Кіріспе

Француз корольдік (1777–1847) Орлеан герцогы Людовик Филипп II-нің қызы Луиза Мария Аделаида Евгения д’Орлеан (23 тамыз 1777 – 31 желтоқсан 1847) – француз ханшайымы, Филипп д’Орлеан мен Луиза Мария Аделаида де Бурбонның қыздарының бірі. Француз революциясы кезінде Филипп Эгалите деп аталған Филипп д’Орлеанның қызы. Ол туған кезде Шартр графинясы (Мадемуазель де Шартр) атанды, 1782 жылы үлкен егіз әпкесі қайтыс болғаннан кейін Орлеан графинясы (Мадемуазель д’Орлеан) атанды, содан кейін Мадемуазель (1783–1812) және 1830 жылы Мадам Аделаида атанды. Ол билеуші Бурбон үйінің мүшесі болғандықтан, принцесса дю санг титулына ие болды.

Өмірбаян

Аделаида мен оның үлкен егіз әпкесі Франсуаза 1777 жылғы 23 тамызда Король сарайында Орлеан герцогы Людовик Филипп II және Луиза Мария Аделаида де Бурбон отбасында дүниеге келді. Франсуаза 1782 жылы төрт жасында қайтыс болды. Ол гувернантасы мадам де Генлистің либералды қағидаларымен тәрбиеленді, және осы қағидалар оның жеке саяси сенімдеріне айналды. Ол өте жақсы, бірақ сонымен қатар қиын және қатаң білім алды; өзін шынықтыру үшін ол қатты төсекте ұйықтап, күн сайын сағат алтыда тұруға үйренді. Ол гувернантасына терең байланысты болды, ал анасының де Генлисті алмастыру туралы талабы, нәтижесіз болғанымен, оған үлкен уайым туғызды. Ол Ангулем герцогымен некелесу мүмкіндігі қарастырылды, бірақ бұл жоспарды королева Мария Антуанетта қабылдамады. Кейіннен ол Берри герцогымен некелесу мүмкіндігі де қарастырылды, бірақ ол да іске аспады. Франция революциясы кезінде де Генлис кем дегенде бір рет оны радикалды Корделье клубына алып барды. 1791 жылы әкесі де Генлистен оның қауіпсіздігі үшін Аделаиданы Англияға алып кетуін өтінді. Бір жылдан кейін ол Аделаиданың атын эмигранттар тізіміне енгізуден сақтау үшін оларды қайта шақырды. Бірақ келген соң де Генлис Аделаиданың тізімде бар екенін және саяси жағдайы нашарлаған әкесі оны елден қайта алып кетуін сұрады. Аделаида Пьер Жозеф Редутеден сурет салу сабағын алды, нәтижесінде жоғары бағаланған ботаникалық зерттеулер жасады.

Қалғандағы өмір

1792 жылы ол де Генлиспен бірге Францияны тастап Австрияның Нидерландысына, содан кейін Швейцарияға кетті, онда Бремгартендегі монастырға орналасты. Үрей кезінде оның әкесі гильотинаға алынып, анасы Испанияға қуылды. 1794 жылдың көктемінде Аделаида әпкесі Конти ханшайымының үйіне көшіп өтті. 1798 жылы Баварияға, одан кейін Братиславаға көшті, ал 1801 жылы Испанияның Барселона қаласында анасына қосылды. Оның анасымен қарым-қатынасы жақсы болған жоқ, себебі ол анасының канцлер де Фолмонтпен болған қарым-қатынасына қарсы болды. 1809 жылдың 25 қарашасында ол анасымен бірге ағасы Людовик Филипптің Сицилиядағы Палермода Неаполь және Сицилияның Мария Амалиясына үйлену тойына қатысты. Тойдан кейін ол анасымен бірге Испанияға оралмады, керісінше, Палермодағы Орлеанс сарайында ағасы мен қарындасымен бірге тұруды жөн көрді. Ол ағасы мен оның отбасына толыққанды берілгендігі айтылды: қарындасымен бірге оған деген өзара махаббаттары мен қамқорлықтарында бірігіп, оның балаларына екінші ана болды.

Францияға оралу

1814 жылы Наполеон құлағаннан кейін ол ағасы мен оның отбасымен бірге Парижге оралып, олармен бірге Корольдік сарайында қоныстанды. Бурбон монархиясы қайта орнаған кезде Корольдік сарай астанадағы жоғары қоғамның әлеуметтік өмірінің орталығы ретінде сипатталды. Дәстүр бойынша, үйленбеген "қыз" ретінде оның екінші жолда тұруы керек болғанымен, үй иесінің рөлін оның інісінің әйелі емес, ол атқарды. Ол қатаң, зиялы және ашық мінезді деп сипатталды, Орлеан үйінің отбасылық кеңестерінде маңызды рөл атқарды. Оның ағасына деген адалдығының себебі – ол ерте жасында отбасынан айырылып, революция кезінде әкесінің саяси іс-әрекеттеріне байланысты жер аударылғанда оған салқын қабақтанғандықтан, ал ағасы оның махаббатын төгуге лайық болған алғашқы адам болды. Луи Филипп оның ақыл-ойы мен адалдығына сеніп, оны өзінің жақын серігі етіп, оның кеңестерін тыңдады, нәтижесінде ол оған үлкен саяси ықпал етті. Либералдық рухта тәрбиеленген ол конституциялық монархия және халық өкілдігі билігі идеясын қолдады. Ол биліктегі Бурбон әулетімен жақсы қарым-қатынаста болған жоқ, себебі олардың консервативтік көзқарастары, сондай-ақ Орлеан әулетіне, әсіресе Францияның Мари Терезасына көрсеткен жауыртпалығы. Аделаида ағасынан гөрі Орлеан фракциясының белсенді басшысы ретінде танылды, және ол оны монарх етуге құштарлықпен ұмтылды. Корольдік сарайдағы пәтерінде ол либералды оппозицияның орталығы болған салон ашты, өз байлығын либералды баспасөзді, саяси қайраткерлерді, суретшілерді, зиялыларды және ықпалды тұлғаларды қолдауға жұмсады, олардың арасында Талейран да болды.

Монархия

Людовик Филипп шілде монархиясы (1830–1848) кезінде француз королі болғанда, ол Мадам Аделаида деп танылды. Өмірі бойы ол оның адал кеңесшісі болды, немесе 19 ғасыр тілімен айтқанда, оның "Эгериясы". Ол, айтуынша, шілде революциясы кезінде оны тәжді қабылдауға ынталандырған, және оның билігі кезінде оның ықпалы тоқтамай жалғасты. 1830 жылы жарлықтар жарияланғаннан кейін Парижде шілде революциясы басталғанда, Орлеан отбасы Нойиллиде болды. Аделаида Луи Филипптің өзін Карл X-тің абсолюттік монархиясына қарсы оппозицияның жетекшісі ретінде көрсетуіне және өзін абсолюттік монархияның және республикалық идеялардың арасында конституциялық монархияның кандидаты ретінде ұсынуына көндірді. Осылайша ол, қайын сіңлісі Мария Амалияның, биліктегі ескі тармаққа адал болған көзқарасын жеңді. Роялистер Луи Филиппті тұтқындауға тырысады деген хабар келгенде, ол Рейнсиге көшті, ал балалар Вильерс-Котереге жіберілді, бірақ Аделаида мен Мария Амалия Нойиллиде қалды. Нойиллиге делегация келгенде және Луи Филиппке тәжді ұсынғанда, Мария Амалия өзінің және күйеуінің атынан бұл ұсынысты қорлау деп қабылдамады, ал Шеффер мен Тьерді осы ұсынысты жасағаны үшін кінәлады. Алайда Аделаида оны қабылдады, себебі оның бауыры өзі сүйетін елін анархиядан сақтау үшін барлық шараны қолданатынын білді. Тьер Мария Амалияның жауабынан гөрі Аделаиданың жауабын қабылдады: "Мадам, сіз отбасыңызға тәж сыйладыңыз". Содан кейін Луи Филипптен тәжді қабылдауын сұраған көптеген адамдар келді. Мария Амалия Луи Филипптің адал адам екенін және оны қабылдай алмайтынын айтты, ал Аделаида оған қарсы шығып, бұл ұсынысты депутаттар палатасы жасауы керек екенін мәлімдеді; егер ол тартынса, ол өзі Парижге барып, оның орнына тәжді қабылдайтын болады. Біраз уақыттан кейін Депутаттар палатасы Луи Филиппті Парижге шақырып, ресми түрде ұсынысын жасады. Ол тәжді қабылдауына Аделаиданың ықпалы зор болды деп есептеледі. 1830 жылдың 6 тамызында ол және оның қайын сіңлісі Париждегі палаталарда Луи Филипптің француз королі деп жариялануымен өткен рәсімде трибунада болды. Олар революция кезінде жарақат алғандарды аралап, оларға қаржылық көмек көрсетті. 1830 жылдың қазан айында наразылар Корольдік сарайға кірді және бұрынғы режимнің министрлерін өлімге кесуге бірнеше рет тырысты, бірақ Луи Филипп бұған жол бермеді. Маршал Жерар оларды құтқару қиын болады деп айтқанда, ол: "Жарайды, мырза, онда біз бәріміз тырысып құрылайық", - деп жауап берді. Оның билігі кезінде Луи Филипп оған күнделікті барып, мемлекеттік және отбасылық мәселелерді талқылап, оның кеңесін тыңдады. Сондықтан оның өлімі тек қана эмоциялық емес, сонымен қатар саяси тұрғыдан да зор шығын деп есептелді. Аделаида д'Орлеан 1847 жылдың 31 желтоқсанында, Луи Филипптің 1848 жылдың 24 ақпанында тақтан бас тартуынан екі ай бұрын қайтыс болды. Ол Дрюдегі Орлеан отбасының қабірстандығындағы Корольдік капеллаға жерленген.