Олешница: Тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Оле́сница (Олешница деп айтылады; Оels) – Польшаның оңтүстік-батысындағы, Вроцлав қалалық агломерациясының құрамында орналасқан, Төменгі Силезия воеводтығындағы қала. Ол Олесница округінің әкімшілік орталығы, сондай-ақ Олесница ауылдық округінің де әкімшілік орталығы болып табылады, бірақ қала ауылдық округтың аумағына кірмейді, ол өз алдына қалалық гмина құрайды. Қала 16 ғасырға жататын үлкен қамалымен әйгілі, бұл қамал бұрын бірнеше герцогтар мен феодалдардың резиденциясы болған. Қамалдың ішкі ауласындағы аркадалар, Ренессанс сәулетінің шедеврi, бүкіл аймақтағы ерекше белгілі орын.

Атауы

Қаланың атауы поляк тіліндегі olsza ("тал") сөзінен шыққан; Olcha – бұл ортақ өсімдік және ағаш атауын білдіретін көне славян сөзі. 1255 жылдың 22 ақпанында Польшаның жоғары герцогы Генрих II Исакердің ұлы, Силезия герцогы Генрих III Ақ, civitas nostra Olsnicz ("біздің Oleśnica қаламыз") қаласына қала құқықтарын берді.

География

Қала Силезия төмендігінде, Тржебницкие тауларының шығысында, тарихи Төменгі Силезия аймағының бір бөлігі ретінде орналасқан. Ол Видаваның саласы – Олесница өзенінің жағасында жатыр. Силезия астанасы Вроцлавтан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан қала, Ұлы Польша аймағына, Калиш, Лодзь және Варшаваға қарайтын маңызды сауда жолындағы тоқтау болған; шығыста Намислав арқылы Краковпен тығыз байланыста болды. Бұл жерде маңызды баспахана және гимназия орналасқан. Қаланың аудандары: Центрум, Сербинов, Лусьен, Лусьен Осиэдле, Вандлолы, Ратае (Старе, Нове) және Зелёне Огроди.

Тарих

Жақын маңындағы аббатханасы мен сауда орталығы бар Пиаст қамалы алғаш рет 1189 жылғы құжатта тіңкерілген. Ол Пяст әулеті тұсында бөлінген Польшаның бір бөлігі болды. 1255 жылы герцог Генрих III Ақ оған қала құқығын берді. 13 ғасырдан бастап аймақ негізінен немістермен қоныстандырылды, бұл Остзидлунгтың нәтижесінде болды. 13 ғасырдан бастап қалада монета соғылатын болды. 13 ғасырда Олесница Силезия герцогтығының құрамына кірді, 1294 жылы Глогов герцогтығының бөлігі болды, ал 1313 жылы Глоговтан бөлінген Олесница герцогтығының астанасы атанды. Ол кезде Олесницада 1307 жылғы құжатта айтылған аурухана бар еді. 17 ғасырда поляк тілінің шекарасы Олесницаға жақын өтті, қала поляк тілінің үстемдік құратын аймағына кірді. Польшалық діни жазушылар Адам Гдациус (Силезия патшасы деп аталған) және Ежи Бок өздерінің еңбектерін Олесницада жариялады. 18 ғасырда Варшава мен Дрезденді байланыстыратын екі маңызды жолдың бірі қаладан өтті, және Польша корольдері Август II Күшті және Август III осы жолмен жиі сапар шекті. Бірінші Силезия соғысының нәтижесінде Оэльс (Олесница) герцогтығы 1742 жылы Пруссия Корольдігінің бағынышына көшті. 1807 жылы Наполеон соғыстары кезіндегі әкімшілік реформадан кейін Оэльс Силезия провинциясындағы Оэльс округінің орталығы болды, сонымен қатар Оэльс (Олесница) герцогтығының астанасы болып қала берді. 1884 жылы герцогтық Пруссияға қосылды, ол 1871 жылы Пруссия жетекшілігімен Германияның бірігуінен бастап Германияның бір бөлігіне айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Оэльс Төменгі Силезия провинциясына енді. Нацистік Германия қалада түрме және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде итальяндық, ағылшындық, югославтық, бельгиялық және поляк әскер тұтқындары үшін мәжбүрлі еңбек лагерін ұстады. Жергілікті түрмеде ондаған поляк қарсыласы, оның ішінде әйелдер де ұсталды, ал 1942 жылы қалада кем дегенде 14 адам өлім жазасына кесілді. Неміс әкімшілігі халқын көбінесе эвакуациялады, тек аз ғана немістер мен мәжбүрлі еңбекшілер қалды. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінде қала Қызыл Армия тарапынан ауыр зақымдарға ұшырады, ғимараттардың шамамен 60-80% жойылды. Қала Потсдам конференциясынан кейін Польша шегіне қосылды және ресми атауы Олесница болды. Қалған неміс тілді халық Потсдам келісіміне сәйкес қуылды, ал қала поляктармен қайта қоныстандырылды, олардың көпшілігі 1945 жылы Кеңес Одағына қосылған Шығыс Польшадан шығарылды. Ескі қаладағы ескерткіштердің көп бөлігі 1960 жылдардан бері қайта жаңартылды.

The Piast castle with a nearby abbey and trading settlement was first mentioned in an 1189 deed. It was part of fragmented Poland under the Piast dynasty. In 1255, it was granted town rights by Duke Henry III the White. From the 13th century onwards, the area was largely settled by Germans in the course of the Ostsiedlung. From the 13th century, it had a coin mint. In the 13th century Oleśnica was part of the Duchy of Silesia, in 1294 it became part of the Duchy of Głogów and in 1313 it became capital of the Duchy of Oleśnica, just partitioned from Głogów. By that time a hospital already existed in Oleśnica, mentioned in a document from 1307. In the 17th century, the Polish German language border ran close to Oleśnica, including the town to the territory dominated by the Polish language. Polish religious writers Adam Gdacius (nicknamed Rey of Silesia) and Jerzy Bock published their works in Oleśnica. In the 18th century, one of two main routes connecting Warsaw and Dresden ran through the town and Kings Augustus II the Strong and Augustus III of Poland often traveled that route. As a result of the First Silesian War the Duchy of Oels (Oleśnica) came under suzerainty of the Kingdom of Prussia in 1742. Following administrative reform in 1807 during the Napoleonic Wars, Oels became the seat of Landkreis Oels in the Province of Silesia, remaining capital of the Duchy of Oels (Oleśnica). In 1884 the duchy was incorporated into Prussia, itself part of Germany since the 1871 Prussian led unification of Germany. After World War I, Oels was included within the Province of Lower Silesia. Nazi Germany operated a prison in the town, and a forced labour camp for Italian, English, Yugoslavian, Belgian and Polish prisoners of war during World War II. Dozens of Polish resistance members, including women, were held in the local prison, and at least 14 were sentenced to death in the town in 1942. The German administration evacuated almost the entire population, leaving only a few Germans and the forced laborers. The town was heavily damaged by the Red Army in 1945 in the final stages of World War II, having approximately 60 80% of its buildings destroyed. The city was placed in Poland's borders after the Potsdam Conference and its official name became Oleśnica. The remaining German speaking population was subsequently expelled in accordance to the Potsdam Agreement and the town was resettled with Poles many of whom were expelled from Eastern Poland annexed in 1945 by the Soviet Union. The majority of monuments in the Old Town have been rebuilt since the 1960s.

Ас мәзірі

Польша Ауыл шаруашылығы және ауылдық даму министрлігі тағайындаған Олесьницаның ресми түрде қорғалатын дәстүрлі тағамы – Олесьница бидай және қарабидай имбирь наны.

Спорт

Қаланың «Погонь Олесница» футбол клубы орналасқан. 1990-жылдары Польшаның екінші лигасына қатысқан.