polish and later for French officers. In 1942, it was dissolved and the POWs were relocated to the Oflag VIII F POW camp in Moravská Třebová in German occupied Czechoslovakia. The town was captured by the Soviet Union's Red Army on 20 January 1945 toward the end of the war. After German surrender, the German population returned. In the following, the German native population was expelled. Between 1975–1998, the town was administratively part of the former Opole Voivodeship. A monument of Jan Dzierżon, pioneering and world famous Polish apiarist, was unveiled in 1981.

Экономика

Kluczbork экономикасы машина жасау, тоқыма және құрылыс материалдарын өндірумен басым, сонымен қатар көлік секторы, сауда, ауыл шаруашылығы және азық-түлік өндірісі сияқты жаңадан дамып келе жатқан салаларды қамтиды, сондай-ақ Kluczbork округінің банктері мен басқа да қаржы мекемелерінің орталығы болып табылады. Kluczbork муниципалитетінде 1800-ге жуық кәсіпорын бар (оның 1300-і қала шегінде орналасқан). Kluczbork-тағы ең ірі зауыттар: Fabryka Maszyn i Urządzeń „Famak” (машина жасау), PV „Prefabet Kluczbork” S. A. (бетон материалдары) және Wagrem sp. z o. o. Kluczbork (таразыларды жөндеу). Kluczbork қаласының Лигота Дольна аймағындағы бөлігі Валбжих арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді (ауданы 53939 га). Валбжих арнайы экономикалық аймағындағы қазіргі инвесторлар: Marcegaglia Poland, Inpol Krak Tubes Service Center және неміс Seppeler Gruppe Ocynkownia Śląsk (мырышпен қаптау компаниясы).

Спорт

MKS Kluczbork – 2003 жылы екі жергілікті клубтың бірігуі нәтижесінде құрылған кәсіби футбол клубы.

Туған қалалар бауырлас қалалар

Ключборк коммунасының туыс қалаларын қараңыз.