Польшаның тарихы мен мәдениеті: Дзержонув қаласының шежіресі

Кіріспе

Dzierżoniów () – Польшаның оңтүстік-батысындағы Буран тауларының етегінде орналасқан қала, Төменгі Силезия воеводтығында (1975–1998 жылдары бұрынғы Валбжих воеводтығында). Қала Дзержониов ауданының және Дзержониов әкімшілік округінің орталығы болып табылады (дегенмен қала соңғысының аумағына кірмейді, өйткені қала жеке қалалық әкімшілік округін құрайды). XIII ғасырда негісталған Дзержониов – тарихи Төменгі Силезия қаласы, оның ауданы 228 км², ал 2021 жылғы желтоқсан айының мәліметі бойынша халқы 32 346 адамды құрайды. Ерекше және сәулеттік жағынан бай Дзержониовта әдемі үйлер мен қалалық әкімдігі бар орталық базар алаңы, сондай-ақ бірнеше мұражайлар мен мейрамханалар бар. Ескі қала жыл сайынғы бірнеше шаралар мен жәрмеңкелерге қонақжайлық етеді.

Тарих

1945 жылға дейін қаланың алғашқы тарихында Рейхенбах деп аталған; «рейх» (бай, күшті) және «Бах» (ағын) деген неміс сөздерінен құралған бұл атау Пилава өзенінің ағысын көрсетеді. Польша тілінде бұл атау Рихбах деп берілген. Рейхенбах аталатын басқа жерлерден ерекшелену үшін, Сілезияның төменгі бөлігіндегі қала неміс тілінде Рейхенбах им Эуленгебирге, яки «Құзғын тауларындағы Рейхенбах» деп аталды.

Орта ғасырлар

Орта ғасырдың басында бұл аймақта Силезия тайпалары қоныстанған. Ұлы Моравия және Чехия билігінің қысқа мерзімді кезеңдерінен кейін, 10 ғасырда аймақ жаңадан құрылған Польша мемлекетінің құрамына енді. Әулие Георгий шіркеуі де ертеде белгілі болған. Қала фрагменттелген Польшаның түрлі Пиасттар басқарған герцогтықтарының құрамында болды. Аждаһаны өлтірген Әулие Георгийді бейнелейтін қаланың гербы 1290 жылға дейін қолданылған. Қала бірден-бір Вроцлав епископтығынан, Зиебице герцогтығына және Свидница-Явор герцогтығына қарады. 15 ғасырдың гусит соғыстары кезінде қала гуситтар тарапынан тоналды. Қала Отыз жылдық соғыс (1618–1648) кезінде қиындықтарды бастан өткерді. Ричбахтағы қосалқы лагерьден басқа, жақын жердегі қалаларда тағы екі лагерь болды. Бұл лагерьлер негізінен еврей тұтқындарының есебінен Германия индустриясы үшін құл еңбек күшін қамтамасыз ету үшін құрылған, көптеген тұтқындар өлімге дейін жұмыс істеді. 8 мамыр 1945 жылы Қызыл Армия қаланы азат еткен кезде, лагерьде шамамен 20 000 еврей тұтқыны тірі қалды, олардың көп бөлігі – поляк еврейлері. Еврей қауымдастықтарының саны азайып, антисемиттік зорлық-зомбылықтан қорқып, олар туған жерлеріне оралуға құштар емес еді. Кейіннен оларға Кеңес Одағынан қайта оралған поляк еврейлері, Польшада жасырынып аман қалғандар және Германиядағы концлагерьлерден оралғандар қосылды. 1946 жылдың қараша айында Дзержонув ауданындағы 50 000 еврей тұрғыны бар коммунада 17 800 еврей болды (соның ішінде Биелава, Пиешице, Пилава-Гурна және т.б.), 1945 жылдан 1948 жылға дейін Якуб Эгит басқарды. Қаланың бір синагогы соғыстан аман қалды және қалпына келтірілді. Рейхенбах 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германиядан Польшаға берілді. Көптеген неміс тұрғындары соғыс аяқталуына дейін 1945 жылы қашып кетті, ал қалғандарының көпшілігі кейіннен қуылды. Бос орынды Польшадан келген адамдар толтырды, олардың кейбіреулері Совет Одағымен аннексияланған елдің шығыс бөлігінен келді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде қала әртүрлі атаулармен белгілі болды. Қалалық кеңсе, жергілікті кеңсе және теміржол басқармасы оған әртүрлі атаулар берді: Рихбах (оның дәстүрлі поляк атауы), Рейхенбах және Дробнишев. 1945 жылғы Польша Министрлігінің бір жарлығында басқа атау қолданылды: Рихонек. 1946 жылы қала ара шаруашылығымен айналысқан Ян Дзержонның құрметіне Дзержонув деп аталды. Қызығы, Германия да Дзержонды өздерінің бірі деп есептеді, ал 1936 жылы нацистер славяндық дыбысталуы бар жер атауларын жою мақсатымен оның туған жері Лоуковиц (қазіргі Ловковице) оның құрметіне Биенендорф ("Арыу ауылы") деп аталды. Соғыстан кейін тоқыма және электромеханикалық өнеркәсіп дамыды.

In the early Middle Ages, the area was inhabited by the tribe of Silesians. After short periods of Great Moravian and Czech rule, in the 10th century the region became part of the emerging Polish state. The parish Church of St. George was also noted early on. The town was part of various Piast ruled duchies of fragmented Poland. The coat of arms, depicting Saint George slaying a dragon, was used by 1290 at the latest. The town passed successively from the Bishopric of Wrocław, to the Duchy of Ziębice, and to the Duchy of Świdnica Jawor. It was plundered by the Hussites during the 15th century Hussite Wars. The town suffered during the Thirty Years' War (1618–1648). Beside the Rychbach subcamp there were another two in nearby towns. These camps were set up to provide slave labour for German industries where mainly Jewish inmates were worked to death. When the town was liberated by the Red Army on 8 May 1945, about 20,000 Jewish inmates had survived the camp, many of whom were Polish Jews. They did not want to go back to their hometowns because of the decimation of their Jewish communities and the fear of antisemitic violence. They were later joined by Polish Jews repatriated from the Soviet Union, and others who had survived in hiding in Poland or returned from concentration camps in Germany. At its peak, there were 17,800 Jews in Dzierżoniów in November 1946 of the 50,000 Jew commune in Dzierżoniów County (incl. Bielawa, Pieszyce, Piława Górna, etc.) led by Jakub Egit from 1945 to 1948. One of the town's synagogues survived the war and has been restored. Reichenbach was transferred from Germany to Poland in 1945 after World War II. Many of its German inhabitants had fled earlier in 1945 before the war's end, while most of those who had stayed were subsequently expelled. The void was filled by Poles moving in, some of whom from the eastern part of the country that had been annexed by the Soviet Union. In the period immediately following World War II, the town was known by different names. The municipal office, the local office and the railway administration all used different names for it: Rychbach (its traditional Polish name), Reichenbach and Drobniszew. In one of the Polish Ministerial decrees of 1945, another name was used: Rychonek. In 1946 the town was renamed Dzierżoniów after the apiarist Jan Dzierżon; ironically, Germany also viewed Dzierżon as one of their own, and in 1936, as part of a Nazi effort to remove Slavic sounding place names, his birthplace, Lowkowitz (now Łowkowice), was renamed Bienendorf ("Bee village") in his honor. The textile and electromechanical industry developed after the war.

Спорт

Футбол командасы Lechia Dzierżoniów және гандбол командасы Дзержониов қаласында орналасқан. Футболшылар Кшиштоф Пьонтек, Патрик Климала, Ярослав Ях, Пауль Сибик өздерінің карьераларының басында Lechia Dzierżoniów командасында ойнады, ал гандболшылар Пауль Пивко, Ян Цзувара, Давид Давидзик өздерінің карьераларының басында Żagiew Dzierżoniów командасында ойнады. Жыл сайынғы Tewzadze ашық шахмат турнирі грузин-поляк әскери офицері Валериан Тевзадзеге арналып Дзержониов қаласында өткізіледі.