Пшичина, Польша: тарихы, географиясы және атаудың шығу тегі. Сілезия аймағындағы қала, халық саны 25 823 (2019). Катовице әкімшілік реформалары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пшчина (Pleß) – Польшаның оңтүстігіндегі қала, 2019 жылғы мәлімет бойынша халқы 25 823 адамды құрайды. Қала сонымен қатар жергілікті гмина (коммуна) мен ауданның орталығы болып табылады. Пшчина Силезия воеводствосында орналасқан және 1975 жылдан 1998 жылға дейінгі әкімшілік реформаларына дейін Катовице воеводствосының құрамына кірген.
Pszczyna (Pleß, ) is a town in southern Poland, population 25,823 (2019), and is the seat of a local gmina (commune) and district. Pszczyna is situated in Silesia Province and was previously part of Katowice Province from 1975 until 1998 administrative reforms.
Этимология
Пшчина атауының шығу тегі туралы бірнеше түрлі теория бар. Езехиел Зивьер (1868–1925) жерді алғаш рет Плешко иеленді деп болжады (басқаша Leszko, немесе мүмкін Leszek, Рацибуж герцогы). Польшалық ғалым Александр Брюкнер өз кезегінде есімді оның ескі жазылуы Пльщина бойынша түсіндірді, ежелгі поляк сөзі пло немесе плесо «көл» дегенді білдіреді, бұл Пльщинаны көл жанындағы жерге айналдырады. Брюкнердің протославян plszczyna-ға негізделген, батпақты көл жағалауын болжаған тұжырымдамасы әдебиетте жалпы қабылданған. Тағы бір түсіндірме Вроцлав университетінің профессоры Ян Миодек ұсынды, ол қаланың атын жақын маңдағы өзеннің атына, қазір Пшчинка деп аталатын өзенге байланысты деп санайды. Миодек, біріншіден, қала өз атын өзенге борышты емес, керісінше (өзеннің қазіргі атауындағы -ka жұрнағы көрсеткендей), екіншіден, өзеннің бастапқы аты Бльщанина протославян тіліндегі бльскати – «жарықтану, жылтылдау» сөзінен шыққан деп мәлімдейді. Қаланың есімінің ең көне жазылған нұсқалары (Плискин, Плискина, Плискина, Блискина, Блискина, Плесна, Псщина) жоғарыда аталған түзілімдердің ешқайсысын жоққа шығармайды, мүмкін Лешко/Лешек болжамынан басқа, ол қисынсыз көрінеді. Неміс Pleß атауы да жарық бермейді, өйткені ол неміс қоныстануының басталу кезінде поляк атын көрсетеді.
There are several different theories of the origins of the name Pszczyna. Ezechiel Zivier (1868–1925) hypothesized that the land was first owned by Pleszko (alternatively Leszko, or possibly Leszek, Duke of Racibórz). Polish scholar Aleksander Brückner in turn explained the name based on its old spelling Plszczyna, from the ancient Polish word pło or pleso meaning a lake, making Plszczyna a place by a lake. Brückner's derivation, suggesting a marshy lakeside, based on Proto Slavic plszczyna, is generally accepted in literature. Yet another explanation has been put forward by Prof. Jan Miodek of Wrocław University, who derives the town's name from the name of a nearby river, now known as Pszczynka. Miodek claims, firstly, that the town owes its name to the river, not vice versa (as the ka suffix in the present name of the river would indicate), and secondly, that the original name of the river, Blszczyna, derives from Proto Slavic blskati, to glisten. The oldest recorded versions of the town's name (Plisschyn, Plisczyna, Plyssczyna, Blissczyna, Blyssczyna, Plesna, Pssczyna) exclude none of the above derivations, except perhaps the Leszko/Leszek one, which seems far fetched. Neither does the German name Pleß shed any light, as it simply reflects the Polish name at the time of the beginning of German settlement.
Орта ғасырлар мен жаңа дәуірдің басында
Ең көне қоныс кейін Стара Весь деп аталған шағын бекініс пен ағаш шіркеудің төңірегінде қалыптасқан. Қазіргі қала (Базар алаңы маңында) 13 ғасырдың екінші жартысында құрылған болуы мүмкін. Осы жер туралы алғашқы жазба 1303 жылға жатады. Ерте орта ғасырларда Киев Русі мен Моравия қақпасы арасындағы маңызды сауда жолы Пшчина арқылы өтті, ал шағын елді мекен Пшчинка өзенінің (батыл бойындағы батпақты жерлермен қоршалған) арқылы өтетін саудагерлерге қауіпсіздік шараларын ұсынған болуы мүмкін. Пшчина төңірегіндегі жерлер тарихи тұрғыдан Кіші Польшаның бір бөлігі болған. 1177 жылы Казимир II Әділ, осы жерді Ополе және Рациборц герцогтығының тағы бір Пиаст әулетінен шыққан герцогы Миешко Платоногиге берген. Миешко Платоногиден кейін Ополе-Рациборц әулетінен шыққан басқа герцогтар билік құрды: Ополелік Казимир I, Семіз Миешко II, оның інісі Владислав Опольский, оның екі ұлы – Бытомдық Казимир және Ополелік Болко I, сондай-ақ герцогтік тәуелсіздігін сақтап қалған соңғысы – Рациборцтық Лешек. 1327 жылы ол Богемия королі Янның жоғары билігін мойындауға мәжбүр болды. 1336 жылы Лешек баласыз қайтыс болғаннан кейін, оның жерлері оның күйеуі Николай II-ге, Чехия Премыслид әулетінен шыққан Опава герцогына (Миколай II) көшті. Николай II, оның ұлы Ян I, Опава-Ратибор герцогы және оның немересі Ян II, Опава-Ратибор герцогы (Ян II Железный) жеті он жыл бойы осы жерді биледі. 1407 жылы Ян II қазіргі Плесс аймағын өзінің герцогтығынан жаңа әйелі, Литвалық Еленаға (Польша королі Владислав II Ягеллоның немересі Елена Корюбутовна) қызметтік жер ретінде бөлді. Ян II белгілеген шекаралар 20 ғасырдың соңына дейін сақталды. Қазіргі Плесс округі (повиат) орта ғасырлардағы көлемінен екі есе кішідірек. 1433 жылы Плесс гуситтердің шабуылына ұшырады, олар бекініске қоршау салды, бірақ соңында олардың шабуылына тойтарыс берілді. Литвалық Елена Ян II-ден кейін де өмір сүрді және 1449 жылға дейін билік құрды. Жерді оның ұлы Николай V, Крнов герцогы, содан кейін оның жесірі, Краковтың бай саудагерінің қызы Барбара Рокенберг мұра етті. Ол 1462-1465 жылдары билікті өз қолына алған өгей ұлы Ян IV-тен қуылды. Оның құқықтарына оның інісі, Рыбник герцогы Венцеслав III да таласқан. Агрессивті саясат Венцеслав III пен Венгрия және Богемия королі Матиас Корвин арасында қақтығыс тудырды. Матиас осы жерді басып алып, герцогты өліміне дейін тұтқын ретінде ұстады. 1480 жылы жерді әйелі Жоаннадан қызметтік жер ретінде алған Казимир II, оны 1517 жылы венгр дворяны Элек Турзоға (pl) сатты. Екі жылдан кейін Венгрия, Богемия және Хорватия королі Людовик II "Пшчина еркін мемлекетін" құрды, оның билеушісі тікелей оған емес, Рим императорына бағынышты болды. Жаңа мемлекетке елу ауыл мен төрт қала (оның ішінде Биерунь, Мысловице және Миколув) енді, ал тағы 27 вассалдық ауыл оған адалдық ант берді. Турзо әулеті Польша королі Зигмунд I Ескімен тығыз қарым-қатынаста болды. Королева Бона Сфорца 1518 жылы Краковта Зигмундқа үйлену тойына бара жатқанда бір түнге тоқтады. Уақыт өте келе Турзо иеліктері азайды (Мысловице 1536 жылы алынды), соңында Плесс жерін Вроцлав епископы Балтазар фон Промниц сатып алды, бірақ осы жерді одан әрі бөлу шарты қойылды.
The oldest settlement evolved around a small gord and wooden church in what was later known as Stara Wieś. The modern town (around Market Square) was probably founded in the second half of the 13th century. The first reference in sources to the place dates from 1303. The main trading route between Kievan Rus and the Moravian Gate ran through Pszczyna in the early Middle Ages, and the small settlement probably provided protective measures for merchants on the ford (surrounded by marshlands) of the small Pszczynka river. The land around Pszczyna was historically part of Lesser Poland. Casimir II the Just ceded the land to Mieszko Plątonogi, another Piast duke, of the Duchy of Opole and Racibórz, about 1177. Mieszko Plątonogi was succeeded by other dukes from the Opole Racibórz line: Casimir I of Opole, Mieszko II the Fat, his brother Władysław Opolski, his two sons Casimir of Bytom and Bolko I of Opole, and finally Leszek of Racibórz, who was the last to preserve the Duchy's independence. In 1327, he was forced to acknowledge sovereignty of John, King of Bohemia. After Leszek died childless in 1336, his lands passed down to his brother in law, Nicholas II, Duke of Opava (Mikołaj II), of the Czech Premyslid royal dynasty. Mikołaj II, his son John I, Duke of Opava Ratibor, and his grandson John II, Duke of Opava Ratibor (Jan II Żelazny) ruled the land for seven decades. In 1407, John II separated the area that is modern day Pleß from his duchy as a wittum for his new wife, Helena of Lithuania (Helena Korybutówna, niece of Władysław II Jagiełło, the king of Poland). The boundaries outlined by John II survived well into the 20th century. The contemporary land (powiat) of Pleß is only about half the size it was during the Middle Ages. In 1433, Pleß was attacked by the Hussites, who laid siege to the castle but were eventually repulsed. Helena of Lithuania outlived John II, and reigned until 1449. The land was inherited by her son, Nicholas V, Duke of Krnov and then his widow, Barbara Rockenberg, daughter of a wealthy Kraków merchant. She was expelled by her stepson, John IV, who assumed power in the years 1462–1465. His rights were in turn disputed by his brother, Wenceslaus III, Duke of Rybnik. Aggressive policies caused a conflict between Wenceslaus III and the King of Hungary and Bohemia, Matthias Corvinus. Matthias overran the land and held the duke in captivity until his death. Casimir II, Duke of Cieszyn, the last of the local Piast dynasty bloodline, received the land in 1480 as a dowry of his wife, Joanna. Casimir II sold it to a Hungarian noble Elek Thurzó (pl) in 1517. Two years later, Louis II, King of Hungary, Bohemia and Croatia instituted the "Free State of Pszczyna", with its ruler responsible not to him but directly to the Holy Roman Emperor. The new state was expanded to include fifty villages and four towns (including Bieruń, Mysłowice, and Mikołów), and was sworn allegiance by another 27 vassal villages. The Thurzo family were in close relations with Polish King Sigismund I the Old. Queen Bona Sforza stayed for a night on her way to her wedding to Sigismund in Kraków in (1518). Thurzo possessions were diminished over time (stripped of Mysłowice in 1536) and eventually the land of Pleß was purchased by Balthasar von Promnitz, bishop of Wrocław, under a special provision that the land should be further divided.
Соңғы заманауи кезең
Плесс отыз жылдық соғыс кезінде қиратылып, тоналды. Австрия мұрагерлік соғысы кезінде Пруссия Корольдігі Австриямен Силезия үшін шайқасты, ал Пруссияның королі Ұлы Фридрих 1741–1742 жылдардағы Бірінші Силезия соғысында Силезияның көп бөлігін басып алды. Жеті жылдық соғыс кезінде қала тағы да тоналды. Ұзақ уақыт өткен соң, соңғы Промниц жерді өзінің немере інісі Фредерик Эрдманға берді. Эрдманның әулеті, Аналттар, Плессті 19 ғасырдың ортасына дейін иеленді, содан кейін ол қазіргі Валбжихтің маңында кең аумақтарға ие болған күшті Хохбергтер әулетінен Ханс Генрих X-ке өтті. Хохбергтер 19 ғасырда зор бедел мен байлыққа ие болды. 1816 жылдан 1922 жылға дейін қала [дерексіз]. 1863 жылғы қаңтар көтерілісі кезінде поляктар қала арқылы Польшаның Ресей бөлігіне көп мөлшерде оқ-дәрі жеткізді. 1871 жылдан бастап Плесс Германияның құрамына кірді, алайда 20 ғасырдың басында округ халқының 80 пайызынан астамы поляк тілінде сөйледі; 1910 жылғы халық санауы бойынша 86 пайызы өзін поляк тілінде сөйлейтін деп атады, бірақ қаланың өзінде поляк тілінде сөйлейтіндердің үлесі 33 пайызды құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Хохбергтер мүлікті Германия мемлекетіне әскери мақсаттар үшін ұсынды. Германия штабының бастығы Плесс сарайында штабын орналастырды, оған император Вильгельм II жиі келіп тұратын. Соғыс аяқталғаннан кейін, жаңадан құрылған Екінші Польша Республикасы мен Германияның Веймар Республикасы аймақты бақылау үшін күресті. Ханс Генрих XV тәуелсіз Силезия Республикасын немесе кем дегенде тәуелсіз Жоғарғы Силезияны құруды жақтады. Соңғысы Жоғарғы Силезия одағы (1919–1924) тарапынан қолдау тапты, оны ол қаржыландырды. Силезия көтерілісі басталғанда, Хохбергтер Германия тарапына берік тұрып, мүлікті неміс жарымәскери ұйымдарына, соның ішінде поляк көтерілісшілеріне арналған түрмеге де ұсынды. Ханс Генрих XV өз қаражаты есебінен, ұлы Ханс Генрих XVII басқарған бөлімдерді жабдықтады; олар 1921 жылы Гура Святей Анна үшін болған қаһарлы шайқастарға қатысты. Сол жылдың басында аймақтың болашағын анықтау үшін референдум өтті. Плесс округінде 53 мың адам Польшаға, ал 18 мың адам Германияға дауыс берді. Ал Плесс қаласында Германия жеңіске жетті, 2843 дауыс 910 дауысқа қарсы болды. Референдум нәтижелерін ескере отырып және Үшінші Силезия көтерілісінің салдарынан Версаль шарты Плесс жерін Екінші Польша Республикасына берді. 1922 жылдың 29 мамырында поляк әскері ресми түрде қалаға кірді және поляк әкімшілігі билікті өз қолына алды, Ян Фигна алғашқы поляк мэрі болды.
Pleß was ravaged and pillaged during the Thirty Years' War. During the War of the Austrian Succession, the Kingdom of Prussia clashed with Austria for Silesia and Frederick The Great, the king of Prussia, seized most of Silesia in the First Silesian War of 1741–1742. The town was pillaged again during the Seven Years' War. Shortly afterwards, the last Promnitz gave the land to his nephew, Frederic Erdmann. Erdmann's line, the Anhalts, held Pleß until the middle of the 19th century, when it passed to Hans Heinrich X of the powerful Hochberg family who held extensive lands around present day Wałbrzych. The Hochbergs reached great prominence and wealth in the 19th century. From 1816 to 1922, the town was the seat of de. During the Polish January Uprising in 1863 Poles smuggled large amounts of gunpowder through the town to the Russian Partition of Poland. From 1871 Pleß was part of Germany, however, at the beginning of the 20th century, over 80 percent of the district's population spoke Polish; during the 1910 census 86 percent declared as Polish speakers, though in the town itself the percentage of Polish speakers was 33. When World War I erupted, the Hochbergs lent the estate to the German state for military purposes. The German chief of staff held his headquarters at the castle of Pleß, often visited by Emperor Wilhelm II himself. After the war ended, the newly established Second Polish Republic and the German Weimar Republic struggled for control of the region. Prince Hans Heinrich XV favored the creation of an independent Silesian Republic or at least an independent Upper Silesia. The latter was supported by the Union of Upper Silesians (1919–1924), which he financed. With the outbreak of the Silesian Uprising, the Hochbergs sided firmly with the German cause and made the estate available to German paramilitary organizations, including for a prison for the Polish insurgents. Hans Heinrich XV supplied units at his own expense, commanded by his son, Hans Heinrich XVII; they took part in the bitter struggles for Góra Świętej Anny in 1921. Earlier that year a plebiscite was held to determine the future of the region. In Kreis Pleß 53 thousands voted for Poland and 18 thousands for Germany. By contrast, voting in the town of Pleß gave victory to Germany, with 2843 over 910. In view of the plebiscite results and in consequence of the Third Silesian Uprising the Versailles Treaty gave the land of Pleß to the Second Polish Republic. On May 29, 1922, the Polish army officially entered the city and the Polish administration took over, with Jan Figna becoming the first Polish mayor.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғысты басталған Польшаға неміс шабуыл жасағанда, Пшчинаның төңірегінде шайқастар болды, оны қала маңындағы бетон бекіністерінің қалдықтарынан көруге болады. Осы аймақта 1939 жылдың 1-2 қыркүйегінде Пшчина шайқасы өтті, онда неміс әскерлері Силезия аймағын қорғайтын поляктардың қорғаныс шебін бұзды. 4 қыркүйекте жергілікті саябақта неміс фрейкорптары жақын орналасқан Катовице қаласын қорғауға қатысқан 14 полякты өлтірді (13 скаут және бір мектеп мұғалімі). Олар жақын жердегі орманға белгісіз жаппай қабірге көмілді. Польша интеллигенциясын жою мақсатындағы «Интеллигенция акциясы» кезінде тұтқындалған поляктар жергілікті соттың түрмесіне қамалып, кейіннен концлагерлерге жер аударылды. 1942 жылдың қарашасынан 1943 жылдың сәуіріне дейін немістер қазіргі Стара-Виш ауданында Аушвиц концлагерінің мәжбүрлі еңбек лагерін ұстады. Соғыстың соңғы кезеңінде, 1945 жылдың қаңтарында нацистік немістер Аушвиц концлагерінің көптеген тұтқындарын өлтірді, олар өлім маршы кезінде қашуға тырысқан. 1945 жылдың қаңтар соңы мен ақпан басында Пшчина қаласына айтарлықтай зиян келтірмей, соғыс қиындықтары басып өтті. Өкінішке орай, 1939 жылы ағаштан салынған тарихи Киелі Ядвига шіркеуі өртеніп кетті. Қала 1945 жылдың 10 ақпанында азат етілді.
During the German invasion of Poland, which started World War II, fighting occurred in the surroundings of Pszczyna, which can be seen by observing the leftovers of concrete strongholds around the town. In that area, the Battle of Pszczyna took place on September 1–2, 1939, where German forces breached main Polish defensive lines protecting the Silesian area. On September 4, in the local park, the German Freikorps murdered 14 Poles who had taken part in the defense of nearby Katowice (13 boy scouts and one school teacher). They were buried in the nearby forest in an unmarked mass grave. Poles arrested during the Intelligenzaktion, aimed at the extermination of the Polish intelligentsia, were imprisoned in a local court prison, and then deported to concentration camps. From November 1942 to April 1943, the Germans operated a forced labour subcamp of the Auschwitz concentration camp in the present day district of Stara Wieś. In the final stages of the war, in January 1945, the Nazi Germans murdered many prisoners of the Auschwitz concentration camp, who tried to escape during a death march. Between the end of January and beginning of February 1945, the war storm came through Pszczyna with no serious damage to the city. Unfortunately, the wooden historic church of Saint Jadwiga burned down in 1939. The city was liberated on February 10, 1945.
1945 жылдан кейін
Жоғарғы Силезияның қалған бөлігінен өзгеше, Пшчинада қарқынды индустриялау болған жоқ. ELWO зауыты кеңейтілді, сондай-ақ жаңа май өндіру және ұн тарту зауыттары ашылды. Бұл, тарихи ескі қала мен қала орталығындағы сарайды сақтауға мүмкіндік берді.
Unlike the rest of Upper Silesia, Pszczyna never experienced rapid industrialization. The ELWO factory was expanded and a new creamery and mill were founded. This, however, helped to preserve the historic old town and the palace located in the city center.
Пшчинадағы еврейлер
1780 жылы Одер өзенінің шығысындағы Силезия қалаларына еврейлердің қоныстану құқығын берген жарлыққа дейін еврей қауымы шағын болды. 1787 жылы еврей халқының саны 85 адамға жетті. 1812 жылы Фридрих Вильгельм III қабылдаған ережелерде еврейлер мемлекеттің толық құқықты азаматтары деп жарияланды. Олардың саны арта келе, діни қажеттіліктерін өтеу үшін синагог құру туралы талаптар көтерілді. 1834 жылы ағаштан жасалған, ал 1852 жылы кірпіштен салынған синагогтар бой көтерді. Синагог 21-ші ғасырға дейін сақталған, бірақ ішкі жағында тарихи құндылығы қалмаған: Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол кинотеатр ретінде пайдаланылды. Қауымның білім беру қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін 1812 жылы хедер (еврей мектебі) ашылды. 1820 жылдан бастап еврейлерге протестант және католик мектептеріне баруға рұқсат берілді. 1873 жылы жаңа, біріккен протестант және еврей мектебі құрылып, 1893 жылы қалалық мектепке айналды. Еврей қауымы 1885 жылы ең көп санына – 341 мүшеге жетті. Сол кезеңде Пшчинада еврей теологы және тарихшысы, болашақта Бреслау еврей теологиялық семинариясында лекция оқитын Маркус Бранн белсенділік танытты. 1922 жылы Польша қаланы бақылауға алған кезде еврейлердің саны күрт азайды, себебі өзін неміс деп санаған еврейлердің көпшілігі Германияға кетіп қалды. Қаланың бұрынғы еврей халқының болғандығын көрсететін аз ғана іздер қалды – зират, еврей қауымының бұрынғы тұрағы және синагог. Пшчинадағы зират 1814 жылы Катовицкая көшесінде негісталды. Соңғы жерлеу 1937 жылы жасалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зират қиратылмады. Ең көне қабір тасы 2009 жылдың маусым айында табылған. Ол 1814 жылдың 10 қыркүйегінде қайтыс болған Гитл Гутманға тиесілі. Зиратты Славомир Пастушка тұрақты түрде күзетіп, зират және жергілікті еврей қауымы туралы ақпарат береді. 2012 жылдың 8 мамырында еврей зиратына қарақшылық шабуыл жасалғаны хабарланды. Зираттың ескі бөлігінде 19 қабір тасы, олардың кейбіреулері 19 ғасырдың басына дейін сақталған, зақымдалды. Жергілікті тұрғындар тарихи құндылығы бар 150 қабірді қалпына келтіруге көмектесті.
The Jewish community was small before the edict of 1780 granting Jews the right to settle in Silesian towns to the east of river Oder. By 1787, the Jewish population had grown to 85 people. Regulations passed by Frederick William III in 1812 proclaimed Jews to be full citizens of the state. As their numbers grew, Jews called for a synagogue to perform their religious duties. A wooden synagogue was built in 1834 and, eventually, a bricked structure in 1852. The synagogue has survived into the 21st century but nothing of historical value remains of the interior: during World War II it was used as a cinema. The community's educational needs were also met with the establishment of a cheder (Jewish school) in 1812. From 1820, Jews were allowed to attend Protestant and Catholic schools. A new, joint Protestant and Jewish school was established in 1873 and became a municipal school in 1893. The Jewish community reached its highest peak in 1885, numbering 341 members. Markus Brann, Jewish theologian and historian and future lecturer at the Jewish Theological Seminary of Breslau, was active in Pszczyna during that period. The number of Jews had dropped significantly when Poland took control of the city in 1922, as most of the Jews identifying themselves as Germans had left for Germany. Only scarce evidence of the town's former Jewish presence has been left – the cemetery, the former residence of the Jewish community and the synagogue. The cemetery in Pszczyna, on Katowicka Street, was founded in 1814. The last reported burial took place in 1937. During World War II the cemetery was not destroyed. The oldest tombstone was discovered in June 2009. It belongs to Gitel Gutmann, who died on September 10, 1814. The cemetery is in the permanent custody of Sławomir Pastuszka, who provides information both on the cemetery and on the local Jewish community. On May 8, 2012, it was reported that the Jewish cemetery had been vandalized. Nineteen tombstones, some of which date back to the early 19th century, were damaged in the old part of the cemetery. The local community contributed to the restoration of 150 graves of historical value.
Пшчинадағы протестанттар
Лютерандық дін 1568 жылы герцог Карол Промниц арқылы Пшчинаға енгізілді. Келесі 20 жылдың ішінде лютерандық дін жергілікті халық арасында тарады. 1569 жылы округке протестант пасторы келді, одан кейін алғашқы протестант мектебі ашылды. 1649 жылы контрреформация кезінде протестанттық құлшылық тойлау Пшчина қамалымен шектелді. 1709 жылдан бастап Эрдман Промниц протестант шіркеуі салмаққа рұқсат алды. Шіркеумен бірге, протестант мектебі қайта ашылды. 1905 жылы шіркеу өртеніп, екі жылдан кейін қайта салынды. Ол әлі күнге дейін жұмыс істеп келеді және 1500 мүшеден тұратын протестант қауымдастығының орталық нүктесі болып табылады.
Lutheranism was introduced to Pszczyna in 1568 by Duke Karol Promnitz. In a course of next 20 years, Lutheranism spread among the local population. A Protestant minister came to the county in 1569, followed by opening of the first Protestant school. During the counter reformation in 1649 celebrations of Protestant religious service were confined to the Castle of Pszczyna. From 1709 on Erdmann Promnitz received permission for building a Protestant church. Along with church, a Protestant school had been reintroduced. The church burned down in 1905 and was rebuilt two years later. It is still in operation and serves as the central point for the Protestant community, which numbers 1500 members.
Топография
Пшчина шығысқа қарай көтеріліп жатқан құмды жазықтарда орналасқан. Жері көлбеу, бірақ айтарлықтай биіктігі жоқ. Ең жоғары нүктелері теңіз деңгейінен төмен.
Pszczyna is situated on sandy plains ascending into the east. The land is slightly hilly, but with no large relative elevations. The highest points are less than above sea level.
Климат
Пшчина орташа климаттық аймақта орналасқандықтан, климатқа мұхиттық және континенттік ауа массаларының қақтығысуы тікелей әсер етеді. Көбінесе мұхиттық ауа массалары басымдық танытса да, температураның айырмасы көп болмайды. Ауыр немесе ұзақ қыстар сирек болады. Бұған Моравия қақпасы (Судет және Карпат таулары арасындағы төмендік) арқылы келетін жылы тропикалық ауа ықпал етеді. Жылдық орташа температурасы – . Ең ыстық ай – шілде (орташа), ал ең суық ай – қаңтар (орташа). Р. Гуминский Пшчина төңірегіндегі жердің климатын зерттеді. Ол үш ерекше субклиматтық аймақты анықтады: батыс "podsudecka", шығыс "tarnowska" және солтүстік "kielecko-częstochowska". Шығыс бөлігі өсімдіктер мен вегетация үшін ең қолайлы жағдайды ұсынады, 220-дан астам күнге созылатын өсу маусымы және жауын-шашын мөлшері бар. Пшчинада жауын-шашын қыс айларында ең аз, ал шілдеде ең көп болады. Қар жауу қарашаның ортасында басталып, 50-70 күнге созылады және көбінесе тереңдігі аспайды. Желдің бағыты көбінесе батыстан соғып, орташа жылдамдығы – . Желсіз ауа райы да жиі кездеседі, ол Бескид Шлёнски тауларынан келетін құрғақ және жылы фён желдерінің әсерінен туындайды. Оңтүстік Польшадағы ең ірі су қоймасы – Гочалковице суқоймасы, Пшчина климатына ерекше сипат береді, қыстар мен жазды жұмсартады.
As Pszczyna is in a moderate climatic zone, the climate is directly influenced by a clash of oceanic and continental air masses. While the former usually takes the upper hand, the temperature does not vary widely. Severe or long winters are rare. The warm tropical air coming through the Moravian Gate (a depression between the Sudetes and Carpathian mountains) contributes to this. The average annual temperature is The hottest month is July ( average) and the coldest is January ( average). R. Gumiński researched the climate in the land around Pszczyna. He defined three distinguished sub climatic provinces – the western "podsudecka", the eastern "tarnowska", and the northern "kielecko czestochowska". The eastern part offers the most favorable environment for plants and vegetation, with over 220 days of growing season and of precipitation. Pszczyna gets the least rainfall in winter months and the highest level in July. Snowfall begins in the middle of November, lingers for 50–70 days, and generally does not exceed a depth of
Slight westerly winds are dominant, averaging The period of windless weather appears regularly, caused by the cover of, and the dry down slope foehn winds arriving from, the Beskid Śląski mountain range. Goczałkowice Reservoir, by far the largest reservoir in southern Poland, gives the climate in Pszczyna an even more distinctive imprint by moderating winters and summers.
Жерді пайдалану
Жалпы аумағы ауыл шаруашылығы жерлерін (егістік жерлер, жеміс баулары, шабындықтар, жайылымдар) және ормандық жерлерді (орман, ағаш отырғызылған және бұта отырғызылған жерлер) қамтиды.
The total area of includes of farmland ( of arable land, of orchards, of meadows, of pasture) and of forest grounds ( of forests, of tree planted and shrub planted land).
Спорт
Жергілікті футбол клубы – МКС Искра Пшчина. Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.
The local football club is MKS Iskra Pszczyna. It competes in the lower leagues.