Жары, Польша: Халқы 37,502. Любуш воеводствосының тарихи қаласы, туризм мен экономика орталығы. 1000 жылдық тарихы бар, көптеген ескерткіштері сақталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жары (Польшаның батысында орналасқан қала, 2019 жылы 37 502 тұрғыны бар. 1999 жылдан бері Любуш воеводствосының құрамында. Қала Жар округінің және округ ішіндегі Жар әкімшілік ауданының орталығы болып табылады, бірақ қала әкімшілік аудан (коммуна) құрамына кірмейді. Жар тарихи Төменгі Лузатия аймағының шығысында, Силезия жазықтары мен Үлкен Польшамен шекаралас аймақта, шамамен Бобр және Одер өзендерімен белгіленген. Қала Оңтүстік Любуски аймағындағы ең ірі экономикалық және туристік орталықтардың бірі және Лузатияның польшалық бөлігіндегі ең үлкен қала, сонымен қатар оны ресми емес астана деп атайды. 1000 жылдан астам тарихы бар қалада көптеген тарихи ескерткіштер бар.
Żary (, Sorau, , ) is a town in western Poland with 37,502 inhabitants (2019), situated in the Lubusz Voivodeship since 1999. It is the administrative seat of the Żary County and of the Gmina Żary within the county, though the town is not part of the gmina (commune). Żary is located in the east of the historic Lower Lusatia region, in the borderland with the Silesian lowlands and Greater Poland, roughly outlined by the Bóbr and Oder rivers. The city is one of the biggest economic and tourist centers in the southern Lubuskie region and the largest town in the Polish part of Lusatia, and is also referred as its unofficial capital. The city, whose history dates back more than 1000 years, features many historic sites.
Тарих
Жары аумағындағы қоныстанудың басталуы тарихқа дейінгі дәуірлерге жатады. Шағын, тәуелсіз Батыс славян тайпасынан шыққан Зара деген ат алғаш рет 1007 жылы Мерзебургтің Тьетмардың жылнамасында кездеседі, Польшаның герцогы Болеслав I Хробрий Лузатиямен бірге Жари жерін бағындырғаннан кейін. 1031 жылы император Конрад II оны қайтадан иеленді. 13 ғасырдың басында ол фрагменттелген Пиаст билеген Польшаның Силезия герцогтығының құрамына кірді. Польшадан қолдан шығарған қала шамамен 1260 жылы Веттин маркграфы Генрих III Мейсеннің Магдебург заңы бойынша бекітілді. Ол келесі үш аймақты қамтыды: Лейпцигтен Вроцлавқа дейінгі «Тұз жолындағы» сауда орталығы, батпақтардың арасында (кейінгі қамал орналасқан жерде) салынған бекінілген қала және 1274 жылы құрылған францискан орталығы. 1364 жылы қала Киелі Рим императоры Карл IV Төменгі Лузатияны сатып алып, оны Богемия жеріне қосқанға дейін поляк Силезиялық Пиасттарының билігінде болды. 1635 жылы Прага тыныштығы бойынша қала Саксония электоратының құрамына кірді. Саксондық сайлаушылар 1697–1706 және 1709–1763 жылдары Польша корольдері болып қызмет етті, ал Варшава мен Дрезденді байланыстыратын екі басты жол сол кезде қаладан өтті. Польша корольдері Август II Күшті және Август III Сорауға көп рет, соның ішінде 1705, 1718, 1730, 1748 және 1763 жылдары келді. Патшалық кабинетінің министрі Эрдман II Промниц қалаға жаңа барокко сарай салды. 1815 жылғы Вена конгресінен кейін Сорау Пруссия Корольдігіне қарады, ол 1871 жылы басқа неміс мемлекеттерімен бірігіп, Германия империясын құрады. Қаланың көрнекті әулеттеріне Девин, Пакс, Биберштейн және Промництер кірді, олардың резиденциясы сарай кешені болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында, 1945 жылдың 13 ақпанында совет Қызыл Армиясы қаланы бағындырды. Соғыстан кейін 1945 жылдың шілде-тамызында өткен Потсдам конференциясында британдық және американдық өкілдер бастапқыда Сталиннің талабы бойынша поляк әкімшілігінің батысқа қарай кеңеюіне келіспеді. Бірнеше келіссөзден кейін советтік және поляк өкілдері Одер-Бобр-Квиза өзендері бойындағы Силезиямен тарихи Лузатия шекарасы бойынша шекараны белгілеуге дайын екендіктерін білдірді, бұл Сорауды Германия аумағында қалдырар еді. Алайда, ақырында қала конференцияда жарияланған шекаралық өзгерістерге сәйкес Польшаға берілді. Сораудың неміс тұрғындары қуылды, ал қала біртіндеп поляктармен, соның ішінде Совет Одағымен аннексияланған бұрынғы Шығыс Польшадан көшірілгендермен қайта толықтырылды. Бастапқыда, 1945 жылдан бастап қала әкімшілік жағынан Төменгі Силезия/Вроцлав воеводтығында, содан кейін 1950 жылдан 1975 жылға дейін «ірі» Зиелон-Гора воеводтығында, ал 1975 жылдан 1998 жылға дейін «кішкентай» Зиелон-Гора воеводтығында орналасқан.
The beginnings of settlement in the Żary area date back to prehistoric times. The name “Zara”, deriving most likely from a small, independent West Slavic tribe, appeared for the first time in 1007 in the chronicles of Thietmar of Merseburg, after Duke Bolesław I Chrobry of Poland had conquered the Żary land along with Lusatia. Regained by Emperor Conrad II in 1031. In the early 13th century it was part of the Duchy of Silesia within fragmented Piast ruled Poland. Lost by Poland, the town was chartered on the Magdeburg law by the Wettin margrave Henry III of Meissen about 1260. It covered the following three areas: a trade settlement on the “Salt Trail” running from Leipzig to Wrocław, a fortified town erected among bogs (in the area of the later castle), and a Franciscan settlement established in 1274. The city was under the domain of the Polish Silesian Piasts until Holy Roman Emperor Charles IV in 1364 purchased Lower Lusatia and incorporated it into the Lands of the Bohemian Crown. In 1635 the town became part of the Electorate of Saxony per the Peace of Prague. The Saxon Electors also served as Kings of Poland in 1697–1706 and 1709–1763 and of the two main routes connecting Warsaw and Dresden ran through the town at that time. Kings Augustus II the Strong and Augustus III of Poland visited Sorau many times, including in 1705, 1718, 1730, 1748 and 1763. The royal cabinet minister Erdmann II of Promnitz built a new Baroque palace in the town. After the 1815 Congress of Vienna, Sorau fell to the Kingdom of Prussia, which in 1871 was united with other German states into the German Empire. The town's prominent families included the Dewins, Packs, Bibersteins and Promnitzs, whose residence was the castle palace complex. Near the end of World War II, Soviet Red Army troops conquered the town on 13 February 1945. After the war, British and American representatives at the Potsdam Conference of July–August 1945 were initially unwilling to agree to Polish administration being extended as far west as Stalin demanded. After some negotiations, both the Soviet and Polish representatives indicated that they would be willing to concede a frontier along the historic Lusatian border with Silesia at the Oder Bóbr Kwisa rivers, which would have left Sorau in German territory. However, ultimately the town was transferred to Poland under extensive border changes promulgated at the conference. The German residents of Sorau were expelled, and the town was gradually repopulated by Poles, incl. those displaced from former Eastern Poland annexed by the Soviet Union. Initially, from 1945 it was administratively located in the Lower Silesian/Wrocław Voivodeship, then from 1950 to 1975 in the "larger" Zielona Góra Voivodeship, and from 1975 to 1998, in the "smaller" Zielona Góra Voivodeship.
Экономика
Бірнеше ғасыр бойы қала "еркін мемлекеттің" орталығы болды. Қала тұрғындары сауда-саттық пен қолөнер арқылы байыды. XIV ғасырдың басында қалада киім тігушілер, құрғақ тауарлар саудагерлері, сыра қайнатушылар, аяқ киім жасаушылар және бояушылардың гильдиялары құрылды. XIX ғасырда қала қуатты өнеркәсіптік орталыққа айналды. Жергілікті тоқыма фабрикалары, өнеркәсіпте жұмыс істейтін аймақ халқының 50% жұмыспен қамтыды және қала экономикасында ерекше рөл атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Focke Wulf ұшақ фабрикасының филиалы қалаға көшірілді. 1944 жылдың сәуір айында одақтастардың бомбалауынан кейін Ескі қаланың бірнеше ғимараты қиратылды. Бүгінде Żary, округ орталығы болатын қала, көптеген кеңселер мен мекемелерге орналасқан, олар осы аймақтың тұрғындарына қызмет көрсетеді, оның ішінде Салық басқармасы, Әлеуметтік қамсыздандыру институты, Жұмыспен қамту орталығы, 8 банк бөлімшесі, сақтандыру компаниялары, жоғары оқу орындары және Лузатия гуманитарлық жоғары мектебі бар. Żary-ның шекаралық аймақта орналасуы оның экономикалық өсуіне маңызды әсер етеді. Қала маңында (20-40 км қашықтықта) Польша-Германия шекаралық өткізу пункттері – Олшина, Ленкница, Пшевуз және Засеки, сондай-ақ Форст қаласындағы теміржол бақылау пункты орналасқан. Żary сонымен қатар тартымды туристік орын болып табылады.
For several centuries the town was a center of a “free state”. Its residents grew wealthy through trade and craftsmanship. As early as the 14th century the town featured guilds of clothiers, dry goods merchants, brewers, cobblers, and dyers. In the 19th century the town had become a powerful industrial center. The local textile factories, employing 50% of all area people working in industry, played a particular role in the city's economy. During World War II a branch of the Focke Wulf aircraft factory was moved to the town. In April 1944, after a bombing raid of the Allies, some buildings of the Old Town were reduced to a heap of rubble. Today Żary, which is a county seat, features headquarters of many offices and institutions, used by residents of this part of the region, including the Tax Office, Social Insurance Institution, Employment Office, 8 bank branches, insurance companies, high schools, and the Lusatian Higher School of the Humanities. Żary's border area location has a significant influence on its economic growth. In the proximity of the city (20–40 km) there are Polish German border crossings in Olszyna, Łęknica, Przewóz, and Zasieki as well as a railroad checkpoint in Forst. Żary is also an attractive tourist destination.
Көлік
Екі негізгі ұлттық жол, №12 және №27 Жары қаласында қиылысады. Олар қалалық айналма жолының бір бөлігінде бірігіп өтеді. Айналма жолдың ашылған үш бөлігінің екеуі қаладағы жол жүрісін едәуір жақсартты. Айналма жолдың құрылысын Phare қоры қаржылады. Қазіргі уақытта айналма жолдың соңғы бөлігінде жұмыс жалғасуда, ол 2005 жылы аяқталады. Қалаға жақын жерде Берлиннен Болеславцеге дейінгі халықаралық Еуропалық E36 тас жолы өтеді, ол жақын арада A18 автобанына айналады. Осы жолда, Германиямен шекараға жақын, Жарыдан және жақын орналасқан Олшинада елдегі ең ірі жүк терминалдарының бірі бар. A18 және A4 тас жолдарының құрылысы жүріп жатыр және 2010 жылдың соңына дейін аяқталуы күтілуде. E36 Германия тарапында Bundesautobahn 15 автобаны ретінде белгілі, ол автокөліктер желісі арқылы Берлинге жылдам қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Берлиндегі халықаралық әуежайлар шамамен бір жарым сағаттық жерде орналасқан. Интерсити пойыздары Берлин мен Гамбургтен Жары арқылы Краковқа қатынайды. Жарыдан салыстырмалы түрде жақын жерде, Зелена Гураға жақын Babimost және Германияның Ротенбург қаласында (Превоз шекарасынан шамамен) кішкентай әуежайлар бар. Жарыда екі телекоммуникация компаниясы жұмыс істейді, бұл көрсетілетін қызмет сапасына үлкен әсер етеді. Қала сымсыз байланыс операторларының жақсы жабылу аймағына ие. Сондай-ақ, жылдам интернетке қол жеткізуді ұсынатын оптикалық талшықты желі бар.
Two main national roads, no. 12 and 27 intersect in Żary. They run together on a stretch of the city bypass. Two of the three sections of the city bypass that have been opened have significantly improved the traffic in the city. Construction of the bypass was subsidized by the Phare Fund. Presently, work continues on the last section of the bypass, which will be completed in 2005. In the proximity of the city runs the international European route E36 from Berlin to Bolesławiec, which soon will be transformed into the A18 autostrada. On this road, near the border with Germany, from Żary, in nearby Olszyna there is one of the biggest cargo terminals in the country. Construction of the A18 and A4 highways is underway and should be completed by the end of 2010. The E36 on the German side is known as the Bundesautobahn 15 highway, providing a quick access to Berlin via a network of motorways. The international airports in Berlin are about away, about a one and a half hour drive away. Inter City trains travel from Berlin and Hamburg via Żary to Kraków. In a relatively short distance from Żary there are smaller airports in Babimost near Zielona Góra as well as in the German town of Rothenburg (about from the border crossing at Przewóz). In Żary there are two telecommunication companies, having a great effect on the quality of provided service. The city has also good coverage of wireless service providers. It also has a fiber optic network that offers quick Internet access.
Муниципальді жобалар
Жары оқиғалар күнтізбесі көптеген мәдени фестивальдерді қамтиды: сәуір айында Халықаралық музыка фестивалі “Eurosilesia”, маусым айының басында қала Жары фестивалін салтанатпен тойлайды, тамыз айында Халықаралық ашық аспан сурет және мүсін жасау іс-шарасы, Көше театрларының халықаралық фестивалі, қазан айында Вена музыка фестивалі, ал желтоқсанда Телеманн жастар фестивалі өтеді. Жар қаласында алты жылдан бері “Woodstock Stop Festival” атты рок музыка концерттері ұйымдастырылып келеді. Жар қаласы өз жаңа кешені – “Wodnik” деп аталатын жабық бассейндереге шақырады, онда заманауи фитнес жабдықтары орналасқан. Қаладағы кездесулер үшін жағымды атмосфера ұсынатын басқа да орындарға мейрамханалар, кафелер мен пабтар жатады. Әр айдың бірінші сенбісінде Жар қаласының жаяу жүргіншілер алаңында блохалар жәрмеңкесі өткізіледі, ал Көрме салоны Жар қаласының жаяу жүргіншілер алаңында, қала әкімшілігі ғимаратының жанында орналасқан. Жергілікті салықтардан түсетін табыстың жыл сайынғы өсуі және муниципалды мүліктің жедел жекешелендіруі арқасында қауым бірнеше ірі инвестициялық жобаларды қаржыландыра алды. Қалада тәулігіне 15 000 текше метр суды тазартуға қабілетті сарқырамалық тазалау қондырғысы және еуропалық стандарттарға сай келетін қоқыс полигоны бар. 1998 жылы жаңа су тазарту қондырғысы ашылды. Газ құбыры желісін кеңейту, жылу тарату жүйесін және су құбыры мен кәріз желісін қосу жұмыстары жалғастырылуда. 2000 жылы айналма жолдың үлкен бөлігі мен жабық бассейн кешені пайдалануға берілді. Жергілікті жолдарды жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр. 2005 жылы айналма жолдың соңғы бөлігі ашылады. Жар қаласының ескі қаласын қайта жаңғыртуға дайындық жұмыстары жүріп жатыр. Базар алаңының жабыны жақын арада жаңартылады. Қаланың жаяу жүргіншілер аймағын, саябағын және бұрынғы әскери аймақты дамыту жобалары жүзеге асырылуда. Қаланың коммуникациялық жүйесі жаңғыртылуда және білім беру инфрақұрылымына қаржы бөлінуде. Спорт және көрме орталығының құрылысы жүріп жатыр, сондай-ақ орта және бастауыш мектептер күрделі жөндеуден өтуде. Қауым Еуропалық Одақтың Phare CBC және Interreg сияқты қаражаттарынан айтарлықтай пайда тапты.
The Żary calendar of events includes many cultural festivals: in April the International Music Festival “Eurosilesia”, in the beginning of June the city celebrates with pomp the Festival of Żary, in August there is the International Plein air Painting and Sculpture Event, the International Festival of Street Theaters, in October the Vienna Music Festival, and in December the Telemann Youth Festival. For six years rock music concerts called “Woodstock Stop Festival” have been organized in Żary. Żary invites to its new complex of indoor swimming pools called “Wodnik”, featuring state of the art fitness equipment. Other places in the city that offer pleasant atmosphere during meetings include myriad restaurants, cafes, and pubs. On the first Saturday of every month a flea market is held in the pedestrian precinct in Żary and the Exhibition Salon is located in the Żary pedestrian precinct near the Town Hall. Thanks to an annual growth of revenues from local taxes and quick privatization of the municipal property, the community was able to finance several large scale investment projects. The city has a sewage treatment plant with throughput of 15,000 cu. m per day, and a municipal landfill that meets the requirements of European standards. In 1998 a new water treatment plant was opened. Work continues on expansion of gas grid, heat distribution system, and water sewage hookups. In 2000 a large section of the bypass and a complex of indoor swimming pools were opened. Modernization of local roads is underway. In 2005 the last section of the bypass will be opened. Preparations continue on the revitalization of the Old Town of Żary. The pavement of the market square will soon be renovated. The projects of development of the town's pedestrian zone, park and the former military area. The communication arrangement of the town is being modernized and expenses are being appropriated for the educational infrastructure. The construction of the sports and showroom is underway and junior high schools and primary schools are being redecorated. The community has benefited significantly from the funds of the European Union such as Phare CBC and Interreg.
Ас мәзірі
Жары қаласының ресми түрде қорғалған дәстүрлі тағамы – kiełbasa żarska, жергілікті шұжық түрі (Польша Ауыл шаруашылығы және ауылдық даму министрлігімен белгіленген).
The officially protected traditional food from Żary is kiełbasa żarska, a local type of kiełbasa (as designated by the Ministry of Agriculture and Rural Development of Poland).
Халықаралық қатынастар
Жары – Спрее-Ниса-Бобр еуроаймағының бір бөлігі, бұл – шекараның екі жағындағы қалалардың ерікті бірлестігі. Бауырлас қалаларынан басқа, қала Форст және Спремберг шекаралық қалаларымен де қарым-қатынас дамытады. 2003 жылы Жар қаласының 1-деңгейлі мемлекеттік музыка мектебі Магдебург консерваториясымен ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Бұл композитор Г.П. Телеманның атымен аталатын жалғыз музыка мектептері.
Żary is part of the Spree Nysa Bóbr Euroregion – a voluntary association of townships on both sides of the border. Apart from its twin towns, the city also develops relations with the borderland towns of Forst and Spremberg. In 2003 the 1st Level State Music School of Żary signed a cooperation agreement with a conservatory from Magdeburg. These are the only music schools named after composer G. P. Telemann.