Аркола шайқасы: 1796 жылғы қарашадағы шайқас

Кіріспе

1796 жылдың қараша айындағы шайқас. Бірінші коалиция соғысы кезінде Арколь шайқасы немесе Аркола шайқасы (15–17 қараша, 1796 жыл) – Француз революциялық соғыстарының бір бөлігі ретінде Веронаның оңтүстік-шығысында француз және австриялық әскерлері арасында болған шайқас. Бұл шайқаста Наполеон Бонапарттың Италия армиясы Жозеф Альвинчи бастаған австриялық армияны қанатын айналып өтіп, оның шегіну жолын кесіп тастауға батыл әрекет жасады. Француздардың жеңісі Мантуя қамалын көтеруге жасалған үшінші австриялық әрекет кезінде маңызды оқиға болды. Альвинчи Бонапарт армиясына қарсы екі бағыттан шабуыл жасауды жоспарлады. Австриялық қолбасшы Пауль Давидовичке бір корпустың күштерімен Адиже өзенінің бойымен оңтүстікке қарай жылжуды бұйырды, ал Альвинчи өзі негізгі күштерді шығыстан жылдырды. Австриялықтар Дагоберт Зигмунд фон Вурмсердің үлкен гарнизонымен қоршауға алынған Мантуя қамалын бұзуды үміттенеді. Егер екі австриялық колонна бірігіп, Вурмсердің әскері босатылса, француз әскерлерінің жағдайы қиын болар еді. Давидович Кальянода Клод Анри Белгранд де Вобуаға қарсы жеңіске жетіп, Веронаға солтүстіктен қауіп төндірді. Ал Альвинчи Бассанода Бонапарттың шабуылын тойтарып, Верона қақпаларына дейін жетті, онда Кальдиерода екінші француз шабуылын жеңді. Бонапарт Ваубоидің қираған дивизиясын Давидовичтің қозғалысын тоқтату үшін қалдырып, барлық қолдағы күштерін жинап, Адиже арқылы Альвинчидің сол қанатын айналып өтуге тырысты. Екі күн бойы француздар Аркольдегі австриялықтардың берік бекінісіне шабуыл жасады, бірақ сәттілікке жете алмады. Олардың табандылығы Альвинчини үшінші күні кері шегінуге мәжбүр етті. Сол күні Давидович Ваубоиді жеңді, бірақ бұл тым кеш болды. Аркольдегі жеңіс Бонапартқа Давидовичке қарсы күшін шоғырландырып, оны Адиже өзенінің бойымен қууға мүмкіндік берді. Альвинчи тағы да Веронаға қауіп төндірді. Бірақ серігінің қолдауы болмағандықтан, австриялық қолбасшы науқанды жалғастыруға жеткіліксіз күшке ие болды және қайтадан шегінді. Вурмсер қашып шығуға тырысты, бірақ оның әрекеті науқанның соңына таяу болды және нәтижеге ешқандай әсер етпеді. Үшінші көмекке келу әрекеті ең аз айырмашылықпен сәтсіз аяқталды.

November 1796 battle during the War of the First Coalition

The Battle of Arcole or Battle of Arcola (15–17 November 1796) was fought between French and Austrian forces southeast of Verona during the War of the First Coalition, a part of the French Revolutionary Wars. The battle saw a bold maneuver by Napoleon Bonaparte's French Army of Italy to outflank the Austrian army led by József Alvinczi and cut off its line of retreat. The French victory proved to be a highly significant event during the third Austrian attempt to lift the siege of Mantua. Alvinczi planned to execute a two pronged offensive against Bonaparte's army. The Austrian commander ordered Paul Davidovich to advance south along the Adige River valley with one corps while Alvinczi led the main army in an advance from the east. The Austrians hoped to raise the siege of Mantua where Dagobert Sigmund von Wurmser was trapped with a large garrison. If the two Austrian columns linked up and if Wurmser's troops were released, French prospects were grim. Davidovich scored a victory against Claude Henri Belgrand de Vaubois at Calliano and threatened Verona from the north. Meanwhile, Alvinczi repulsed one attack by Bonaparte at Bassano and advanced almost to the gates of Verona where he defeated a second French attack at Caldiero. Leaving Vaubois' battered division to contain Davidovich, Bonaparte massed every available man and tried to turn Alvinczi's left flank by crossing the Adige. For two days the French assaulted the stoutly defended Austrian position at Arcole without success. Their persistent attacks finally forced Alvinczi to withdraw on the third day. That day Davidovich routed Vaubois, but it was too late. Bonaparte's victory at Arcole permitted him to concentrate against Davidovich and chase him up the Adige valley. Left alone, Alvinczi threatened Verona again. But without his colleague's support, the Austrian commander was too weak to continue the campaign and he withdrew again. Wurmser attempted a breakout, but his effort came too late in the campaign and had no effect on the result. The third relief attempt failed by the narrowest of margins.

Екінші Бассано мен Каллиано

1 қарашада Фриол корпусы Пиаве өзенін кесіп өтуге кірісті. 6 қарашада Кальяно шайқасында Давидвич Ваубоиске шабуыл жасады, бірақ қатал шайқастан кейін тойтарыс берді. Ол 7-сі таңертең шабуылды қайта жаңартты. Күн бойы қарсы тұрғаннан кейін, француздардың рухы кешке құлдырап, Ваубоис әскері үрейленіп шайқас алаңынан қашты. 2 мен 7 қараша аралығында Ваубоис дивизиясы 4400 адамды – қаза тапқандар, жараланғандар және жоғалғандар – қосқанда, сондай-ақ алты артиллериялық құралды жоғалтты. Австриялықтар да ауыр қатысуларға ұшырады, 2000 адам қаза тауып, жараланды, ал тағы 1500 адам тұтқынға алынды. Бонапарт 39-шы және 85-ші желілік жаяу әскер бригадаларының нашар өнімдеріне қанағаттанбады. Келелі коммуникация мәселелері Австрия қолбасшыларын наурыз бойы мазалады. Бұл екі қанаттың арасындағы үлкен қашықтықтың салдары болды. Сонымен қатар, Альвинчидің көптеген әскерлері жабдығы нашар, тәжірибесіз жаңа сарбаздар болды, олар қатардан қалып қойды. Австриялықтарда офицерлердің жетіспеушілігі де болды. Альвинчи Массена Ваубоиске күшін қосып береді деген қате хабарды жібергеннен кейін, Давидвич өте сақтанды. Хабар 9 қарашада жіберілді, бірақ оны алушыға 11-і күні ғана жетті, бұл Австрия коммуникациясының әдеттегі мәселесі еді. Альвинчи Давидвичті Веронаға жорылын жеделдетуге үнемі шақырды. Альвинчидің генерал-майор Фридрих Хогенцоллерн-Хечинген басқаратын алғы шебі Веронаға қарай жылды. Сол қаланың жанында ол 11 қарашада Массенамен кездесіп, қатал шайқаста 400 адамын жоғалтқаннан кейін кері шегінуге мәжбүр болды. 12-ші күні боранды ауа райында Хогенцоллерн Кальдиеро шайқасында Массена мен Ожероның шабуылдарына тойтарыс берді. Күні кешкіргенде Брэбек, Шюбирц және Провера басқаратын күштер келгеннен кейін, Бонапарт нәтижесіз шабуылдарды тоқтатып, әскерлерін Верона қабырғаларына қайтарды. Австриялықтар 1244 офицер мен сарбаздың жоғалғанын хабарлады. Француздықтардың жоғалғандары 1000 қаза тапқан және жараланған, сондай-ақ 800 адам тұтқынға алынып, екі зеңбірек тартылып алынды деп бағаланды.

Маневр

Екі рет жеңіліске ұшырағаннан кейін, тіпті Бонапарт та "өмір сүру мүмкіндігіне үмітін жоғалтты". Ол Макуард пен 3000 сарбазды Веронаны ұстауға жіберді. Сәл нығайтылған Ваубои 8000-ға жуық сарбазымен берік позицияда тұрып, Давидвичтің 14000 сарбазын Адидже аңғарында қоршап алды. Мантуядағы Вурмсер гарнизонын блокадалау үшін Килмен басқа бөлімдерге күш жібергеннен кейін, оның қолында 6626 сарбаз ғана қалды. Бұл Бонапартқа Массенаның 7937, Аугероның 6000, 2600 жаяу әскер және атты әскерден тұратын, барлығы 18000 сарбаздық далалық әскерді қалдырды. Осы кезде Альвинцидің негізгі күші шамамен 23000 сарбазды құрады. Тарихшы Дэвид Чандлер былай деп жазды:

"Бір қолмен үш допты бірдей ауада ұстаған акробат сияқты, Бонапарт үш бағыттың қаупін бір-біріне теңестіріп, оларды салыстырмалы түрде дұрыс бағалауы керек еді. Ол Альвинциді басты нысана ретінде белгілегенімен, Давидвич немесе тіпті Вурмсердің белсенді қимылы француздерді Австрия армиясына қарсы жоспарларын тоқтатуға және барлық күшін қауіпті аймаққа жұмсауға мәжбүр етуі мүмкін екені анық болды. Кез келген бағытта жеңіліс апатқа және Италия армиясының құлауына әкелуі мүмкін еді. Француздарға беймәлім, Альвинци 15 қарашада түнде Зевиоде Веронаның төменгі жағындағы Адидже өзенінен понтондық көпір салуды жоспарлаған. Өзеннің ар жағында әскердің өте алмайтын батпақты жерлер болды, сондықтан барлық қозғалыс Адидже және Альпоне өзендерінің жағалауындағы дамбалармен шектелді. Альпоне – солтүстіктен құятын шағын саласы, ені 5 фут, тереңдігі 2 метр ғана болатын. Осындай қиын жағдайда француз сарбаздары артықшылыққа ие болуы мүмкін еді. Сонымен қатар, австриялықтар өздерінің көп санын шектеулі майданда тиімді пайдалана алмайтын еді. Батыс жақта Альвинци француздық понтондық көпірді басып алу үшін Oberstleutnant (лейтенант-полковник) Алоис фон Гавасини мен генерал-майор Адольф Брабек бригадаларын жіберді. Олар Бьонде маңында, Белфиоре мен Ронконың арасында Массенамен шайқасты. Бастапқыда сәттілік алған австриялықтар, Брабек әскерлері қателесіп Гавасинидің сарбаздарына оқ атқаннан кейін Белфиоренің сыртына шығарылды. Белфиореге жеткен француздер австриялық керуендердің негізгі жолмен шығысқа қарай, олардың қолынан тысқары қашып бара жатқанын көрді. Арколь маңындағы тұйықтан шығу үшін Бонапарт бригада генералы Жан Жозеф Гиеге екі деми-бригадамен Альбаредо-д'Адижеде Альпоне өзенінің құйылуынан төменгі Адиже арқылы қайықпен өтуді бұйырды. Ол сондай-ақ француз батальонын Альпоне өзенінің сағасына жақын жерде қайықпен жіберді. Бұл бөлім шығыс жағалауындағы дамба бойымен солтүстікке қарай жол ашты. Сабаздарын шабуылға шақыру үшін Бонапарт байрақты ұстап алып, көпірден "шамамен 55 қадам" қашықтықтағы дамбада ашық тұрды. Ол керемет түрде зардаптан құтылды, бірақ оның бірнеше штаб офицерлері ауыр жарақат алды, ал көмекшісі Жан Батист Мюрон қаза тапты. Белгісіз офицер Бонапартты атыс шегінен шығарып алып, командирлік генерал сазды жерге құлады."

Like a juggler keeping three balls in the air at once, Bonaparte had to balance the dangers of the three sectors against each other, keeping them in clear relative perspective. Although he had singled out Alvinczi as his main target, it was only too clear that an aggressive move on the part of Davidovich or even by Wurmser might compel the French to abandon their operations against the main Austrian army and move every available man to reinforce the threatened area. Defeat on any sector could well spell catastrophe and the destruction of the Army of Italy. Unknown to the French, Alvinczi planned to throw a pontoon bridge across the Adige below Verona at Zevio on 15 November at nightfall. On the far bank was an area of marshy land that troops could not penetrate, which meant that all movement was limited to the causeways or dikes on the banks of the river Adige, and the causeways on the banks of a small tributary called the Alpone River that flowed into it from the north. The Alpone was only wide and 5 feet (2 m) deep. In the difficult terrain, the French soldiers might have an advantage. Further, the Austrians would not be able to use their superior numbers in the restricted battlefield. On the western flank, Alvinczi sent the brigades of Oberstleutnant (Lieutenant Colonel) Alois von Gavasini and General Major Adolf Brabeck to seize the French pontoon bridge. They collided with Masséna near Bionde, midway between Belfiore and Ronco. Initially successful, the Austrians were soon driven back beyond Belfiore after Brabeck's troops accidentally fired on Gavasini's men, causing a panic. Once they reached Belfiore, the French watched as the Austrian trains rolled east on the main highway, out of their reach. Attempting to break the stalemate near Arcole, Bonaparte ordered General of Brigade Jean Joseph Guieu with two demi brigades to boat across the Adige below its confluence with the Alpone at Albaredo d'Adige. He also sent a French battalion across the Alpone by boat near its mouth. The latter unit fought its way north along the east bank dike. Trying to inspire his men to attack, Bonaparte grabbed a flag and stood in the open on the dike "about 55 paces" from the bridge. He remained miraculously untouched, but several members of his staff were hit by the intense fire and his aide de camp, Jean Baptiste Muiron, was killed. An unknown officer dragged Bonaparte out of the line of fire and the commanding general ended up in the muddy ditch.

Екінші күн

Алвинци Хогенцоллерн әскерін Веронаға жақын жерде қалдырып, қаладан шабуыл болдырмау үшін күзеттікке қойды. Австрия басшысы Провераға алты батальонды Белфиореден шабуыл жасауға бұйырды. Алвинцци Митровскийді 14 батальонға дейін күшейтті, оның ішінде Шубирц пен оберст Франц Стикер бригадалары болды, және оған Аркольден оңтүстікке қарай жылжуды тапсырды. Екі күш 16 қараша күні таңда француздардың көпір басына жиналады. Альвинци Гьеудің шабуылдары қайталанбауы үшін Альбаредоны күзетуге екі батальон жіберді. Провераның әрекеті Массенаға соқтығысқанда сәтсіз аяқталды. Брейбек соққанда қаза тапты, ал австриялықтар бес зеңбірек қалдырып, Белфиореге қайтарылды. Таңертең Митровский мен Ожеро арасында шайқас болды, ол австриялықтар Аркольге шегінген кезде аяқталды. Митровский Стикердің төрт батальонын батыс жағалауына орналастырды, шығыс жағалауын Бригидоның төрт батальонымен қамтыды, ал қалған әскерін Аркольге шоғырландырды. Осы сақтық шаралары Бонапарттың күні бойы ауылды басып алуға жасаған әрекеттерін тоқтатты. Француздар Адиджеден Альбаредода және Альпоне өзенінің сағасында өтуге тырысты, бірақ екеуі де сәтсіз болды. Кешкі уақытта Бонапарт Массена мен Ожероны көпір басына қайтарды, бірақ үлкен күштер Адидже өзенінің австриялық жағында қалды. Бұрынғы құл Жозеф Геркуле Доминг, француз атқыш әскерінің лейтенанты, осы шайқас күні австриялық атқыштарға жасаған шабуылы үшін капитандыққа көтеріліп, Бонапарттан салтанатты қылыш алды.

Үшінші күн

17 қарашада Альвинци Хогенцоллернді негізгі күштеріне жақын, Кальдиероға қайтарды. Түстен кейін Массена Белфиореге жақын жерде Провераны тағы да жеңді. Альвинци Провера мен Хогенцоллернді шығысқа қарай шақырды және Арколе шайқасына соңғысының әскерлерінен бір бөлігін қосты. Сол жерде күні бойы шайқас жалғасты. Сағат 15:00-де австриялық күштер Арколеден шабуылдап, Роберттің әскерлерін кері шегіндірді. Аугероның шығыс жағалаудағы әскерлері осыны көріп, өздері де шегінді. Сағат 16:00-ге қарай Аугероның әскерлері понтондық көпір арқылы батыс жағалауға қайтарылды. Күннің ұтылып бара жатқандай болғанда, Массена батыс жақтан күштермен келді. Ол батыс жағасында австриялықтарға шабуыл жасап, оларды Арколеге қарай кері тартты. Осыдан батыл болған Аугероның әскерлері Альпоне өзенінің шығыс жағалауына қайта өтіп, шайқасты жаңартты. Массена мен Аугеро сағат 17:00 шамасында Арколе қаласына енді. Бір лейтенант және 25 гид соңғы шабуылда австриялықтардың тыл жағына кіріп, үлкен күштің бар екенін көрсету үшін бірнеше сигнал тармағын (керней) соғып, көмектесті. Француздар сәттілікті одан әрі дамытып, солтүстікке қарай жылжып, негізгі шығыс-батыс жолын жабумен қорқытты. Альвинци француздарды тоқтату үшін Шубирц бригадасын жіберді, бұл Провера дивизиясына шығысқа қашуға мүмкіндік берді.

Салдары

Арколь шайқасында француздардың жоғалтулары 3500 қаза тапқан және жарақат алған әскерден, сондай-ақ 1300 тұтқынға алынған немесе хабарсыз жоғалғандардан тұрды. Австриялықтар 2200 адамнан қаза тауып, жарақат алды, бірақ 4000 әскер мен 11 зеңбірекке қолдарынан айырылды. Француз тарапынан генерал Жан Жиль Андре Роберт қаза тапты, ал австриялық генерал-майор Герхард Россельмини 19 қарашада Виченцада қайтыс болды. 17 қарашада Давидвич, ақыры Риволиде Ваубоиге шабуыл жасады. Оцкай бригадасы Монте-Бальдодан, ал Вукассович бригадасы Адиге шатқалынан кездесіп, екеуі бірлесіп француз әскерін үнемі кері шегіндірді. Таң бойы қарсылық көрсеткеннен кейін француз әскері түстен кейін дүркіреп шашырады. 85-ші желілік полк те ең бірінші паникаға түскендердің қатарында болды. Француздар 800-ден астам қаза тапқан және жарақат алған әскерін, сондай-ақ бригада генералдары Паскаль Антуан Фиорелла мен Антуан Валетті қоса 1000 тұтқынға алды. Австриялықтардың жоғалтулары 600 адамды құрады. Ваубои Пескиера-дель-Гардаға қарай шегінді, ал Давидвич Кастельнуово-дель-Гардаға дейін қуып жетті. Бонапарт атты әскерін Альвинчидің шегінуін бақылауға жіберді, ал күштерінің басым бөлігін Давидвичке бұрды. 19 қарашада Давидвич Аркольдегі австриялықтардың жеңілісін естіп, Бонапарттың оған толық күшпен шабуыл жасауы мүмкін екенін сезді. Австриялықтар 20 қарашада Риволиге шегініп, келесі күні таңертең одан әрі шегінді. Осы сәтте Альвинчиден жігерлендіретін хат алып, шегінуін тоқтатты. Бірақ француздар оны Риволиде қуып жете алды. Давидвич асығыс түрде солтүстікке шегінді. Барлығы алғанда, Давидвичтің Риволиден шегінуі оған 1500 әскер мен тоғыз зеңбірекке шығын келтірді. Аркольден кейін Альвинчи Ольмоға қайтып оралды, онда 18 қараша күні таңертең соғыс кеңесі өтті. Бұл кездесуде австриялық генералдар 16000 қалған әскерімен қайтадан майданға шығуға шешім қабылдады. 21 қарашада Альвинчи Кальдиероны қайтадан басып алды, бірақ одан әрі жылжуға мүмкіндік болмады. Сол жерде ол 23 қарашада Давидвичтің жеңілгенін естіді. Сол күні кешке австриялық дала армиясы Брентаға қарай шегінуді бастады. Наполеонның Арколь көпіріндегі іс-әрекеттері француз суретшілері мен газеттерінде тез аңызға айналып, Наполеонды француздар арасында танымал есімге айналдырды. Осылайша, Арколь Наполеон аңызының бастауы ретінде кеңінен танылды, ол 1815 жылы Наполеонның құлауына дейін жалғасты.

French losses at Arcole numbered 3,500 dead and wounded, plus 1,300 captured or missing. The Austrians suffered only 2,200 dead and wounded, but lost 4,000 men and 11 guns to capture. On the French side, General Jean Gilles André Robert was mortally wounded, while Austrian General Major Gerhard Rosselmini died in Vicenza on 19 November. On 17 November, Davidovich finally attacked Vaubois at Rivoli. Ocskay's brigade from Monte Baldo met Vukassovich's brigade from the Adige gorge, and together they drove the French soldiers steadily back. After resisting all morning the French troops stampeded in the afternoon. Again, the 85th Line was among the first units to panic. The French lost 800 killed and wounded, plus 1,000 captured including Generals of Brigade Pascal Antoine Fiorella and Antoine Valette. Austrian casualties were 600. Vaubois pulled back toward Peschiera del Garda while Davidovich pursued as far as Castelnuovo del Garda. Bonaparte sent his cavalry to watch Alvinczi's retreat, while turning the bulk of his forces toward Davidovich. On 19 November, Davidovich heard of the Austrian defeat at Arcole and detected signs that Bonaparte was about to fall upon him in full force. The Austrian pulled back to Rivoli on the 20th and began to fall back farther the next morning. At this moment, he received an encouraging note from Alvinczi and halted his retreat. But the French caught up with him at Rivoli. Davidovich hastily fell back north. Altogether, Davidovich's retreat from Rivoli cost him as many as 1,500 men and nine guns. After Arcole, Alvinczi pulled back to Olmo where he held a council of war on the morning of 18 November. At this meeting, the Austrian generals gamely decided to return to the field with their 16,000 remaining troops. By 21 November, Alvinczi occupied Caldiero again but could go no farther. While there, he heard of Davidovich's defeat on 23 November. That evening the Austrian field army began its retreat to the Brenta. Napoleon's actions at the bridge of Arcole were quickly turned legendary by French artists and newspapers, making Napoleon a household name among the French. Thus, Arcole is widely regarded as the beginning of the Napoleonic legend, which would last until Napoleon's downfall in 1815.