Кіріспе

Красник – Польшаның оңтүстік-шығысында орналасқан, 35 602 тұрғыны бар (2012 жылғы мәлімет бойынша) қала. Люблин воеводтығында, тарихи Кіші Польша аймағында жатыр. Красник округінің орталығы болып табылады. Қазіргі Красник қаласы 1975 жылы Красник-Любельский және Красник-Фабричный екі ауданының бірігуі нәтижесінде құрылды.

Орналасуы және аудандары

Красник Кіші Польшада, Люблиннің оңтүстік-батысына қарай 49 шақырым қашықтықта, Люблин жоталарында орналасқан. Қала бірнеше шақырым арақашықтықта жатқан екі негізгі бөлікке бөлінеді: Красьник Фабричный және Красьник Любельский (немесе Красьник Стари, Ескі Красьник). Қаланың ауданы 25,28 шаршы шақырымды құрайды, оның 45 пайызы егістік жер, ал 17 пайызы орман.

Красник Любельский

Красник Любельский – қаланың барлық тарихи ғимараттары орналасқан бастапқы бөлігі. Ол бірнеше аудандардан тұрады, мысалы, Ескі қала, Бояновка, Козары, Горы, Зарзече, Квятковице және Осиедле Колежове. Красник Любельскийде ескі шіркеулер мен қаланың ең көне зираты, сондай-ақ теміржол станциясы, автобус станциясы және округтің бас әкімшілік кеңселері бар. Бұл маңызды жол торабы болып табылады, мұнда болашақ S19 тас жолы (қазіргі №19 ұлттық жолы) №74 ұлттық жолымен қиылысады. 2010 жылға дейін №74 жол Красник қаласының ортасынан өтті, бірақ қазір айналма жол салынған.

Красьник Фабричный

Красьник Фабричный 1930-шы жылдардың соңында Мемлекеттік оқ-дәрі фабрикасы №2 (Panstwowe Fabryka Amunicji nr. 2) үшін құрылған елді мекен ретінде пайда болды. Бұл фабрика Орталық өнеркәсіптік аймақ құрамына кіретін кәсіпорындардың бірі болды. Бұрын Красьник Фабричный орнында Красниктің солтүстік-батысына бірнеше шақырым қашықтықта, Красник пен Ужендув арасындағы орман ішінде Даброва-Бур ауылы орналасқан еді. Екінші Польша Республикасы үкіметі жаңа оқ-дәрі фабрикасы №2, ФЛТ Красьник айналасында 6000 адамға арналған жаңа елді мекенді жоспарлады. Соғыстан кейін Даброва-Бур елді мекені кеңейтіліп, 1954 жылы оның атауы Красьник Фабричный деп өзгертілді. 1960-шы жылдары бірнеше жеке үйлер салынды, содан кейін бірнеше тұрғын үйлер бой көтерді. 1975 жылдың 1 қазанында Красьник Фабричный Красьник Любельскиймен, сондай-ақ Буджинь және Пяски ауылдарымен бірігіп, Красьник қаласын құрады. Қазіргі таңда Красьник Фабричныйда шамамен 20 000 адам тұрады.

Тарих

Красник ауданы алғаш рет 13 ғасырда қоныстанды, ал қала 1377 жылы Венгрия королі Людовик I-дің жарлығымен қала мәртебесін алды. Ол кезде ол Кіші Польшаның екі воеводігінің бірі – Сандомирж воеводігіне қарасты (Люблин воеводігі 1474 жылы Сандомирж воеводігінің бір бөлігінен құрылды). Силезиядан Киевке дейінгі көрікті сауда жолының бойында орналасқан Красник 14 ғасырда Горайский әулетінің иелігінде болды. 1403 жылы қалада Әулие Павел шіркеуі болды, ал 1410 жылы Горайский Аннаның қоржыны ретінде Тęczyński әулетіне өтті. Кейіннен қала Радзивиллдер сияқты басқа әулеттерге тиесілі болды, ал 1604 жылы гетман Ян Замойский қаланы сатып алды. 1866 жылға дейін Красник Замойский әулетіне қарасты. Қала жиі өрттерге ұшырады, сондай-ақ 1657 жылы «Ұлы су тасқыны» кезінде шведтер тарапынан қиратылды. 14 ғасырдан бастап Красник қамалмен қоршалған, ал шамамен 1465 жылы Ян Тенчинскийдің бастамасымен екі қақпасы бар – Люблин және Сандомирж қақпалары – тас кірпіштен жасалған қабырғалар салынды. Қабырғалар 19 ғасырдың екінші жартысында бұзылды. Красникте биік қабырғамен қоршалған қорғаныс шіркеуі және 14 ғасырда батпақты жерлермен қоршалған төбеде салынған қамал да болды. 1646 жылға қарай қамал тозуға шалдықты. 1657 жылы шведтер оны толығымен қиратты. Польшаның үшінші бөлінісіне (1795) дейін Красник Люблин воеводігіне қарасты, содан кейін Австрияның құрамына өтті. 1807 жылы ол қысқа ғана өмір сүрген Польшаның Варшава Герцогтығына қосылды, ал 1815 жылдан 1915 жылға дейін қала Ресей империясының (Конгресс Польшасы) құрамында болды. 1914 жылдың тамызында қала және айналасы Галицияны бақылау үшін Ресей мен Орталық державалар арасындағы Бірінші дүниежүзілік соғыстың бастапқы шайқасы – Красник шайқасының орталық нүктесі болды. Соғыс кезінде қала алғашқы теміржол байланысын алды, өйткені 1914 жылы ресейліктер фронтқа жабдықтар жеткізу үшін одан өткен желіні салды. Кейіннен желі кеңейтіліп, қазір Люблин мен Сталова Вола қалаларын байланыстырады. 1938 жылы Красник оқ-дәрі зауытының орналасқан жері ретінде таңдалды (Кеңестік өнеркәсіптік аймаққа қараңыз). Зауыт 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін аяқталмады, ал неміс оккупациясы кезінде ол Хайнкель ұшақтарының бөлшектерін және басқа да мақсаттар үшін пайдаланылды. Соғыстан кейін, 1948 жылы зауыт қайтадан іске қосылды, бұл жолы шарлы подшипниктер шығаруға бағытталды (Польшада мұны жасаған алғашқы зауыт).

Красниктегі еврейлер

Люблин ауданының көп бөлігі сияқты, Красник те яһудилердің маңызды орталығы болды, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін 5000 яһуди (халықтың шамамен 50%) тұрды. Тарихи мәліметтер бойынша, яһудилер бұл аймақта 1531 жылдан бастап қоныстанған, бірақ 1584 жылы оларға ресми түрде сол жерде тұруға рұқсат берілді. 1654 жылы яһудилердің тұруы синагогға жақын аумақпен шектелді, бірақ бұл қатаң түрде сақталмады. Екінші дүниежүзілік соғыста Польшаға нацистік Германия мен Кеңес Одағының шабуылынан кейін, Красник 1939 жылы Кеңес Одағының, ал кейіннен Барбаросса операциясы барысында нацистердің бақылауына өтті. Бұл жерде Будзин концлагері орналасқан, онда тұтқындар Heinkel Flugzeugwerke зауытында авиация өндірісінде жұмыс істеді. Бұл лагерь, шамамен 3000 яһудимен бірге, Майданек лагерінің бөлімшесіне айналды. Красникте тағы бір еңбек лагері болды, ол WIFO еңбек лагері немесе Красник еңбек лагері (ZwangsArbeitslager Skret деп те аталды), ол Школьна және Бозница көшелеріндегі геттода орналасқан. Онда да шамамен 3000 адам болды, олардың көпшілігі өлтірілді. 5000-нан астам Красник яһудилерінің арасынан Холокосттан шамамен 350 адам ғана аман қалды; осы аман қалғандардың көпшілігі немесе барлығы Польшадан кетіп қалды.

Спорт

Красникте 1948 жылы құрылған "Стал" спорт клубы бар.

ЛГБТ-термесіз аймақ (2019-2021 жылдар)

2019 жылы Красник қалалық кеңесі ЛГБТ-сыз аймақ деп жариялау туралы қаулы қабылдады, осының салдарынан қаланың бюджеті ЕЭА және Норвегия гранттарынан 10 миллион евро жоғалтты, Еуропалық Одақтың қалалар арасындағы ынтымақтастық бағдарламасынан шығарылды және Ногент-сюр-Ойзе қаласымен бауырластық байланысын жоғалтты. 2021 жылы қала әкімінің қаулыны жою туралы шақыруы қалалық кеңес тарапынан қабылданбады. Қаулы соңында 2021 жылдың 29 сәуірінде күштен шығарылды.

5G-сіз аймақ

2020 жылдың 24 қыркүйегінде Красник кеңесінің депутаттары қалада 5G ұялы байланысына тыйым салу мүмкіндігін қарастыруға дауыс берді. "Польша 5G-ден азат" коалициясы қауымдастығының (pl: Stowarzyszenie Koalicja Polska Wolna od 5G) ұсынған петициясы қолдау тауып, онда мектептердегі Wi-Fi желілерін тарату туралы бұйрық та көзделген.