Кіріспе
Польшаның оңтүстік-батысындағы, Төменгі Силезия тарихи аймағындағы тарихи қала. Jelenia Góra Төменгі Силезия воеводствосында, Польша-Чехия шекарасымен созылатын Карконоше тау жотасына жақын орналасқан. Карпач және Шкларска Пореба сияқты шаңғы курорттары қаладан шалқары орналасқан. Jelenia Góra жеке қалалық гмина құрайды, сонымен қатар айналасындағы Карконоше округінің (бұрынғы Jelenia Góra округі) орталығы болып табылады. 2021 жылы Jelenia Góra халқы 77 366 адамды құрады. Қала тарихы 10 ғасырға дейін жетеді, бірақ 1288 жылы поляк үкімшілігі кезінде елді мекенге қала құқығы берілді. Jelenia Góra Киелі Рим империясы мен Богемияны Шығыс Еуропамен байланыстыратын маңызды сауда жолдарында орналасқан. Аймақ сауда артықшылықтарының арқасында гүлденді, бұл орта ғасырдың соңы мен Ренессанс кезеңінде тоқыма және кен өнеркәсібінің дамуына негіз болды. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғысы аяқталғаннан кейін қала Польша құрамына қайта кірген кезде поляк тіліндегі Jelenia Góra атауы ресми түрде бекітілді. Немец тілінде қала қазіргі Hirschberg атауына дейін Hyrzberc (1281), Hyrspergk (1305), Hirssbergk (1355) және Hirsberg (1521) деп аталды. 1927–1945 жылдары қала Hirschberg im Riesengebirge деп белгілі болды. Чех тілінде қала Jelení Hora деп аталады. Оның тарихи чех атауы, неміс атауынан шыққан, Hiršperk болды. XVI және XVII ғасырларда түрлі жазбаларда латынша атаулар кездеседі, мысалы, Mons Cervi, Cervimontia, Monscervinus, Cervigera.
Jelenia Góra (; Hirschberg; ) is a historic city in southwestern Poland, within the historical region of Lower Silesia. Jelenia Góra is situated in the Lower Silesian Voivodeship, close to the Karkonosze mountain range running along the Polish Czech border – ski resorts such as Karpacz and Szklarska Poręba are situated from the city. Jelenia Góra constitutes a separate urban gmina as well as being the seat of surrounding Karkonosze County (formerly Jelenia Góra County). In 2021 the population of Jelenia Góra was 77,366. The city's history dates back to as early as the 10th century, but the settlement was granted town rights under Polish rule in 1288. Jelenia Góra was founded on important trade routes linking the Holy Roman Empire and Bohemia with Eastern Europe. The region flourished as a result of trade privileges that became the basis for the establishment of weaving and mining industries during the late Middle Ages and early Renaissance periods. The Polish name Jelenia Góra was made official when the city became again part of Poland after World War II ended in 1945. In German, the city was mentioned as Hyrzberc (1281), Hyrspergk (1305), Hirssbergk (1355), and Hirsberg (1521), before eventually becoming the modern day Hirschberg. In 1927–1945, the city was known as Hirschberg im Riesengebirge. In Czech, the city is known as Jelení Hora. Its historic Czech name, which was derived from the German name, was Hiršperk. In the sixteenth and seventeenth centuries, Latin names appear in different records, e. g. Mons Cervi, Cervimontia, Monscervinus, Cervigera.
Тарих
Бұл аймақта адам қонысы тарихқа дейінгі заманнан бастау алады, және қала шегінде археологиялық қазба жұмыстары кезінде Лузация мәдениетіне тән зираттар табылған.
Орта ғасырлар
Ерте орта ғасырларда бұл аймақта Бобрзание тайпасы, ежелгі поляк тайпаларының бірі қоныстанды. VII ғасырда ол Само империясының қысқа ғана уақытқа созылған құрамына кірді, ал шамамен 990 жылы Миешко I басқарған жаңадан құрылған Польша мемлекетінің бөлігі болды. Қаланың тарихы ресми түрде 1108 жылы Пиаст әулетінен шыққан поляк герцогы Болеслав III Вримуттің осы жерде қоныс салғанымен байланысты, ал 2008 жылы қала 900 жылдығын тойлады. Еленья-Гора 1110 жылы Болеслав III-тің чехтерге қарсы әскери жорықтары үшін демалыс орны ретінде пайдаланылғаны да айтылады. Алғашқы бекінілген төбедегі грод уақыт өте келе үлкен сауда орталығына айналды, ол ескі бекіністерден тысқары қарай кеңейіп, бастапқы қоныстың төңірегінде қалашық құрды. Пиаст гроді археологиялық ескерткіш ретінде сақталған, қазір Болеслав Вримутт төбесі деп аталады. 1242 жылы герцог Болеслав II Мүйізді қаланың қорғау қабырғаларын кеңейтті. 1281 жылы поляк герцогы Болко I Қатаң қалаға қалалық жарғыны берді, осы кезде аймаққа неміс қоныс аударушылары көшіп келді. 1281 жылы бұл елді мекен алғаш рет Хирцберц деп, ал 1288 жылы латын тілінде Хирсбергенсиум деп аталады. Қала 14 ғасырда гүлденіп, қолөнер мен сауданың ірі орталығына айналды. Тоқыма өндірісі дамыды, ал қала тұрғындары Вроцлав және Богемиямен сауда жасағанда баж салығынан босатылды. 1317 жылы Corpus Christi ауруханасы алғаш рет құжаттарда тіркелді, бірақ ол 13 ғасырда салынған болуы мүмкін. 1345 жылы қалалық кеңес құрылды. 1348 жылы қала жер сілкінісіне ұшырады, содан кейін герцог Болко II Кіші оған жаңа артықшылықтар берді. 1426 және 1427 жылдары қала гуситтердің шабуылына ұшырады. 1469 жылдан 1490 жылға дейін ол Венгрияның құрамында болды, содан кейін Ягеллон әулеті билеген Богемияның бөлігіне айналды.
Қазіргі заман
1502 жылы король Владислав II қаланың автономиясын кеңейтетін жарлық шығарды және былай деді: "Гиршберг қаласының орналасқан жерінен гөрі әдемі жер жоқ – бұл төңірегін төбелермен қоршалған аймақта, көптеген сәнді ғимараттары бар, әсем салынған қала. Бұл жерден алып таулардың тамаша көрінісі ашылады". 1871 жылы Пруссия жетекшілігімен Германияның бірігуі нәтижесінде қала Германия империясының құрамына енді, және Силезия провинциясының ең ірі қалаларының бірі болды. 1882 жылы қаланы Коваримен байланыстыратын теміржол ашылды, ал 1905 жылы ол Камиенна-Гураға дейін созылды. 1891 жылы қаланы Пьеховицемен байланыстыратын теміржол ашылды, ал 1902 жылы ол Шкларска-Поремба және Харраховқа дейін кеңейтілді. 1889 жылы Теодор Донат және аймақтың тағы 47 беделді өкілі алып таулардың табиғи ортасын қорғау және туризмді дамыту мақсатында "Германиялық алып таулар клубын" (Deutsche Riesengebirgsverein) құрды.
20 ғасыр
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1919 жылы қала Пруссияның Төменгі Силезия провинциясының құрамына кірді, ал 1922 жылы жеке қала атанды. 1939 жылдың 1 қыркүйегінде, Польшаға неміс басқыншылығы күні және Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен, Люфтваффе Польшаға әуе шабуылдарын жүргізу үшін Хиршберг әуежайын пайдаланды. 1940 жылдың сәуірінде қалаға Сосновец, Бeджин және Олкуш қалаларынан мәжбүрлі еңбекке жіберілген 2000 поляктың алғашқы тобы келді. Қалада немістер 19 еңбек лагерін құрды, онда негізінен поляктар, чехтар, француздықтар және бельгиялықтар, сондай-ақ люксембургтіктер, орыстар, украиндер, гректер және эстондықтар, оның ішінде әйелдер түрмеге қамалған. Олар сондай-ақ төрт тұтқын лагерін де құрды: екеуі француздықтарға, біреуі түрлі елдерден келген еврейлерге, ал біреуі кеңес әскерлеріне арналған. Француздық тұтқындар құпия қарсылық қозғалысын ұйымдастырып, басқа лагерьлердегі поляктармен ынтымақтасты. Грос-Розен концлагерінің екі қосалқы лагері де болды, ондағы тұтқындардың көп бөлігі поляктар мен еврейлер болатын. 1943 және 1944 жылдары бомбаланған неміс қалаларынан немістердің көптеп келуі байқалды, ал 1944 жылы Варшава көтерілісін басудан кейін Варшавадан жер аударылған поляктар уақытша түрмеге қамалған. Қызыл Армия қаланы басып алған кезде, соғыстың соңғы жылдарындағы адамдардың келуі нәтижесінде қалада 160 000 адам тұрды. Потсдам конференциясының шешімдеріне сәйкес, қала қайтадан Польшаның құрамына кірді, бірақ советтік коммунистік үкімет орнатылды, ол 1980 жылдарға дейін билікте болды. Ол алғаш рет 1847 жылы жазылған полякша атауы Jelenia Góra бойынша ресми түрде танылды. Потсдам келісіміне сәйкес, қалада қалған барлық неміс тұрғындары батысқа қуылды, ал қалаға поляк қоныс аударушылары келді. 1950 жылдары Грекия азаматтық соғысынан қашқан гректер де Jelenia Góra қаласына қоныстанды. 1945 жылы бұрынғы Армия Хомның партизандық отрядының мүшелері "Азаттық және тәуелсіздік қауымдастығының" жергілікті бөлімін құрды. 1945 жылдың қазан айынан бастап Jelenia Góra қаласында поляк үкіметінің "Wolność" ("Азаттық") газеті шығарылып, таратылды. 1946 жылдың ортасында коммунистер жергілікті қарсылық көшбасшыларын тұтқындады, бірақ кейбіреулері тұтқындалудан құтылып үлкерді. Коммунистік билік 1965 жылға дейін Ескі қала маңындағы тозығы жеткен үйлерді бұзып, бұрынғы неміс протестант шіркеуінің зиратын жойды. Содан бері базар алаңындағы ғимараттар 18 ғасырдың қарапайым тарихи стилінде қайта жаңартылды. 1975 жылдан 1998 жылға дейін қала Jelenia Góra воеводалығының орталығы болды. 1976 жылы қала Собиешув, Мачеюва және Cieplice Śląskie Zdrój курортты қаласын қосып алып кеңейтілді.
Саясат
2011 жылғы Польша парламенті сайлауында Желеня-Гора – Легница сайлау округінен сайланған Парламент мүшелері (Сейм): Гжегож Шетына ПО, Ева Дрозд ПО, Норберт Войнеровский ПО, Зофия Чернов ПО, Роберт Кропивницкий ПО, Адам Липинский ПИС, Эльжбета Витек ПИС, Марзена Махалек ПИС, Войцех Зубовский ПИС, Рышард Збжизни СЛД, Малгожата Секула-Шмайдзинская СЛД, Генрих Кмячик РП.
География
Қала Желения-Гора аңғарының солтүстік бөлігінде орналасқан. Батыстан қала таулармен және Изера тауларының етегімен, солтүстіктен Качавские тауларымен, шығыстан Рудавы Яновицкие тауларымен, ал оңтүстіктен Карконоше тауларымен қоршалған. Қала орталығы екі өзен – Бобр (Қоңыр өзен) және Каменна (Тас өзені) қосылған жерден шығысқа қарай орналасқан.
Климат
Jelenia Góra мұхиттық климатқа (Кёппен климаттық жіктелімі: Cfb) – 3 °C (27 °F) изотерма бойынша немесе ылғалды континенттік климатқа (Кёппен климаттық жіктелімі: Dfb) – 0 °C (32 °F) изотерма бойынша жатады.
Халық саны
Алғашқы жазба деректерде XVI ғасырдың ортасында шамамен 3,5 мың тұрғыны туралы айтылған. XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында халық саны шамамен 6 мың адамды құрады, ал XX ғасырдың басында шамамен 20 мың адамға дейін өсті. 1939 жылы тұрғындар саны 35 мыңнан асты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала халқының саны күрт өсіп, 140 мыңға жетті, себебі Германия мыңдаған мәжбүрлі жұмысшыларды және түрлі ұлттан әскери тұтқындарды әкелді, сондай-ақ одақтастардың бомбалауынан қашқан неміс қалаларынан босқындар көптеп келді. Соғыстан кейін қалада 39 мың адам тұрды, оның ішінде 35 мыңнан астам неміс болды. 1945–1947 жылдары Потсдам келісіміне сәйкес неміс халқының көп бөлігі Еленья-Горадан қуылды. 1975 жылы Еленья-Гора воеводиясы құрылып, қалаға жақын маңдағы қалалар, соның ішінде Cieplice Śląskie Zdrój қосылғаннан кейін халық саны 80 мыңға жетті. Келесі жылдары қала халқы өсті, бірақ бұл көбінесе жақын маңдағы басқа ауылдардың қосылуының нәтижесінде болды. 1996 жылы халық саны 93 570 адамды құрады, бірақ 1998 жылғы әкімшілік реформадан және Төменгі Силезия воеводиясының құрылуынан кейін Еленья-Гора халқы тұрақты түрде азайып келеді. 2004 жылдың желтоқсанында ол 87 643 адамды құрады, ал 2010 жылдың маусымында 84 306 адамға дейін төмендеді. 2022 жылғы мәліметтер бойынша қала халқы 75 794 адамды құрайды.
Беруші
1957 жылы Желе́ния-Гура қаласындағы Суде́цка көшесі, 55 нөмірде орта толқынды радио хабар тарату станциясы ашылды. 1967 жылға дейін ол 47 метрлік ағаш мұнараны пайдаланды, бұл Польшада 1945 жылдан кейін салынған жалғыз ағаш радио мұнарасы болуы мүмкін. 1967 жылы оның орнына 72 метрлік болат мачта орнатылды. 1994 жылы орта толқынды таратушы станциясы тоқтатылғаннан бері бұл мачта FM хабар таратуға қолданылып келеді.
Мәдениет
Jelenia Góra-да көптеген мәдени мекемелер бар, оның ішінде театрлар, концерт залы, кино және өнер көрмелері бар. "Zoom Zbliżenia" халықаралық кинофестивалі, Халықаралық көше театры фестивалі және "Silesia Sonans" халықаралық орган музыкасы фестивалі сияқты фестивальдар өтеді. "Silesia Sonans" Еуропалық орган музыкасы фестивалі жыл сайын күзде өтеді. Мәдениет және ойын-сауық салаларындағы басқа да шаралар: концерттер, көркемөнер көрмелері, көрмелер, жәрмеңкелер, балалар мен отбасыларға арналған іс-шаралар. "Silesia Sonans" фестивалі ерекше аталады. Польша мен шетелдің көрнекті әртістері Гарризон шіркеуінде танымал композиторлардың шығармаларын орындауға жиналады. Киприан Норвид театры алғаш рет 1904 жылы ашылды, салтанатты түрде қойылымдар қойылды. Ғимарат модерн стилінде, 19 ғасырдағы театр ғимараттарына тән ерекшеліктермен салынған. Театр бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді, жаңа қойылымдар үнемі қойылады. Осы ғимаратта тірі музыкамен "OldPub" мейрамханасы бар. Польша армиясының қару-жарағының ашық аспан астындағы мұражайы – Төменгі Силезиядағы осы типтегі ең ірі мұражай. Ол бұрынғы әскери бөлімнің орнында орналасқан. 2005 жылдан бері Ломницада ашық аспан астындағы көрме өткізіледі, онда бүкіл Польшадан келген радар жабдықтары көрсетіледі. Jelenia Góra (pl) – Төменгі Силезия филармониясының концерт залы, көптеген танымал өнерпаздарды қабылдайды, Jelenia Góra симфониктері Польшада және шетелде концерттер береді, халықаралық фестивальдарға қатысады, өнер әлемінен танымал тұлғаларды сүйемелдейді және жас таланттарды қолдайды. Жергілікті тыңдаушыларға арналған концерттер, аймақтық жобалар мен білім беру қызметі – филармонияның маңызды қызметтерінің бірі. Zdrojowy Animation Theatre 1833 және 1836 жылдар аралығында неоклассикалық стильде салынған, 270 көрерменге дейін сыйымды. Шаффгоцц отбасы құрған, Төменгі Силезиядағы үш қуыршақ театрының бірі. Қазіргі уақытта сахна Zdrojowy паркіндегі Zdrojowy Animation театрына тиесілі, ол өзінің негізгі қызметінен басқа, Cieplice қаласының мәдени өмірін де ұйымдастырады. Табиғи тарих мұражайы Cieplice қаласындағы Норвески саябағында орналасқан. Ол 1909 жылы Осло қаласының төменгі жағында орналасқан Frognersteren мейрамханасының жобасы негізінде салынған. Жинақтар негізінен қазір жойылған Шаффгоцх коллекциясына негізделген, оның ішінде Польшадағы құстардың ең үлкен көрмесі бар. Jelenia Góra Мәдениет орталығы қаладағы көптеген шаралармен жұмыс істейді (Рок лигасы, қайырымдылық шарасы WOŚP, қыркүйек айындағы Jeleniogórski фестивалі, Krokus Jazz фестивалі, "Barejada" комедиялық кинофестивалі, жаңа білім беру техникалары туралы халықаралық конференция), сондай-ақ бірқатар шеберханалар ұйымдастырады. Karkonosze мұражайы – мұражайда тарих, этнография, қолөнер және аймақтық өнерге қатысты экспонаттар жинақталған. Әсіресе қызықты экспонаттардың ішінде Польшадағы ең үлкен көркем шыны коллекциясы, 18 және 19 ғасырлардағы шыны сурет коллекциялары, қалайы бұйымдар коллекциясы және этнографиялық экспозиция – 18 және 19 ғасырларда қолданылған құрал-жабдықтармен жабдықталған Лужицалық ағаш үйі бар. Karkonosze жарық фестивалі – жарық фестивалі кезінде қала түрлі-түсті, кәсіби дизайндағы жарықтардың арқасында ерекше сұлулыққа ие болады. Жобаның мақсаты – қалаларды жарықтандыру үшін қолданылатын ең заманауи технологиялар мен өнімдерді көрсету, сонымен қатар қоршаған ортаны қорғауға көңіл бөлу. ZOOM – ZBLIŻENIA халықаралық кинофестивалі – тәуелсіз фильмдерді насихаттайтын фестиваль. Байқаудың форматы ашық, кез келген адам өзінің туындысын көрсетуге батыл болуы мүмкін. Қыркүйек айында бірнеше күн бойы өткізілетін антикварлық және қызығушылық заттар жәрмеңкесі Jelenia Góra қаласының тарихи сауда дәстүрін жаңартады. Жергілікті жәрмеңке Польшадағы ең ірі жәрмеңкелердің бірі болып табылады, оған бүкіл Еуропадан коллекционерлер қатысады. Жәрмеңкеде ескі жиһаз, тұрмыстық заттар, нумизматикалық коллекциялар, кітаптар, әшекейлер және тағы да көптеген заттарды сатып алуға болады. Халықаралық көше театры фестивалі – тамыз айында Jelenia Góra қалалық алаңы қысқа мерзімге келуші әртістер тобы үшін сахнаға айналады. Актерлер театр ғимаратының жабық кеңістігімен шектелмейді, сонымен қатар бірегей декорациялар мен қойылымдардың ауқымы көрермендерге ұмытылмас әсер сыйлайды.
Көрнекті орындар
Воянов қақпасы мен мұнарасы Вояновқа баратын жолды қорғаған ортағасырлық қорғаныс кешенінің бөлігі болды. Тұңғыш рет түрме ретінде пайдаланылды. 1480 жылы қатты желден мұнара құлап, бес адамның көмілуіне себеп болды. Бірақ көп ұзамай сағат пен фонарьы бар күмбезді қайта тұрғызды, және осы күйінде бүгінге дейін сақталған. Бағаналарға пруссиялық, Силезиялық, қалалық гербтары мен жазу орнатылған. 1869 жылы қақпа бөлшектелді де, Обронцов Покожу көшесіндегі казармаға көшірілді. 1998 жылы жаңартылғаннан кейін бұрынғы орнына қайта орнатылды. Ортағасырлық бастионның ішінде Вояновская қақпасының Әйгерім Анна шіркеуі орналасқан. Шіркеу порталындағы жазуда: "HonorI Magnae ChrIstI aVlae DIVae Annae ereCta" (Христостың ұлы анасы, Әйгерім Аннаның құрметіне салынды) деген сөздермен, 1715 жылғы жасырын дата жазылған. XIV ғасырда салынған Әйгерім Эразм мен Әйгерім Панкратий базиликасында Jelenia Góraның қасиеттілеріне арналған шағын шіркеу бар; алайда, ол келесі ғасырда қазіргі түріне ие болды. Ғимарат үш кемелі және мұнарасы бар тастан салынған. Бүгінге дейін порталдар мен терезе жиектеріндегі көптеген готикалық тас бөлшектерін тамашалауға болады. Оңтүстік портал ерекше әсем және қызықты. Ғимарат қабырғаларына екі зираттық шатыр (17 және 18 ғасырлар) салынған; екі шатырдың ішінде 16 және 18 ғасырлардан қалған 20-дан астам эпитафиялар мен қабір тастары орналасқан. Шатырдың негізгі кіреберісі батыс жағында, жер қабатында орналасқан. Ішкі құрылысы да готикалық, бірақ жиһаздары Ренессанс және Барокко стилінде. Ішінде 18 ғасырға тән аса бай және монументалды құрбандық алтарі орналасқан. Ғибадатханада сонымен қатар итальяндық орган жасаушы Адам Каспаринидің шеберханасында жасалған сол кезеңдегі баға жетпес органдар да бар. 16 ғасырға тән мінбар және (әр түрлі ағаштан жасалған) хор орындары сәл ескірек. Сондай-ақ, шіркеу аумағында 18 ғасырға тән екі мүсін бар: Мариан бағанасы негізгі кіреберістің жанында, ал солтүстік жағында Әйгерім Иоанн Непомуктың мүсіні орналасқан. Бұрын ол Млыновка өзені арқылы өтетін бір көпірде тұрған; бірақ зақымданғаннан кейін, 1886 жылы қайта жаңартылып, қазіргі орнына көшірілді. Қасиетті Крест шіркеуі Австрияның католик императорының Силезия евангелистеріне көрсеткен инабатының белгісі ретінде салынды. Алтранштадттағы діни соғыс аяқталғаннан кейін жасалған келісім бойынша, оларға Силезияда алты шіркеу салуға рұқсат берілді, ол кезде Австрияның билігінде болған. Ғибадатхана жобасын Таллиннен келген Мартин Франц архитекторы дайындады. Құрылыс жұмыстары тоғыз жылға созылды (1709–1718), және жаңадан салынған шіркеу оның үлгісіне (Стокгольмдегі Әйгерім Екатерина шіркеуіне) (сол дизайнердің жұмысы) өте ұқсас болды. Құрылысы айқыш пішіндес және күмбезбен жабылған. Ішінде үш қабатты матронея бар, онда екі мыңнан астам адам сыйып отыра алады. Қабырғаларында Ескі және Жаңа Ғимараттан алынған суреттер бейнеленген. Алтарь және оның үстінде орналасқан органның алдыңғы жағы әдемі әшекейленген сәулеттік форманы құрайды. Қала әкімшілігі базар алаңының орталық нүктесі болып табылады. Ғимарат 1744 және 1749 жылдар аралығында салынды. Бүкіл алаң аркадалары бар барокко стиліндегі үйлермен қоршалған, олар бастапқыда саудагерлерге тауарларын сату үшін арналған. ХХ ғасырдың басында қала әкімшілігі жанындағы үйлер сатып алынып, қала әкімшілігіне қосылды ("Жеті үй"). Қала әкімшілігінің жанында теңіз құдайы Нептунның мүсіні бар фонтан орналасқан. Бұл мүсін шетелдермен сауда-саттық қарым-қатынасын еске түсіреді. Шаффгоццтар отбасы Карконосзе айналасындағы кең жерлерді билеп, 1675 жылы Цеплицеге қоныстанды. Бұрын олардың бас резиденциясы Чоник қамалы болған, бірақ найзағайдан соққаннан кейін өртеніп кетті. Шаффгоцц сарайының ең әсем әшекейі – екі жартылай дөңгелек пішіндес порталдары, иесінің отбасылық гербын бейнелейтін әсем картуштармен безендірілген. Ішкі бөлмелері ерте классикалық жиһаздарымен мақтанады. 1975 жылдан бері сарайда Вроцлав технология университетінің филиалы орналасқан. Jelenia Góra трамвайлары – 1897–1969 жылдары Jelenia Góra қаласында трамвай қатынасы жұмыс істеді. Бүгінгі күні оның көп бөлігі сақталмаған – трамвай желісінің фрагменттері мен қала әкімшілігі жанындағы тақта табуға болады. Ескі трамвай вагондарының бірі қала әкімшілігінің солтүстік кіреберісінде орналасқан және сувенирлік дүкен ретінде пайдаланылады (басқа екі трамвай трамвай депосының алдында, Вольность көшесінде және Подгорьзиндегі автобус терминалында орналасқан).
Cieplice Śląskie-Zdrój қаласы
Мұндағы жылы, емдік қасиеттері бар шипалы сулар туралы алғашқы жазба 1281 жылға дейін барады. Спаны 15 ғасырда жақын орналасқан Крезёвтен келген цистерциандық монахтар дамытқан, ал 16 ғасырдан бастап оның даңқы Силезиядан асып, поляктар, чехтар, немістер және литвалықтардың көптеген науқастарын, соның ішінде көрнекті тұлғаларды – Польша патшайымы Мари Казимир Луиза де Ла Гранж д'Арквин, оның ұлы принц Джеймс Луи Собиески және принцесса Изабела Чарторисканы тартты. Қазіргі талдаулар көрсеткендей, судың емдік тиімділігі күкірт, кремний және фтор қосылыстарымен қатар 90 градусқа жететін жоғары температураға байланысты. Бұрын емдеу сеанстары негізінен моншаларға негізделген, ал қазір гидротерапия, ингаляциялық терапия, сондай-ақ фототерапия, физиотерапия, кинезиотерапия және электротерапия салаларындағы емдеулердің кең спектрі қолданылады.
Zdrojowy және Норвегиялық парктер
Бұл екі саябақ Цеплице қаласының басты жаяу жүргіншілер көшесіне жақын орналасқан. Zdrojowy Park басты даңғылы 1796 жылы салынған, бірақ толыққанды парк 19 ғасырдың бірінші жартысында Schaffgotschs отбасы бақтың бір бөлігін ағылшын стилінде қайта жаңартып, оның бір бөлігін Цеплице тұрғындары мен емделушілерге қолжетімді еткен кезде құрылған. 20 ғасырдың басында қағаз өндіру фабрикасының иесі Евгений Фюльнер курортқа бірнеше инвестиция жасады. Оның бірі – көркемдік саябақ, яғни Норвегиялық парк құру. Норвегиялық парк 1909 жылы салынған ағаш құрылысқа байланысты осы атты алды, оның әрлеуі викинг кемелеріне ұқсайды. Галерея мен Zdrojowy анимациялық театры 1797–1800 жылдары Вроцлавтан келген архитектор Карл Готтлиб Гейслердің жобасы бойынша салынған. Ішінде әлі де жұмыс істеп тұрған мейрамхана, сигара шешетін бөлме, оқу залы және үлкен концерт залы бар. Театр 1833–1836 жылдары салынды, ол 270 көрерменге арналған. Оны Schaffgotsch отбасы салған, неоклассикалық стильде. Қазіргі таңда сахна Zdrojowy паркіндегі Zdrojowy анимациялық театрына тиесілі.
Собиезоу
Собиешов Врзосовка ағысы бойында орналасқан, ал жақын жерде Чойник қамалы бар. XIV ғасырдан 1945 жылға дейін бұл ауыл Шаффгоцх отбасының меншігінде болды. Карконоше ұлттық паркінің басқару орталығы Собиешовта орналасқан. Аймақтың орналасуы Карконоше тауларында жаяу серуендеуді бастау үшін қолайлы жағдайлар тудырады.
Чоджиник қамалы
Чойник қамалы – Карконоссе тауларындағы Чойник тауының басында, Jelenia Góra Sobieszów қаласының жанында орналасқан қамал. Бұл тау теңіз деңгейінен 627 метр биіктікке көтеріледі, ал оңтүстік-шығыс жағынан 45 метрлік тік жар құлайды, ол «Тозақ аңғары» деп аталады. Форт Карконоссе таулары ұлттық паркінің бөлігі болып табылатын табиғи қорықта орналасқан. "Чожник алтын доғасы" атты шабырмандық садақпен ату турнирі – Жыл сайын Чожник қамалының көркем қираған жерлерінде шабырмандық серуендер мен жарыстар өтеді. Турнир ортағасырлық дәстүрлер, билер, қолөнер және әскери тактикалық көрсетулермен бірге ұйымдастырылады.
Жағажайлар
Ягнятков – Еленіа Ґора қаласының ауданы (1998 жылдан бері). Осы жерден тауға көптеген жолдар басталады, жаяу және велосипедпен жүретіндер үшін де қолайлы. Бұл Еленіа Ґораның ең биік ауданы, қалалық автобуспен (15-бағыт және түнгі 9-бағыт) жақсы байланысы бар. Ол 1651 жылы чех қашқындыры тарапынан құрылған.
Ягняцк қаласындағы "Құдайдың мейірімділігі" шіркеуі
Шіркеу 1980–1986 жылдары салынған. Оның пішіні Подале архитектурасымен шабыттандырылған. Осы пішіннің арқасында шіркеу таулы ландшафтқа үйлесімді түрде кірігіп жатыр.
Ягнятьковскийдің қара қазандығы
Ягниатковск Қара қазандығы – Батыс Судет тауларындағы Карконос тауларындағы мұздық қазан. Ол Польшаның оңтүстік-батысында, Карконос тауларының батыс бөлігіндегі Батыс Судет аймағында, Карконос ұлттық паркінде, Қара өткелден солтүстікке қарай, Смиелканың солтүстік-шығыс және Чех тастарының солтүстік-батыс беткейлерінде орналасқан.
Әуе қатынасы
Табиғи факторлардың арқасында Jelenia Góra аңғары ұшу спорты мен дельтапланермен сырғанау үшін өте қолайлы жағдайларға ие. Сондықтан Jelenia Góra әуежайы мен жергілікті ұшу клубы Польшадан және шетелден келген ұшуға құмар адамдардың арасында кең танымалдылыққа ие.
Велоспорт
Jelenia Góra "Бобр аңғары жолы" (ER 6) немесе Jelenia Góra велосипедтік айналма жолы, Jelenia Góra – Łомница велосипедтік жолы сияқты көптеген және түрлі велосипед жолдарын ұсынады. Қала велосипед шараларын ұйымдастырады: Jelenia Góra кубогы – Мая Влощчовска MTB жарысы – әлемдік MTB аренасының әуесқойлары арасындағы үздіктердің қатысуымен өтетін велосипед жарысы. Велосипед шеруі – велосипед спортын, салауатты өмір салтын және белсенді демалысты насихаттайтын ойын-сауық шарасы. Dirt Town – қала әкімшілігі алаңында велосипед трюктерінің көрсетілімі және арнайы дайындалған кедергілер жолында велосипед жарысы. 1952–1956, 1979, 1986 және 1999–2007 жылдары Польша турының маршруты қала арқылы өтті, ал 2012 жылы бұл іс-шара Jelenia Góra-ға қайта оралды. FISU 2014 жылғы Әлемдік университеттік велосипед чемпионатын өткізу үшін Jelenia Góra-ны таңдады.
Jelenia Góra trophy – Maja Włoszczowska MTB Race – a biking race involving the top contenders of the amateurs of the world MTB scene. Bike Parade – an entertainment event propagating biking, a healthy lifestyle and active outdoor leisure. Dirt Town – bike stunts performed on the Town Hall square and a biking contest on a specially prepared obstacle course. In the years 1952–1956, 1979, 1986 and 1999–2007 by the city ran the route of Tour de Pologne, and in 2012 this event has returned to Jelenia Gora. The FISU selected Jelenia Góra to host the 2014 World University Cycling Championship.
Қаяқтар
Қаяқпен жүзушілер Бобр өзені арқылы су жолымен Jelenia Góra қаласын ең жақсы көретін бұрыштан тамашалай алады. Толық ақпарат PTTK сайтында.
Жаяу жүру жолы
Қаланы қоршап тұрған ұлы таулар келушілерге көптеген тамаша жолдар ұсынады, оның ішінде теңіз деңгейінен 1602 метр биіктіктегі Карконоше тауының ең биік шыңы – Снежкаға дейінгі бағыт бар. Тау экспедициялары барысында келушілер "Strzecha Akademicka", "Samotnia", "Odrodzenie" немесе "Dom Śląski" сияқты тау шатырларында түнеуге мүмкіндік алады.