Червонка-Лещин: Тарихы мен көмір өндірісінің дамуы
Czerwionka-Leszczyny
Червёнка-Лещинги – Польшаның Оңтүстігіндегі қала. 27 683 тұрғыны бар, 1305 жылдан тарихы белгілі. Czerwionka және Leszczyny қалаларының бірігуінен құралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Czerwionka Leszczyny (Czerwionka Leschczin) – Польшаның оңтүстігіндегі Силезия воеводтығындағы қала. Бұл Рибник округінің жалғыз қаласы (Рибник қаласынан бөлек) және 6 ауылды қамтитын үлкен Czerwionka Leszczyny муниципалитетінің орталығы. Czerwionka Leszczyny екі қаланың (Czerwionka және Leszczyny) және екі ауылдың (Czuchów және Dębieńsko) бірігуінен құрылды, олар осы күнге дейін өздерінің ерекше есімдерін сақтап келеді. 2021 жылдың желтоқсанына қарай қаланың халқы 27 683 адамды құрады. Leszczyny туралы алғашқы жазба деректер 1305 жылға жататын Liber Fundationis Episcopus Wratislaviensis (Вроцлав діоцезінің негізін жариялаған кітап) деп аталады. 1420 жылы Dębieńsko-да приход құрылды, ал 1447 жылы Leszczyny приходы алғаш рет айтылады. Орта ғасырларда қазіргі Czerwionka Leszczyny аумағы Польша Корольдігіне, содан кейін Польшаның Рацибор герцогтығына тиесілі болды, бұл Польшаның орта ғасырлардағы округтерге бөлінуінің нәтижесінде болды, ал 1327 жылдан бастап чехтердің қарауында болды және Киелі Рим империясының бір бөлігіне айналды. 1526 жылдан бастап Czerwionka Leszczyny аумағы Габсбург монархиясына қарасты. Силезия соғыстарынан кейін Пруссия 1742 жылы осы аумақтарды басып алды. 1818 жылы жаңа әкімшілік бөлініс қазіргі Czerwionka Leszczyny-ны Рибник округіне қосты.
Czerwionka Leszczyny (Czerwionka Leschczin) is a town in Silesian Voivodeship in southern Poland. It is the only town in Rybnik county (which is separate from Rybnik city) and the seat of the larger Czerwionka Leszczyny municipality which also includes 6 villages. Czerwionka Leszczyny was created by a merger of two towns (Czerwionka and Leszczyny) and two villages (Czuchów and Dębieńsko), which to this day maintain their separate identities. As of December 2021, the town has a population of 27,683. The first written sources mentioning Leszczyny, Liber Fundationis Episcopus Wratislaviensis (book proclaiming the foundation of the Wrocław diocese), dates back to 1305. In 1420, a parish was founded in Dębieńsko, and in 1447 Leszczyny parish is mentioned for the first time. In the middle ages, the area of modern Czerwionka Leszczyny belonged to the Kingdom of Poland, next Polish Duchy of Racibórz as a result of the division of Poland into districts in the Middle Ages, and since 1327 was under Czech patronage and became a part of the Holy Roman Empire. Since 1526, the area of Czerwionka Leszczyny belonged to the Habsburg Monarchy. Following the Silesian Wars, Prussia conquered these territories in 1742. In 1818, a new administrative division placed the area of modern Czerwionka Leszczyny in Rybnik county.
Ерте өнеркәсіптік дәуір
Czerwionka Leszczyny аймағындағы табиғи ресурстарды зерттеу 17 ғасырда басталды. 1788 жылы қатты көмір қорын растау үшін алғашқы сынақ шахтасы салынды, ал 1792 жылы Czerwionka және Dębieńsko иесі, барон фон Вильчек, алғашқы кеніш – Neues Glück (Жаңа бақыт) кенішіне рұқсат алды. 1806 жылы графа Венгиерский Ciossek көмір кенішін, ал 1807 жылы Marianne кенішін ашты. 1813 жылы Neues Glück жақын орналасқан Антон шахтасымен біріктіріліп, Antons Glück (Антонидің бақыты) көмір кеніші құрылды, ол 1823 жылдан бастап жылына 14 000 тонна көмір өндірді. 1850 жылға дейін аймақта тағы 25-ке жуық кішкентай шахталар мен кеніштер ашылды. Бұл мекемелер көмірді жергілікті жерде, жақын маңдағы шағын мырыш қорыту зауыттары мен темір заводтарына сатты.
The exploration of natural resources in Czerwionka Leszczyny area started in the 17th century. In 1788 the first test shaft were created to confirm hard coal reserves, and in 1792 the owner of Czerwionka and Dębieńsko, baron von Wilczek, secured a permit for the first mine, Neues Glück (New luck). In 1806, coal mine Ciossek and in 1807 coal mine Marianne were opened by count Węgierski. In 1813 Neues Glück was merged with nearby Anton shaft to create Antons Glück (Anthony's luck) coal mine, which since 1823 produced 14,000 tonnes of coal annually. By 1850, around 25 other small shafts and mines were opened in the area. These establishments were selling coals locally, to nearby small scale zinc smelters and ironworks.
Дьенбиенск көмір кеніші
1856 жылы Червионка мен Лезчинский Рыбник пен Катовицеге теміржол арқылы қосылды, бұл аймақты арзан темір, мырыш және болатқа ашты, жергілікті өнеркәсіпті басып озды. Дегенмен, Жоғарғы Силезия өнеркәсіп аймағында көмірге деген сұраныс тез өсіп, Дубенск (кейін Дььбиенск) көмір кенішінің ашылуына себеп болды. 1896 жылы Vereinigte Königs und Laurahütte корпорациясы (Чорзоудағы болат зауытының иесі) Червионка аймағындағы көмір кен орындарына құқық сатып алып, 1898 жылғы 2 қарашада кенішті ашты. Үш шахта салынды және 1899-1900 жылдары олар тереңдетілді, бұл кенішке 1899 жылы 4010 тоннадан 1912 жылы 492 478 тоннаға дейін көмір өндірісін арттыруға мүмкіндік берді. 1910 жылы кеніштің қажеттілігі үшін су қоймасын жасау мақсатымен жақын орналасқан Биеравка өзеніне электр генераторларымен бірге бөгет салынды, ал 1913 жылы кеніштің жанында кокс өндіру орнатылысы салынды.
In 1856, Czerwionka and Leszczyny gained railway connection to Rybnik and Katowice, which opened the area to cheaper iron, zinc and steel, undercutting the local industry. However, rapidly growing demand for coal in the Upper Silesian Industrial Region led to establishment of the Dubensko (later Dębieńsko) coal mine. In 1896, Vereinigte Königs und Laurahütte corporation (owner of steelworks in Chorzów) bought rights to coal fields in Czerwionka area and opened the mine in on November 2, 1898. Three shafts were built and later deepened in 1899 1900, which allowed the mine to increase coal production from 4,010 tonnes in 1899 to 492,478 tonnes in 1912. In 1910, a dam with electricity generators has been built on the nearby Bierawka river to create a reservoir for the mine's use, and in 1913 a cocking facility has been built next to the mine.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
Червионка-Лесчкини ауданы 1945 жылдың 27 қаңтарында Кеңес Армиясы тарапынан азат етілді. Азаттыққа қол жеткізгеннен кейінгі айларда Кеңес әскери басшылығы мен жаңа поляк коммунистік үкіметі көптеген ер адамдарды Донецк көмір аймағына, Қазақстан мен Сібірге КСРО үшін құл еңбегі ретінде жұмыс істеуге депортациялады, ал басқалары Згода сияқты лагерьлерде түрмеге қамалып, көбінесе қаза болды, себебі жаңа үкімет силезиялықтарды неміс деп есептеді. 1945 жылдың қыркүйегінде жаңа коммунистік үкімет көмірді елдің ең маңызды табиғи ресурсы деп жариялады, бұл келесі онжылдықтарда көмір өндіру саласына жасалған үлкен инвестициялар және өндіріс көлемін арттыру арқылы Үстіңгі Силезия аймағының, соның ішінде Червионка-Лесчкинидің дамуына зор әсер етті. 1970-ші және 1980-ші жылдары көптеген туған жері Силезия болған адамдар екі елдің ұйымдастыруымен отбасыларын қайта біріктіру бағдарламасы арқылы Германияға эмиграциялады. Халық санының өсуі әкімшілік статустағы өзгерістерге әкелді: 1962 жылы Червионка, Лесчкини және Чухув Червионка-Лесчкини деген атпен бір қалаға біріктірілді. 1975 жылы қаланың аты саяси себептермен Лесчкини деп өзгертілді (Лесчкиниде поляктар басым болса, Червионкада силезиялықтар басымдық құрды және плебисцитте Германияға дауыс берген), ал 1977 жылы Дембиенско қалаға қосылды, осылай қазіргі заманғы Червионка-Лесчкини қаласы құрылды. Коммунизм құлағаннан кейін 1992 жылы қаланың аты қайтадан Червионка-Лесчкини болып өзгертілді.
Czerwionka Leszczyny area has been liberated by the Red Army on January 27, 1945. In the months immediately after the liberation, the Soviet military command and new Polish communist leadership deported many men to Donetsk Coal Area, Kazakhstan and Siberia to work as slave labor for the USSR, while others were incarcerated and often killed in camps such as Zgoda because the new government considered Silesians to be German. In September 1945 the new communist government made coal the most strategic natural resource to the country, which heavily influenced development of the Upper Silesian region, including Czerwionka Leszczyny, in the subsequent decades through massive investment into coal mining industry and scaling up productions and employment. In the 1970s and 1980s, many native Silesians emigrated to Germany through the family reunification scheme organized by both countries. Growing population was reflected by changes in administrative status: in 1962 Czerwionka, Leszczyny and Czuchów were merged into a town under the name Czerwionka Leszczyny. In 1975, the name of the town was changed to only Leszczyny for political reasons (Leszczyny was majority Polish, while Czerwionka was majority Silesian and had a history of voting for Germany in the plebiscite), and in 1977 Dębieńsko was annexed by the town, creating the modern day Czerwionka Leszczyny. Following the collapse of communism, in 1992 the name was changed back to Czerwionka Leszczyny.
1990 жылдар мен XXI ғасыр
Коммунизм құлдырағаннан кейін және нарықтық экономикаға оралғаннан кейін, көмір өндіруі нашар сұраныс пен өсіп келе жатқан шығындардан, үкімет тарапынан реттелген көмір бағасының салдарынан шығынға ұшырады. 1990 жылдардағы түрлі реструктуризациялау бағдарламалары мәселені толыққанды шеше алмады, ал 1990 жылдардың соңында индустрияны қысқарту қажеттігі анық болды. Ежи Бузек үкіметі жұмыс орындарын азайтуды, сатып алу арқылы және соңында шахталарды жабуды көздеген жоспарды қабылдады. 1999 жылы жабылатын шахталардың тізімі жарияланды, соның ішінде Дембиенско шахтасы, ал өндіріс 2000 жылдың 25 қазанында тоқтатылды. Шахта жабылған кезде 2400 адам жұмыс істеді, олардың 1300-і ерте зейнетке шығу немесе сатып алу сияқты әлеуметтік жәрдемнің түрлі формаларын алды. Осыдан бері қала Рибник, Гливице, Катовице және Жорь сияқты ірі көрші қалаларға шағын қала ретінде қайта бағдарланды.
After the collapse of communism and return to the market economy, coal mining suffered from insufficient demand and rising costs against a government regulated coal price, causing losses. Various restructuring programs in the 1990s alleviated the issue only partially, and by the end of 1990s it was clear the industry needs downsizing. The government of Jerzy Buzek adopted a plan which aimed at reducing employment in the industry through buy outs and ultimately closing mines. In 1999, a list of mines to be closed was published, including Dębieńsko, and production ended on October 25, 2000. At the time of the closure, 2,400 people were employed at the mine, or which 1,300 were granted various forms of social welfare such as early retirement or buy outs. Since then, the town has re oriented itself as a commuter town for nearby larger cities of Rybnik, Gliwice, Katowice and Żory.
География
Польшаның оңтүстігіндегі Силезия аймағындағы қала, Биеравка өзенінің (Одер өзенінің саласы) жағасында, Силезия жоталарында, Силезия Бескидтерінен шамамен 50 км солтүстікке қарай орналасқан. Бұл қала 3 миллионнан астам халқы бар Метрополис GZM-нің шеткі аймағы және Рыбник қаласының маңындағы елді мекені болып табылады. Екеуі де 4 676 983 адам тұратын Жоғарғы Силезия-Моравия мегаполистік аймағын құрайды.
is a town in Silesia in southern Poland, on the Bierawka River (tributary of the Oder), located on Silesian Highlands, about 50 km (31 mi) north of the Silesian Beskids. It is an outer suburb of Metropolis GZM, with a population of over 3 million, and a suburb of Rybnik, both making Upper Silesian Moravian metropolitan area with a population of 4,676,983 people.
Экономика
1898 жылдан бастап қаланың негізгі жұмыс берушісі 2000 жылы жабылған Дембиенско көмір кеніші болды, бұл көптеген жұмыс орындарының жоғалуына және жұмыссыздыққа әкелді. Червионка-Лещин муниципалдығында (қала және оның айналасындағы ауылдар) жұмыспен қамту 1995 жылы 8434-тен 2000 жылы 5082-ге дейін төмендеді, ал 2003 жылы 3784 адамды құрады. Червионка-Лещин қаласында бұл көрсеткіштер тиісінше 7592, 3971 және 3111 болды. Содан бері муниципалдық басқару сыртқы инвестицияларды тартуға қол жеткізіп, 2019 жылы жұмыспен қамту 5037 адамға дейін өсті. Жаңа инвестициялардың көп бөлігі «жасыл дала» жобалары болғандықтан, бұл өсімнің көп бөлігі муниципалдықтың ауылдық бөлігінде болды, ал қаланың өзінде 2019 жылға қарай 3257 жұмыс орны болды. Майдангерлік жұмысқа бару да жұмыс нарығындағы жағдайды жеңілдетуге көмектесті. 2006 жылы қаладан 3655 адам басқа елді мекендерге жұмысқа барды (ал 681 адам Червионка-Лещин муниципалдығында жұмыс істеді). 2016 жылы бұл көрсеткіштер тиісінше 4664 және 1048-ге дейін өсті. Жаңа инвестициялар мен майдангерлік жұмысқа барудың артуы жұмыссыздықтың күрт төмендеуіне әкелді. 2003 жылы (ең ерте қол жетімді деректер) Червионка-Лещин муниципалдығында 2384 тіркелген жұмыссыз болды. 2019 жылы бұл мәртебеде тек 546 адам қалды.
Since 1898, the town's main employer was the Dębieńsko coal mine, which was closed up in 2000, causing substantial job loss and unemployment. Employment in Czerwionka Leszczyny municipality (the town and the surrounding villages) decreases from 8,434 in 1995 to 5,082 in 2000, achieving a low of just 3,784 in 2003. In Czerwionka Leszczyny proper, it was 7,592, 3,971 and 3,111, respectively. Since then, the municipality succeeded in attracting outside investment and employment increased to 5,037 in 2019. As most of new investments are green fields, most of that growth happened in the rural part of the municipality, and the town itself had only 3,257 jobs as of 2019. Commuting has also helped ease the pressure on the job market. In 2006, 3,655 people from the town commuted to other localities for work (while 681 commuted to work in Czerwionka Leszczyny). In 2016, these numbers have increased to 4,664 and 1,048, respectively. Both new investments and increase in commuting resulted in dramatic decline in unemployment. In 2003 (earliest available data), there were 2,384 registered unemployed people in the municipality of Czerwionka Leszczyny. In 2019, only 546 remained in that status.