Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Радикалдық партия, ресми атауы Республикалық, Радикалдық және Радикалдық Социалистік партия, – Францияның либералды және әлеуметтік либералды саяси партиясы. 1971 жылдан бастап Солшыл Радикалдық партиямен (PRG) шатастыруды болдырмау үшін, өзінің Валуа көшесіндегі штаб-пәтерінің атымен «Parti radical valoisien» деп те аталады. Партияның атауы әртүрлі қысқартылып PRRRS, Rad, PR және PRV деп жазылады. 1901 жылы құрылған PR Франциядағы ең көне әрекет ететін саяси партия. Радикалдық республикалық дәстүрден келген PR жеке меншік, әлеуметтік әділдік және дін мен мемлекеттің бөлек болуы принциптерін ұстанып келді. Радикалдар бастапқыда солшыл топ болған, бірақ 1905 жылы Жұмысшылардың халықаралық ұйымының (SFIO) француз бөлімі пайда болғаннан кейін, олар біртіндеп саяси орталыққа қарай жылжыды. 1926 жылы партияның оң қанаты бөлініп, Юнионист (немесе Ұлттық) Радикалдар партиясын құрды. 1971 жылы партияның сол қанаты бөлініп, PRG партиясын құрды. Содан кейін PR оң орталыққа жақындасып, 1978 жылы Франция демократиясы үшін одақтың (UDF) негізін қалаушы партияларының бірі болды. 2002 жылы партия UDF-тен бөлініп, Халықтық қозғалыс үшін одақтың (UMP) серіктес партиясы болды және 2011 жылы «Альянс» (ARES) және 2012 жылы Демократтар мен тәуелсіздер одағы (UDI) құрылғанға дейін Президенттік көпшіліктің байланыс комитетінде өкілдік етті. 2017 жылғы президенттік және парламенттік сайлаулардан кейін PR мен PRG партияларын біріктіру бойынша келіссөздер басталды. Партияларды Радикалдық қозғалысқа қайта біріктіруге арналған қайта құру съезі 2017 жылдың желтоқсан айында өтті. Алайда, одақ ұзаққа соқпады және 2021 жылға қарай PR және PRG екі партия да тәуелсіз болды. PR сол кезде «Ensemble Citoyens» коалициясының құрамына кірді.
The Radical Party , officially the Republican, Radical and Radical Socialist Party , is a liberal and social liberal political party in France. Since 1971, to prevent confusion with the Radical Party of the Left (PRG), it has also been referred to as Parti radical valoisien, after its headquarters on the rue de Valois. The party's name has been variously abbreviated to PRRRS, Rad, PR and PRV. Founded in 1901, the PR is the oldest active political party in France. Coming from the Radical Republican tradition, the PR upheld the principles of private property, social justice and secularism. The Radicals were originally a left wing group, but, starting with the emergence of the French Section of the Workers' International (SFIO) in 1905, they shifted gradually towards the political centre. In 1926, its right wing split off to form the Unionist (or National) Radicals. In 1971 the party's left wing split off to form the PRG. The PR then affiliated with the centre right, becoming one of the founder parties of the Union for French Democracy (UDF) in 1978. In 2002, the party split from the UDF and became an associate party of the Union for a Popular Movement (UMP) and were represented on the Liaison Committee for the Presidential Majority prior to launching The Alliance (ARES) in 2011 and the Union of Democrats and Independents (UDI) in 2012. After the 2017 presidential and legislative elections, negotiations to merge the PR and the PRG began. The refounding congress to reunite the parties into the Radical Movement was held in December 2017. However, the union proved short lived and, by 2021, both the PR and PRG returned to be independent parties. The PR was then part of the Ensemble Citoyens coalition.
Партиядан бұрын радикалдар (1830-1901)
1815 жылы Наполеон империясы құлағаннан кейін Бурбон реставрациясы орын алды. Солшыл оппозицияның құрамында республикашылдардың кең тобы болды, бірақ олар либералды конституциялық монархистермен ортақ қарсыластарына қарсы ынтымақтастыққа қалай және қаншалықты дайын екендігі мәселесінде екіұштылық танытты. Республикашылдардың оң қанаты (содан кейін саяси спектрдің сол ортасы) әлеуметтік консервативті конституциялық монархияны республикаға қадам ретінде қабылдауға көбірек бейім болды. Республикашылдардың сол қанаты болса, жалпы еркек сайлау құқығы, азаматтық бостандықтар (баспасөз бостандығы, жиналыс құқығы және т.б.) және республикалық конституцияны дереу қабылдау сияқты прогрессивті реформаларды талап етуде қатаң ұстаным танытты. Олар "Орташа" республикашылдарға қарсылық танытып, "радикалды республикашылар" деп аталды. 1830-1848 жылдардағы конституциялық шілде монархиясы орнатылғаннан кейін "республикашыл" термині заңсыз деп жарияланды, ал режимнің қалған республикашыл оппозициясы өздері үшін "радикал" терминін қабылдады. Монархияның консервативтік бетбұрылысынан кейін Александр Ледру Роллен мен Луи Блан радикалдық доктринаны қалыптастырды. Осы кезде радикализм шілде монархиясының либералдық доктринасынан және сол жақтан ерекшеленді. Радикалдар дәстүрлі шаруалар мен ұсақ қолөнершілерді 19 ғасырдың жаңа экономикалық үдерістерінен – социалистік коллективизм мен капиталистік ірі бизнестен қорғады. Радикалдар 1848 жылғы революцияға және Екінші Республиканың құрылысына белсенді қатысты, парламентте "Монтань" заң шығарушы тобы ретінде өкілдік етті. Елу жыл өткен соң Радикалдық Социалистік партия осы топты өзінің тікелей алдағысы деп есептеді. Бірнеше ай бойы Александр Огюст Ледру Роллен уақытша үкіметте Ішкі істер министрі болды. Алайда, консерваторлар 1848 жылғы сайлауда жеңіске жетті, бұл жалпыға бірдей сайлау құқығы бойынша өткен алғашқы сайлау болды. Жаңа режимнің солшыл жақтастары 1848 жылғы маусымдағы жұмысшылардың демонстрацияларын басудан көңілі қалды. Ледру Роллен 1848 жылғы желтоқсан айындағы президенттік сайлауда дауыстардың 5% ғана алды, ал Луи Наполеон Бонапарт жеңіске жетіп, парламенттік демократияны тоқтатып, Екінші Империяны орнатты. Оппозицияда Радикалдар Бонапарттың автократиялық билігін және азаматтық бостандықтарға жасалған шабуылдарды сынады. 1860 жылдардың соңында олар "Бельвиль бағдарламасы" (Леон Гамбетта қолдады) аясында мемлекеттік қызметкерлер мен әкімдердің сайлануын, "үлкен бостандықтар" жариялауды, тегін білім беруді және шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін жақтады. 1870 жылғы Франко-прусс соғысынан кейін Екінші Француз Империясы құлап, 1870 жылғы қыркүйекте Үшінші Республика жарияланды. 1871 жылғы ақпандағы алғашқы сайлауда екі түрлі фракцияға жататын монархистердің көпшілігі – консервативті либералды Орлеанистер мен католиктік дәстүрлі Легитимистер жеңіске жетті, бірақ олар қайта орналастыруды қалаған монархияның түрі туралы келісімге келе алмады. Олардың бөлінісі республикашылдарға 1876 жылғы сайлауда жеңіске жетуге мүмкіндік берді, нәтижесінде республикалық республика нығайтылды. Монархистер сияқты, республикашылдар да екі негізгі фракцияға бөлінді: әлеуметтік консервативті, бірақ либералды және зайырлы "Орташа" республикашылдар (пежоративті түрде "Оппортунист республикашылдар" деп аталады) және келісімсіз антиклерикалдық радикалдар. Жорж Клемансо Радикалдық парламенттік топтың басшысы болды, ол отаршылдық саясатты Пруссияға қарсы "құдайға сыйынбау" формасы ретінде сынады және өзінің қабілетімен көптеген үкіметтердің құлауына себепкер болды. 1890 жылдары өсіп келе жатқан еңбек қозғалысының бәсекелестігі және өнеркәсіп жұмысшыларының жағдайына деген алаңдаушылық Леон Буржуаға елу жылдық радикалдық доктринаны жаңартуға, прогрессивті табыс салығы және әлеуметтік сақтандыру схемалары сияқты әлеуметтік реформаларды қамтуға итермеледі, сондықтан "Радикалдық Социалист" термині пайда болды – реформисттік социализм мен дәстүрлі радикализмнің әлеуметтік демократиялық синтезі. Дрейфус ісінен кейін радикалдар консервативті республикашылармен және Пьер Вальдек Руссо кабинетіндегі кейбір социалистермен бірікті. 1901 жылы бірлестік құқығы туралы заң қабылданды және жеке радикалдар өздерінің үкіметтік жетістіктерін католик шіркеуінің ықпалынан және дәстүрлі оппозициядан қорғау үшін саяси партияға бірікті. Алайда, барлық радикалдар доктринадағы және одақтастықтағы өзгеріске келіспеді. Олар өз доктриналарын сақтай отырып, жаңа социал-демократиялық бағытқа және социалистік партиямен серіктестікке қарсы шыққандар бірте-бірте бөлініп, өзін "Тәуелсіз радикалдар" деп атады және "Радикалдық Социалистерден" оң жақтағы өз парламенттік партиясында отырды. Радикалдық Социалистік және Радикалдық Республикалық партия Францияда ұлттық деңгейде құрылған алғашқы ірі саяси партия болды, бұл бұрынғы парламенттік топтардан өзгеше болды, олар таза жергілікті сайлау комитеттері арқылы сайланған ұқсас тәуелсіз заң шығарушылармен спонтанды түрде құрылған. Радикалдық партияның бірінші съезі 1901 жылдың маусымында өтті. Съездіде 476 сайлау комитеті, 215 радикалдық газеттердің редакциялық алқалары және 155 масон ложаларынан өкілдер, сондай-ақ заң шығарушылар, әкімдер және қалалық кеңесшілер қатысты. Алайда, Радикалдық Социалистік партия парламенттік депутаттарына қатаң тәртіп орнатуға 1914 жылға дейін барып жетті, олардың барлығы бір Радикалдық Социалистік заң шығарушы кокусына ғана қатысуын талап етті. Ұлттық партияның болуы саяси жағдайды бірден өзгертті. Бірнеше тәуелсіз радикалдар бұрыннан Кеңес президенттері болған (Фердинанд Буиссон, Эмиль Комбс және Шарль Флоке және т.б.), ал радикалдар ел бойынша күшті өкілдікке ие болды. Партия жеке меншік иеліктерінің, бейресми сайлау клубтарының, масон ложаларының және "Адам құқықтары лигасы" мен "Француз білім лигасы" (тегін, міндетті және діни емес бастауыш білімді енгізуге, кеңейтуге және қорғауға арналған қауымдастық) бөлімдерінен құралған гетерогенді одақ болды. 20 ғасырдың басында Эмиль Комбс кабинеті зайырлылықты жақтады. Олардың саяси қарсыласы ретінде католик шіркеуін, консервативті және монархистердің саяси науқандық құралы ретінде қарастырды.
After the collapse of Napoleon's empire in 1815, a reactionary Bourbon Restoration took place. The left wing opposition was constituted by the broad family of Republicans, but these differed over whether and how far to cooperate with liberal constitutional monarchists in pursuit of their common adversary. In contrast to the Republicans' right wing (then the centre left of the political spectrum), who were more inclined to accept a socially conservative constitutional monarchy as the first stage to a republic, the Republicans' left wing took a hard line in advocating progressive reforms such as universal manhood suffrage, civil liberties (such as press freedom and right to assembly, among others), and the immediate installation of a republican constitution. They came to be termed Radical Republicans by opposition to the Moderate Republicans. After the installation of the constitutional July Monarchy (1830–1848), the term Republican was outlawed and the regime's remaining Republican opponents adopted the term Radical for themselves. Following the monarchy's conservative turn, Alexandre Ledru Rollin and Louis Blanc formulated a Radical doctrine. At this time, radicalism was distinct from and to the left of the July Monarchy's doctrinal liberalism. Radicals defended traditional peasant farmers and small craftsmen against the new rival economic projects of the 19th century, socialist collectivism and capitalist big business alike. The Radicals took a major part in the 1848 Revolution and the foundation of the Second Republic, sitting in parliament as the Montagne legislative group. Fifty years later, the Radical Socialist Party would consider this group its direct forefather. For a few months, Alexandre Auguste Ledru Rollin was Interior Minister in the provisional government. However, the conservatives won the 1848 legislative election, the first election by universal suffrage. The repression of the June 1848 workers' demonstrations disappointed the left wing supporters of the new regime. Ledru Rollin obtained only 5% of votes at the December 1848 presidential election, which was won by Louis Napoléon Bonaparte, who launched a coup, ending parliamentary democracy in favour of a Second Empire. From opposition, Radicals criticized Bonaparte's autocratic rule and attacks on civil liberties. At the end of the 1860s, they advocated with the Belleville Programme (supported by Léon Gambetta) the election of civil servants and mayors, the proclamation of the so called "great liberties", free public teaching and the separation of church and state. After the collapse of the Second French Empire following the 1870 Franco Prussian War, the Third Republic was proclaimed in September 1870. The first elections in February 1871 returned a majority of monarchists belonging to two distinct factions, conservative liberal Orléanists and Catholic traditionalist Legitimists, but these were too divided to reach an agreement over the type of monarchy they wanted to restore. Their division allowed time for the Republicans to win the 1876 elections, leading to the firm establishment of a Republican republic. Like the monarchists, the Republicans were divided into two main factions, namely a centre left formed of socially conservative yet liberal and secular Moderate Republicans (pejoratively labeled "Opportunist Republicans") and a far left of uncompromising anticlerical Radicals. Georges Clemenceau was the leader of the Radical parliamentary group, who criticized colonial policy as a form of diversion from "revenge" against Prussia and due to his ability was a protagonist of the collapse of many governments. In the 1890s, competition from the growing labour movement and concern for the plight of industrial workers prompted Léon Bourgeois to update the fifty year old Radical doctrine to encompass social reforms such as the progressive income tax and social insurance schemes, hence the term Radical Socialist, a social democratic synthesis of reformist socialism with traditional radicalism. After the Dreyfus Affair, Radicals joined forces with conservative Republicans and some Socialists in Pierre Waldeck Rousseau's cabinet (1899–1902). In 1901, an Act on the right of association was voted and the various individual Radicals organised themselves into a political party in order to defend their governmental achievements from the Catholic Church's influence and the traditionalist opposition. However, not all Radicals accepted the change in doctrine and alliance. While retaining their doctrines, those show rejected the new turn towards social democracy and partnership with the Socialist Party gradually peeled away, labelling themselves the Independent Radicals and sitting in their own loose knit parliamentary party (Radical Left) to the right of the Radical Socialists. The Radical Socialist and Radical Republican Party was the first large political party established at a national level in France, which contrasted with previous parliamentary groups that were formed spontaneously by likeminded independent lawmakers elected through purely local electoral committees. The first congress of the Radical Party was held in June 1901. Delegates represented 476 election committees, 215 editorial boards of Radical newspapers and 155 Masonic lodges as well as lawmakers, mayors and municipal councillors. However, it was not until 1914 that the Radical Socialist Party imposed strict discipline on its parliamentary deputies, requiring them to sit exclusively in a single Radical Socialist legislative caucus. The existence of a national party immediately changed the political scene. Several Radical independents had already been presidents of the Council (Ferdinand Buisson, Emile Combes and Charles Floquet, among others) and the Radicals already benefited from a strong presence across the country. The party was composed of a heterogeneous alliance of personal fiefdoms, informal electoral clubs, masonic lodges and sections of the Ligue des droits de l'homme (Human Rights League) and the Ligue française de l'enseignement (French League of Education, an association dedicated to introducing, expanding and defending free, compulsory and non religious primary education). The secularising cause was championed by Émile Combes' cabinet start of the 20th century. As the political enemy, they identified the Catholic Church, seen as a political campaign entity for ultra conservatives and monarchists.
Алғашқы жылдары: Радикалды республика (19011919)
1902 жылғы заң шығарушы сайлауда Радикалдық социалистер мен Тәуелсіз радикалдар консервативті либералдардан құралған Демократиялық Альянспен (олардың тікелей оң жағында) және социалистермен (олардың сол жағында) бірігіп, «Сол жақтар блогы» (Bloc des gauches) коалициясын құрды. Нәтижесінде радикалдар басты саяси күшке айналды. Эмиль Комбс «Сол жақтар блогының» басшылығын қабылдап, клерикализмге қарсы қатаң саясатты жүргізді, ол 1905 жылғы зайырлы заңмен аяқталды. Бұл заң, бұрынғы Жюль Ферри заңдарымен бірге, мемлекеттік білім беру жүйесінен діни ықпалды алып тастап, Францияның дінсіздік саясатының (laïcité) негізін қалады. Осыдан кейін Радикалдық социалистік партияның ішкі саясаттағы басты мақсаты – олардың ауқымды реформаларының діни оңшылдардың қайта билікке оралуымен күшін жоғалтуына жол бермеу болды. 1904 жылы Амстердамда өткен Халықаралық социалистік конгреске қатысқаннан кейін социалистік министрлер үкіметтен кетіп, коалиция тарады. Радикалдар 1906 жылғы заң шығарушы сайлауға жеке күшпен қатысты. Дегенмен, Радикалдық социалистік партия парламенттік көпшілік пен үкіметтердің тірегі болып қала берді. Тәуелсіз радикал Жорж Клемансо басқарған үкімет (1906–1909) табыс салығы мен жұмысшылар зейнетақысын енгізді, бірақ өнеркәсіптік ереуілдерді қатыгездықпен басуымен де есте қалды. Үшінші республиканың соңғы кезеңінде (1918–1940) радикалдық социалистер, әдетте шаруалар мен ұсақ буржуазия сайлаушыларының антиклерикалдық бөлігін ұсынып, парламенттегі ең ірі партия болып табылды. Бірақ антиклерикалдық мақсаттарына жеткен соң партия өзінің күшінен айырылды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін партияның басшысы Жозеф Кайо Германиямен жақсы қарым-қатынас орнатуды жақтауымен, реформалық бағдарламасынан гөрі көбірек танылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914–1918) Радикалдық социалистік партия «Қасиетті одақтың» (Sacred Union) негізгі тірегі болды, ал ең белгілі Тәуелсіз радикал Жорж Клемансо 1917 жылдан 1919 жылға дейін үкіметті қайта басқарды. Ол «жеңістің архитектор» ретінде танылды, бірақ Радикалдық социалистік партиямен арақатынасы нашарлады. Радикалдық социалистер мен Тәуелсіз радикалдар 1919 жылғы заң шығарушы сайлауға қарсы коалициялармен қатысты, нәтижесінде Клемансоның оңшылдар одағы жеңіске жетті.
At 1902 legislative election, the Radical Socialists and the Independent Radicals allied themselves with the conservative liberals of the Democratic Alliance (to their immediate right) and the Socialists (to their left) in the Bloc des gauches (Coalition of the Left), with the Radicals emerging the main political force. Émile Combes took the head of the Bloc des gauches cabinet and led a resolute anti clerical policy culminating in the 1905 laic law which along with the earlier Jules Ferry laws removing confessional influence from public education formed the backbone of laïcité, France's policy of combatting clericalism by actively excluding it from state institutions. From then on, the Radical Socialist Party's chief aim in domestic policy was to prevent its wide ranging set of reforms from being overturned by a return to power of the religious right. After the withdrawal of the Socialist ministers from the government following the International Socialist Congress of Amsterdam in 1904, the coalition dissolved and the Radicals went alone into the 1906 legislative elections. Nevertheless, the Radical Socialist Party remained the axis of the parliamenary majorities and of the governments. The cabinet led by the Independent Radical Georges Clemenceau (1906–1909) introduced income tax and workers' pensions, but is also remembered for its violent repression of industrial strikes. For the latter part of the Third Republic (1918–1940), the Radical Socialists, generally representing the anti clerical segment of peasant and petty bourgeois voters, were usually the largest single party in parliament, but with their anti clerical agenda accomplished the party lost their driving force. Its leader before World War I Joseph Caillaux was generally more noted for his advocacy of better relations with Germany than for his reformist agenda. During World War I (1914–1918), the Radical Socialist Party was the keystone of the Sacred Union while the most prominent Independent Radical Georges Clemenceau led the cabinet again from 1917 to 1919. He appeared as the "architect of victory", but his relationship with the Radical Socialist Party deteriorated. The Radical Socialists and the Independent Radicals entered the 1919 legislative election in opposing coalitions, thus Clemenceau's alliance of the right emerged victorious.
Дүниежүзілік соғыстар арасында (19191946)
Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында, қазір Эдуард Эррио басқаратын Радикалды социалистік партия, көбінесе оң жақтағы әлеуметтік консервативті либералдық партиялардың үкіметтік басымдығымен (қараңыз) және сол жақтағы Жұмысшылар интернационалының француз социалистік бөлімі (SFIO) мен француз коммунистік партиясының (PCF) қолдауының артуымен бетпе-бет келді. Осы саяси күштермен радикалдық социалистер клерикализмге қарсы күрес пен «әлеуметтік прогресс» үшін күресті бөлісті, бірақ басқа солшыл партиялардан айырмашылығы, радикалдық социалистер қатаң парламенттік әрекеттер принципін және жеке меншікті, кем дегенде шағын шаруалар мен шағын бизнесті қорғауды жақтады. Сонымен қатар, Радикалды социалистік партия 1914 жылға дейін католик, монархист және дәстүрлі оңшылдар арасындағы ескі қарсыластарының толығымен әлсірегенін ойлаған, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін олар қайта жанданды. 1924 жылы радикалдық социалистер SFIO-мен сайлау одағын құрды. «Сол жақтар коалициясы» (Cartel des Gauches) 1924 жылғы заң шығарушы сайлауда жеңіске жетті және Эррио үкімет құрды. Алайда, радикалдық социалистер 1926 жылға қарай оңға қарай жылжыды, сол жақтан қолдауды жоғалтып, 1926 жылы оң орталықтан тәуелсіз радикалдармен және консервативті либералдық партиялармен «Республикалық шоғырлану» коалициясын құрды. Екі жылдан кейін Анжер съезінде партияның сол қанаты радикалдық социалистердің кабинеттен шығуына және социалистермен одақтасу саясатына оралуына қол жеткізді. Эдуард Даладье партия басшысы болып сайланды. Алайда, партияның оң қанатының бір бөлігі екінші оң орталықтан тәуелсіз радикалдық партияны (әлеуметтік және радикалдық солшылдар) құру үшін бөлінді, бұл партия социалистік партиямен одақтасуға қарсы болды және оң орталық либералдармен жақын ынтымақтастықты қалады. Партия 1930 жылдары 120 000 мүшесі бар екенін мәлімдеді, бірақ бұл көрсеткіштер партия ішіндегі дауыстарға ықпал ету үшін партия мүшелігін жаппай сатып алған бәсекелестермен көбейтілді. «Сол жақтар коалициясының» екінші құрамы 1932 жылғы заң шығарушы сайлауда жеңіске жетті, бірақ оның екі негізгі құрамы ортақ бағдарламаны қалыптастыра алмады, сондықтан SFIO қатысусыз Эррио басқарған екінші үкіметті қолдады. Коалиция 1934 жылдың 7 ақпанында, алдыңғы күні түнде оңшыл лигалар ұйымдастырған тәртіпсіздіктерден кейін құлады. Радикалды социалист Камиль Шотемп үкіметінің орнын оның танымал қарсыласы Эдуард Даладье басқарған үкімет алмастырды. Бұл үлгі – социалистік партиямен белсенді үкіметке қосылуға дайын емес алғашқы одақ, содан кейін көңілсіздік пен оң орталықпен одақтасу 1936 жылы бұзылған сияқты көрінді, өйткені социалистермен және коммунистермен сайлауалды одақ социалистік көшбасшы Леон Блумды коалициялық үкіметте Кеңес президенті ретінде қабылдады. Радикалды социалистік партия тарихында алғаш рет SFIO-ға қарағанда аз дауыс алды. Коалицияның қызыл дауылды өмірінде радикалдық социалистер коалициялық серіктестерінің радикализміне алаңдады. Сондықтан олар Блумның Испаниядағы азамат соғысы кезінде республикашыларға көмектесу ниетіне қарсы шығып, оны араласпау саясатын ұстануға мәжбүр етті. Блумның екінші үкіметі 1938 жылдың сәуір айында сәтсіздікке ұшырағаннан кейін Даладье либералдық және консервативті партиялармен коалиция құра отырып, жаңа үкімет құрды. 1938 жылдың 29 қыркүйегінде Мюнхен келісімінен кейін Судет аймағын нацистік Германияға уақытша бейбітшілікке алмастырғаннан кейін, Даладье Парижге оралғаннан кейін соғыстан сақтаған адам ретінде құрметке ие болды. Алайда, 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Польшаға шабуылдан екі күн өткен соң, Даладье басқарған француз үкіметі Польшаға берген кепілдіктерін орындап, Ұлыбританиямен бірге соғыс жариялады. 1939 жылдың 23 тамызында нацистік Германия мен Кеңес Одағы арасындағы Молотов-Риббентроп келісімінен кейін Даладье коммунистердің қызметіне және партияның газеті «L'Humanité»-ге тыйым салып, антикоммунистік саясатты ұстанды. Сонымен қатар, Даладье оңға қарай жылжыды, әсіресе халықтық фронттың ең маңызды жетістігі болған 40 сағаттық жұмыс аптасын жойды. Даладье 1940 жылдың наурыз айында отставкаға келіп, Пол Рейноның жаңа үкіметінде (негізгі оңшыл либералдық партияның басшысы, Демократиялық Альянс) Ұлттық қорғаныс және соғыс министрі болып тағайындалды. Франция шайқасында жеңілгеннен кейін, француз армиясы нацистік блицкригке ұшырағаннан кейін, француз үкіметі 10 маусымда Парижде «ашық қала» деп жариялады және Бордоға ұшып кетті. Сол айда Даладье Мароккоға, Массилия арқылы қашып кетті. Осылайша, ол 1940 жылдың 10 шілдесінде маршал Филипп Петанға толық өкілеттік беру туралы даулы дауыс беру кезінде болған жоқ, бұл Виши режиміне есік ашты. Даладье 1942 жылы тұтқындалып, жаңа режимге сотталды (Риом сотын қараңыз), ол оны және басқа да саяси көшбасшыларды, мысалы, социалист Леон Блумды және консерватор Пол Рейноны Франция шайқасын жеңілуге моральдық және стратегиялық жауапты деп айыптады.
By the end of World War I, the Radical Socialist Party, now led by Édouard Herriot, were generally a moderate centre left party faced with the governmental dominance of the socially conservative liberal parties to its right (see Independent Radicals and Democratic Alliance) and pressure from its left by the rise of support for the socialist French Section of the Workers' International (SFIO) and French Communist Party (PCF). With these political forces, Radical Socialists shared anti clericalism and the struggle for "social progress", but unlike the other left parties the Radical Socialists defended the principle of strict parliamentary action and the defence of private property, at least that of smallholders and small business. Additionally, the Radical Socialist Party had thought before 1914 that its old adversaries among the Catholic, monarchist and traditionalist right had been weakened once and for all, instead these emerged reinvigorated by World War I. In 1924, Radical Socialists formed electoral alliances with the SFIO. The Cartel des Gauches (Coalition of the Left) won the 1924 legislative election and Herriot formed a government. However, the Radical Socialists gradually drifted to the right, moving from left Republican governments supported by the non participating Socialists to a coalition of "Republican concentration" with the centre right Independent Radicals and the more socially conservative liberal parties in 1926. Two years later at the Angers Congress, the left wing of the party obtained the withdrawal of the Radical Socialists from the cabinet and the return to a policy of alliance with the Socialists. Édouard Daladier was elected party leader. However, a section of the party's right wing defected to form a second centre right Independent Radical party (the Social and Radical Left) which opposed alliance with the Socialist Party and preferred close cooperation with the centre right liberals of the Democratic Alliance. The party claimed 120,000 members in the 1930s, however, these figures were inflated by competitors purchasing party memberships in bulk to influence inner party votes. The second Cartel des gauches won the 1932 legislative election, but its two main components were not able to establish a common agenda and consequently the SFIO chose to support the second government led by Herriot without participation. The coalition fell on 7 February 1934 following riots organized by the far right leagues the night before. The Radical Socialist Camille Chautemps's government had been replaced by a government led by his popular rival Édouard Daladier in January after accusations of corruption against Chautemps' government in the wake of the Stavisky Affair and other similar scandals. This pattern of initial alliance with a socialist party unwilling to join in active government followed by disillusionment and alliance with the centre right seemed to be broken in 1936, when the Popular Front electoral alliance with the Socialists and the Communists led to the accession of Socialist leader Léon Blum as President of the Council in a coalition government in which the Radical Socialist leaders Édouard Daladier and Camille Chautemps (representing left and right of the Radical Socialist Party, respectively) took important roles. For the first time in its history, the Radical Socialist Party obtained fewer votes than the SFIO. Over the tempestuous life of the coalition, the Radical Socialists began to become concerned at the perceived radicalism of their coalition partners. Hence, they opposed themselves to Blum's intention to help the Republicans during the Spanish Civil War (1936–1939), forcing him to adopt a non interventionist policy. Following the failure of Blum's second government in April 1938, Daladier formed a new government in coalition with the liberal and conservative parties. After the 29 September 1938 Munich Agreement which handed over Sudetenland to Nazi Germany in exchange for what proved to be a temporary peace, Daladier was acclaimed upon his return to Paris as the man who had avoided war. However, two days after the invasion of Poland on 1 September 1939 the French government led by Daladier made good on its guarantees to Poland by declaring war alongside Britain. Following the 23 August 1939 Molotov–Ribbentrop Pact between Nazi Germany and the Soviet Union, Daladier engaged in an anti communist policy, prohibiting the Communists activities and the party's newspaper, L'Humanité. Furthermore, Daladier moved increasingly to the right, notably repealing the 40 hour work week which had been the Popular Front's most visible accomplishment. Daladier would eventually resign in March 1940 and take part in the new government of Paul Reynaud (leader of the main centre right liberal party, the Democratic Alliance) as minister of National Defense and of War. After the defeat of the Battle of France, the French army being overwhelmed by the Nazi Blitzkrieg, the French government declared Paris an "open city" on 10 June and flew to Bordeaux. The same month, Daladier escaped to Morocco in the Massilia. Thus, he was not there during the controversial 10 July 1940 vote of full powers to Marshal Philippe Pétain which opened the door to the Vichy regime. Daladier was arrested and tried in 1942 by the new regime (see the Riom Trial) which accused him as well as other political leaders such as Socialist Léon Blum and conservative Paul Reynaud of being morally and strategically responsible for the loss of the Battle of France.
Төртінші республика (1946-1958 жж.)
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Радикалдар, көптеген басқа саяси партиялар сияқты, көптеген мүшелерінің Маршал Филипп Петенге төтенше жағдайды пайдалану өкілеттіктерін беруге дауыс бергеніне байланысты беделсіздікке ұшырады. Радикалды социалистік партия қайта құрылып, Төртінші Республиканың маңызды партияларының бірі болды (1946–1958), бірақ соғысқа дейінгі үстемдік орнын ешқашан қайта қалпына келтірмеді. Ол үш партиялық коалицияның жобаларын (ұлттықтандыру және әлеуметтік мемлекетті) қабылдауына кедергі келтіре алмады. Демократиялық және Социалистік Қарсылық Одағымен бірге ол сайлаушылардың біріккен тобын – Республикалық Солшылдардың Жиналысын (РГР) құрды. 1947 жылдан бастап, үкіметтік коалицияның ыдырауынан кейін, ол SFIO, христиандық демократиялық Халықтық Республикалық қозғалысы және консервативті-либералдық Ұлттық Тәуелсіздер мен Шаруалар орталығымен бірге Үшінші Күш коалициясына қатысты. Төртінші Республиканың алғашқы жылдарында партия Пьер Мендес Франс басшылығымен орталық сол қанатқа қайта оралды, ол француз колониализміне қарсы күрескен және 1954–1955 жылдары премьер-министр болып, Францияның Индокитайдан шығуына және Тунисіден шығу туралы келісімге қол жеткізді. Радикалды социалистік партияның беделін түсіргеннен кейін оны жаңартуға көмектескен Мендес Франс, Индокитай соғысын тоқтатуға берген уәдесімен сайланды (1946–1954). Мендес Франс SFIO-ның қиындықтарын пайдаланып, радикалдарды Франциядағы басты орталық сол қанатты партияға айналдыруды үміттенеді. Эдгар Форе бастаған партияның консервативті элементтері бұл саясатқа қарсылық көрсетті, нәтижесінде 1955 жылы Мендес Франс үкіметі құлап кетті. Олар РГР-ді радикалдық партиядан ерекшеленетін оңшыл орталық партияға бөліп жіберді. Пьер Мендес Франс басшылығымен Радикалдық партия 1956 жылғы заң шығару сайлауында жеңіске жеткен орталық сол қанатты коалиция – Республикалық Фронтқа қатысты. Тағы бір бөлініс, бұл жолы Францияның Алжир соғысы (1954–1962) саясаты бойынша, оның партия басшысы лауазымынан кетуіне және партияның айқын консервативті бағытқа бұруына әкелді. Төртінші Республика Алжир соғысы бойынша басты партиялар арасындағы келіспеушіліктердің салдарынан тұрақты парламенттік тұрақсыздықпен сипатталды, ол ресми түрде 1990 жылға дейін «қоғамдық тәртіп операциясы» деп аталды. Мендес Франс соғысқа және колониализмге қарсы болды, ал премьер-министр Гай Моле басқаратын SFIO оны қолдады. Салқын соғыс басталғаннан кейін барлық саяси партиялар, тіпті SFIO, Кеңес Одағының рөліне байланысты өте танымал болған Француз Коммунистік партиясына (PCF) қарсы болды (оны «75 000 өлім жазасына кесілгендердің партиясы» деп атады). ПКФ сонымен қатар Алжирдегі француз үкімдігіне қарсы болды және оның тәуелсіздігін қолдады. Осы парламенттік тұрақсыздық пен саяси элитаның бөлінуінің ортасында Шарль де Голль 1958 жылғы мамырлық дағдарыстан пайдаланып билікке оралды. 13 мамырда еуропалық колонистер Алжирдегі генерал-губернатордың ғимаратын басып алды, ал оңшыл көтерілісшілердің Comité de Salut Public ұйымы «Résurrection» операциясын бастады. Парламенттік жүйеге және оның созылмалы тұрақсыздығына (ол қатты сынға алған партиялар жүйесіне) наразылық білдіріп, он жыл бойын саяси аренадан шетте тұрған де Голль енді Францияның оң жағындағы және төңкеріс жасау қаупі төнген еуропалық колонистермен келісуге қабілетті жалғыз адам ретінде көрінді. Осылайша, ол билікке шақырылып, Төртінші Республиканың аяқталуын жариялады (оның пікірінше, парламентаризмнің салдарынан тым әлсіз) және оны өзіне бейімделген гибридті президенттік-парламенттік жүйемен – Бесінші Республикамен алмастырды. Радикалдық партия осы шешуші сәтте де Голльді қолдады, нәтижесінде Мендес Франс партиядан шығып кетті. Ұсынылған конституцияға қарсы болған Мендес Франс 1958 жылғы 28 қыркүйектегі референдумда «жоқ» деп дауыс беруге науқан жүргізді. Алайда, жаңа Конституция ақыры 1958 жылғы 4 қазанда қабылданды және жарияланды.
After World War II, the Radicals, like many of the other political parties, were discredited by the fact that many of their members had voted to grant emergency powers to Marshal Philippe Pétain, although senior Radical leaders as Édouard Herriot, then President of the Chamber of Deputies (the parliamentary Speaker), had been ambivalent. The Radical Socialist Party was reconstituted and formed one of the important parties of the Fourth Republic (1946–1958), but never recovered its dominant pre war position. It failed to prevent the adoption of the projects of the three parties coalition (nationalizations and the welfare state). Along with Democratic and Socialist Union of the Resistance, it set up an electoral umbrella group, the Rally of Republican Lefts (RGR). From 1947, after the split of the governmental coalition it participated to the Third Force coalition with the SFIO, the Christian democratic Popular Republican Movement and the conservative liberal National Centre of Independents and Peasants. In the early years of the Fourth Republic, the party returned to the moderate left under the leadership of Pierre Mendès France, a strong opponent of French colonialism, whose premiership from 1954 to 1955 saw France's withdrawal from Indochina and the agreement for French withdrawal from Tunisia. Mendès France, a very popular figure who helped renew the Radical Socialist Party after its discredit, was indeed elected on the pledge to stop Indochina War (1946–1954). Mendès France hoped to make the Radicals the party of the mainstream centre left in France, taking advantage of the difficulties of the SFIO. The more conservative elements in the party led by Edgar Faure resisted these policies, leading to the fall of Mendès France's government in 1955. They split and transformed the RGR in a centre right party distinct from the Radical Party. Under Pierre Mendès France's leadership, the Radical Party participated to a centre left coalition, the Republican Front, which won the 1956 legislative election. Another split, this time over France's policy about the Algerian War (1954–1962), led to his resignation as party leader and the party's move in a distinctly conservative direction. The Fourth Republic was characterized by constant parliamentary instability because of divisions between major parties over the Algerian War, which was officially called a "public order operation" until the 1990s. Mendès France opposed the war and colonialism while the SFIO led by Prime Minister Guy Mollet supported it. Because of the start of the Cold War, all political parties, even the SFIO, opposed the French Communist Party (PCF), which was very popular due to its role during the Resistance (it was known as the parti des 75,000 fusillés, "party of the 75,000 executed people"). The PCF was also opposed to French rule in Algeria and supported its independence. In the midst of this parliamentary instability and divisions of the political class, Charles de Gaulle took advantage of the May 1958 crisis to return to power. On 13 May, European colonists seized the Governor General's building in Algiers while Opération Résurrection was launched by the right wing insurrectionary Comité de Salut Public. De Gaulle, who had deserted the political arena for a decade by disgust over the parliamentary system and its chronic instability (the système des partis which he severely criticized), now appeared as the only man able to reconcile the far right and the European settlers, which were threatening a coup d'état, with the French Republic. Thus, he was called to power and proclaimed the end of the Fourth Republic (according to him too weak because of its parliamentarism) and replaced it by the Fifth Republic, a hybrid presidential parliamentary system tailored for himself. The Radical Party supported de Gaulle at this crucial moment, leading Mendès France to quit the party. Opposed to the proposed constitution, Mendès France campaigned for the "no" on 28 September 1958 referendum. However, the new Constitution was finally adopted and proclaimed on 4 October 1958.
Бесінші республика (1958 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
Халыққа танымал саяси қайраткер Пьер Мендес Франция Радикалдық партиядан шықты, ол оңшылдарға қарай бет бұрған болатын. Бұрынғы орталық республикашылдар үшінші республиканың басында осы партияның солшылға қарай жылжуынан кейін сол және оң қанаттар арасындағы шекарадан ығысып қалған, бұл процеске "систризм" деген ат берілді. Мендес Франция кейін Демократиялық әрекет орталығын (CAD) құрды, ол кейіннен СФИО-дан бөлініп шыққан Автономиялық социалистік партияға (PSA) қосылды. Бұл партия 1960 жылдың 3 сәуірінде Біріккен социалистік партияға (PSU) бірікті. Бұл жаңа социалистік партия Радикалдық партия мен СФИО-дан Алжир соғысына және жаңа президенттік режимнің жариялануына қарсы болған барлық диссиденттерді біріктірді. Мендес Франция 1961 жылы ПСУ-ға ресми мүше болып кірді, бұл Алжир соғысын аяқтаған 1962 жылғы 18 наурыздағы Эвиан келісіміне бір жыл қалғанда болды. Радикалдық партия 1959 жылы үкіметті қолдаудан оппозицияға өтті және 1960 жылдар бойы әлсіреп, ыдырады. Демократиялық және социалистік солшылдар федерациясында СФИО-мен одақтасып, 1965 жылғы президенттік сайлауда Франсуа Миттеранды қолдады. Бұл федерация 1968 жылы жарылды. 1969 жылдың 29 қазанынан бастап партия басшысы болған, сол қанаттан шыққан Жан Жак Серван Шрайбердің басшылығымен партия 1970 жылдары тағы да солшылға қарай ұмтылыс жасады, бірақ Социалистік партияның (ПС) жетекшісі Франсуа Миттеранмен және оның коммунистік одақтастарымен одақтасуға қол жеткізе алмады. Нәтижесінде 1972 жылы қалған орталық-солшыл радикалдар партиядан шығып, ақырында Радикалдық социалистік солшылдар қозғалысына айналды. Солшылдардың ортақ бағдарламасына қатысуды қалаған бұл топ, Солшыл радикалдар қозғалысын (MRG) құру үшін бөлініп шықты және 1974 жылғы президенттік сайлауда солшылдардың үміткері Миттеранды қолдады.
Popular figure Pierre Mendès France quit the Radical Party, which had crossed the threshold to the centre right, as early moderate Republicans did at the beginning of the Third Republic, when the Radical Party, appearing to their left, pushed them over the border between the left wing and the right wing, a process dubbed sinistrisme. Mendès France then founded the Centre d'Action Démocratique (CAD), which would later join the Autonomous Socialist Party (PSA, which had split from the SFIO), which in turn fused into the Unified Socialist Party (PSU) on 3 April 1960. This new socialist party gathered all the dissidents from the Radical Party and the SFIO who were opposed to both the Algerian War and the proclamation of the new presidential regime. Mendès France would officially become a member of the PSU in 1961, a year before the 18 March 1962 Evian Accords which put an end to the Algerian War. The Radical Party returned from support of the government to opposition in 1959 and declined throughout all the 1960s. Allied with the SFIO in the Federation of the Democratic and Socialist Left, it supported François Mitterrand for the 1965 presidential election. This federation later split in 1968. Under the leadership of Jean Jacques Servan Schreiber, President since 29 October 1969 issued from the left wing, the party again made tentative moves to the left in the 1970s, but stopped short of an alliance with Socialist Party (PS) leader François Mitterrand and his Communist allies, leading to a final split in 1972 when the remaining centre left Radicals left the party and eventually became the Movement of the Radical Socialist Left. This group, which wanted to be a part of the left wing Common Programme, broke away to create the Movement of the Left Radicals (MRG) and at the 1974 presidential election, supported Mitterrand, the candidate of the left wing.
Радикалдық партияның құрметі
Бұдан кейін Радикалдық партия MRG-ден ажырату үшін оның ұлттық штаб-пәтерінің Париждегі Place de Valois-те орналасқан жеріне байланысты valoisien деп аталды. 1972 жылғы Жалпы бағдарламаның негізі болған ПКФ-пен сайлауалды одаққа қарсы болған радикалдар голлистерге қарсылығын сақтап қалды. Олар реформалық қозғалыстағы христиан-демократтармен одақтасып, Жалпы бағдарлама партиялары мен голлистер басқаратын президенттік көпшілік арасындағы басқа бағытты ұсынды. Ақырында, Валери Жискар д'Эстеннің 1974 жылы Франция президенті болып сайланғаннан кейін олар оған қосылды. Олар Жискар д'Эстеннің президенттігі кезеңіндегі көптеген реформаларды қолдады (әсіресе контрацептивті таблетканы рұқсат ету және әйелдер құқықтарын мойындау). Серван Шрайбердің ықпалымен болған бұл эволюция 1979 жылғы Еуропалық сайлауда оның сәтсіздігімен аяқталды. 1971 жылы солшыл фракцияның бөлінуінен кейін, "Валоизиан" Радикалдық партиясы республикалық, радикалдық және радикалдық социалистік партияның ресми атауына қатысты заңдық құқықтарын сақтап, оның заңды жалғасы болып табылады. Христиан демократтарымен реформалық қозғалысқа жасаған одақтың сәтсіз аяқталуынан кейін Радикалдық партия 1978 жылы Жискар д'Эстеннің Француз демократиясы үшін одағын (UDF) құруға қатысу арқылы ықпалын сақтап қалды. Радикалдық партия оның алты құрамдас бөлігінің бірі болды, сондай-ақ Социал-демократтар орталығының центристтері, Республикалық партияның либералдары, Перспективалар мен шындықтар клубтарының ұлттық федерациясы, Социал-демократиялық қозғалыстың социал-демократтары және UDF-тің жаңа мүшелері де кірді. UDF арқылы Радикалдық партия Республика үшін жиналыс (RPR) парламенттік көпшілігінен құрылған барлық үкіметтерге қатысты.
Henceforth, the Radical Party began to be known as valoisien, from the location of its national headquarters at the Place de Valois in Paris, in order to distinguish it from the MRG. Opposed to an electoral alliance with the PCF, which was the foundation of the 1972 Common Programme, the Radicals were still anti Gaullists. They allied with the Christian Democrats in the Reforming Movement in order to propose another way between the Common Programme's parties and the Presidential Majority led by Gaullists. Finally, they joined it after the election of Valéry Giscard d'Estaing to the presidency of France in 1974. They supported most reforms of Giscard d'Estaing's presidency (in particular the authorization of the contraceptive pill and recognition of women's rights). This evolution brought by Servan Schreiber's influence would end with the latter's failure during the 1979 European elections. Following the left wing scission in 1971, the Radical Party valoisien maintained the judicial rights to the official name of Republican, Radical and Radical Socialist Party and is its legal continuation. After the failure of the alliance with the Christians Democrats into the Reforming Movement, the Radical Party maintained its influence by participating in the foundation of Giscard d'Estaing's Union for French Democracy (UDF) in 1978. The Radical Party was one of its six components, along with the centrists of the Centre of Social Democrats, the liberals of the Republican Party and of the National Federation of Perspectives and Realities Clubs, the social democrats of the Socialist Democratic Movement and of the new members of the UDF. Through the UDF, the Radical Party participated to all of the governments issued from parliamentary majorities of the Rally for the Republic (RPR).
UMP-нің серіктес партиясы
1998 жылғы өңірлік сайлаудан кейін маңызды бөлініс орын алды, оның барысында партияның бірқатар мүшелері оңшыл «Ұлттық фронт» партиясымен сайлау одағын құрды. Бұл мүшелер Либералды-демократиялық партияны құрды, ал Радикалдық партия UDF құрамында қалды. 2002 жылғы президенттік сайлауда Франсуа Байру UDF атынан кандидат ретінде өзін ұсынды, ал Радикалдық партия оның қарсыласы Жак Ширакты (RPR) қолдады. 2002 жылы Ширак қайта сайланғаннан кейін, радикалдардың көпшілігі оның жаңа партиясы – «Халықтық қозғалыс одағы» (UMP) құруға қатысты. Содан кейін Радикалдық партия UDF-тен шығып, UMP-мен байланыс орнатып, оның мүшелігі мен бюджетін бөлісті. Дегенмен, Тьерри Корниль сияқты бірқатар мүшелер UDF құрамында қалуын жалғастырды. Ол кезде партияны Жан-Луи Борлу мен Андре Россино басқарды. Николя Саркози UMP төрағасы болғаннан кейін, радикалдар UMP ішінде орталық және әлеуметтік бағытты күшейту үшін партияларын қайта құруға кірісті. Партия көп ұзамай басқа орталық саясаткерлерді (Жан-Луи Борлу, Рено Дютрей, Вероник Матье және Франсуаза Осталье) және тіпті Саркозиге қарсы неоголлистерді (Серж Лепельтье және Ален Ферри сияқты) өзіне тартты. Нәтижесінде, Радикалдық партия француз саясатына қайта оралды. Ол кезде партияда 21 депутат (2002 жылы сайланғандардан 4-і көп), 6 сенатор (2002 жылғыдан 2-і көп), 4 Еуропарламент депутаты және 8000 мүше болды. Жан-Луи Борлу 2007 жылдан 2010 жылға дейін Франсуа Фийонның екінші үкіметінде Экология, энергетика, тұрақты даму және көлік министрі, сондай-ақ мемлекеттік министр қызметін атқарды, бірақ Фийонның үшінші үкіметіне қатысудан бас тартты. Бұл 1974 жылдан бері радикалдардың оңшыл-орталық үкіметте өкілдік етпеген алғашқы жағдайы болды. Еуропарламенттің 7-ші шақырылымында үш радикалды еуропарламент депутаты «Еуропалық халық партиясы» (EPP) тобымен және UMP-мен бірге отырды.
An important split took place after the 1998 regional elections, during which some members of the party composed electoral alliances with the far right National Front party. Those members created the Liberal Democratic Party while the Radical Party remained a member of the UDF. During the 2002 presidential election, François Bayrou presented himself as a candidate for the UDF while the Radical Party supported his rival Jacques Chirac (RPR). After Chirac's re election in 2002, most radicals participated to the creation of his new party, the Union for a Popular Movement (UMP). The Radical Party then quit the UDF to associate itself with the UMP, sharing its memberships and budget with the latter. However, some members such as Thierry Cornillet continue to be part of UDF. It was then headed by Jean Louis Borloo and André Rossinot. After the rise of Nicolas Sarkozy to the leadership of the UMP, Radicals launched a sort of re foundation of their party in order to create a counterbalancing moderate and social wing within the UMP. The party soon started to attract other centrists (as Jean Louis Borloo, Renaud Dutreil, Véronique Mathieu and Françoise Hostalier) and even some anti Sarkozy neo Gaullists (as Serge Lepeltier and Alain Ferry). As a result, the Radical Party had a comeback in French politics. It then had 21 deputies (four more from those elected in 2002), 6 senators (two more from 2002), 4 MEPs and 8,000 members. Jean Louis Borloo was a high ranking minister in François Fillon's second government as Minister of Ecology, Energy, Sustainable Development and Transport and Minister of State from 2007 to 2010, when he chose not take part to Fillon's third government. It was the first time since 1974 that Radicals were not represented in a centre right government. During the 7th term of the European Parliament, three Radical MEPs sat with the European People's Party Group (EPP) along with the UMP.
Альянс
2011 жылдың 7 сәуірінде Борлу орталықшыл коалиция құрылатынын жариялады. 14-15 мамыр күндері өткен партия съезінде Радикалдар партиясы 2002 жылдан бері серіктес партия болып келген Саркозидің Халық қозғалысы үшін одағымен (UMP) байланысын үзуге шешім қабылдады. 26 маусымдағы конвенцияда партия ресми түрде Жаңа орталық және басқа да центристік партиялармен бірге UMP-ге балама ретінде Альянсқа (ARES) қосылды. 2012 жылдың қыркүйегінде Альянс Демократтар мен тәуелсіздер одағымен (UDI) ауыстырылды. 8-ші Еуропалық парламенттегі жалғыз радикалды Еуропарламент депутаты Доминик Рике UDI құрамында Еуропалық либералдар мен демократтар альянсы (ALDE) тобында отырды.
On 7 April 2011, Borloo announced the creation of a centrist coalition. During a party congress on 14–15 May, the Radicals decided to cut their ties with Sarkozy's Union for a Popular Movement (UMP), of which they had been an associate party since 2002. During a convention on 26 June, the party officially joined The Alliance (ARES) alongside New Centre and other centrist parties as an alternative to the UMP. The Alliance was replaced with the Union of Democrats and Independents (UDI) in September 2012. During the 8th European Parliament, the single Radical MEP Dominique Riquet sat with the Alliance of Liberals and Democrats for Europe (ALDE) group as part of the UDI.
Парламент сайлауы
Күні Жетекші Дауыс Орын саны Позиция Бірінші тур % Екінші тур % # ± Мөлшері 1902 Эмиль Комб 853,140 10.14 – – 30 3-орын 1906 Эмиль Комб 2,514,508 28.53 – – 28 1-орын 1910 Эмиль Комб 1,727,064 20.45 – – 16 1-орын 1914 Жозеф Каййо 1,530,188 18.15 – – 8 1-орын 1919 Эдуард Эррио 1,420,381 17.43 – – 54 2-орын Республикалық социалистік партиясымен коалицияның бөлігі, жалпы 106 орын жеңіп алды 1924 Эдуард Эррио 1,612,581 17.86 – – 53 2-орын Республикалық социалистік партиясымен коалицияның бөлігі, жалпы 167 орын жеңіп алды 1928 Эдуард Даладье 1,682,543 17.77 – – 19 3-орын 1932 Эдуард Эррио 1,836,991 19.18 – – 37 1-орын 1936 Эдуард Даладье 1,422,611 14.45 – – 46 3-орын 1945 Эдуард Эррио 2,018,665 10.54 – – 51 5-орын I 1946 Эдуард Эррио 2,295,119 11.54 – – 31 5-орын II 1946 Эдуард Эррио 2,381,385 12.40 – – 16 5-орын 1951 Эдуард Эррио 1,887,583 11.13 – – 12 6-орын Республикалық солшылдардың бірігуінің бөлігі, жалпы 77 орын жеңіп алды 1956 Эдуард Эррио 2,381,385 12.40 – – 13 5-орын 1958 Феликс Галлар 2,695,287 13.15 1,398,409 7.77 17 5-орын 1962 Морис Фур 1,429,649 7.8 1,172,711 7.69 5 3-орын 1967 Рене Биллер 4,207,166 18.79 4,505,329 24.08 18 2-орын Демократиялық және социалистік солшылдар федерациясының бөлігі, жалпы 118 орын жеңіп алды 1968 Рене Биллер 3,660,250 16.53 3,097,338 21.25 9 2-орын Демократиялық және социалистік солшылдар федерациясының бөлігі, жалпы 57 орын жеңіп алды 1973 Ж.Ж. Серван Шрайбер 2,967,481 12.51 1,631,978 6.96 11 4-орын Реформисттік қозғалыстың бөлігі, жалпы 32 орын жеңіп алды 1978 Ж.Ж. Серван Шрайбер 6,128,849 21.46 5,907,603 23.19 5 2-орын Француз демократиясы одағының бөлігі, жалпы 124 орын жеңіп алды 1981 Дидье Бариани 4,827,437 19.20 3,489,363 18.68 6 3-орын Француз демократиясы одағының бөлігі, жалпы 61 орын жеңіп алды 1986 Андре Россино 2,330,072 8.31 – – 5 4-орын Француз демократиясы одағының бөлігі, жалпы 53 орын жеңіп алды 1988 Андре Россино 4,519,459 18.50 4,299,370 21.18 4 4-орын Француз демократиясы одағының бөлігі, жалпы 130 орын жеңіп алды 1993 Ив Галлан 4,855,274 19.08 5,331,935 25.84 11 2-орын Француз демократиясы одағының бөлігі, жалпы 213 орын жеңіп алды 1997 Андре Россино 3,601,279 14.21 5,323,177 20.77 11 3-орын Француз демократиясы одағының бөлігі, жалпы 112 орын жеңіп алды 2002 Франсуа Лус 8,408,023 33.30 10,029,669 47.26 6 1-орын Халық қозғалысы одағының бөлігі, жалпы 357 орын жеңіп алды 2007 Жан Луи Борлу 10,289,737 39.54 9,460,710 46.36 7 1-орын Халық қозғалысы одағының бөлігі, жалпы 313 орын жеңіп алды 2012 Жан Луи Борлу 321,124 1.24 311,199 1.35 10 9-орын 2017 Лоран Энар 687,225 3.03 551,784 3.04 3 5-орын Демократтар мен тәуелсіздер одағының бөлігі, жалпы 18 орын жеңіп алды 2022 Лоран Энар 5,857,364 25.75 8,002,419 38.57 2 1-орын Ensemble-дің бөлігі, жалпы 245 орын жеңіп алды
Date Leader Votes Seats Position First round % Second round % # ± Size 1902 Émile Combes 853,140 10.14 – – 30 3rd 1906 Émile Combes 2,514,508 28.53 – – 28 1st 1910 Émile Combes 1,727,064 20.45 – – 16 1st 1914 Joseph Caillaux 1,530,188 18.15 – – 8 1st 1919 Édouard Herriot 1,420,381 17.43 – – 54 2nd Part of coalition with the Republican Socialist Party, which won 106 seats in total 1924 Édouard Herriot 1,612,581 17.86 – – 53 2nd Part of coalition with the Republican Socialist Party, which won 167 seats in total 1928 Édouard Daladier 1,682,543 17.77 – – 19 3rd 1932 Édouard Herriot 1,836,991 19.18 – – 37 1st 1936 Édouard Daladier 1,422,611 14.45 – – 46 3rd 1945 Édouard Herriot 2,018,665 10.54 – – 51 5th I 1946 Édouard Herriot 2,295,119 11.54 – – 31 5th II 1946 Édouard Herriot 2,381,385 12.40 – – 16 5th 1951 Édouard Herriot 1,887,583 11.13 – – 12 6th Part of the Rally of Republican Lefts, which won 77 seats in total1956 Édouard Herriot 2,381,385 12.40 – – 13 5th 1958 Félix Gaillard 2,695,287 13.15 1,398,409 7.77 17 5th 1962 Maurice Faure 1,429,649 7.8 1,172,711 7.69 5 3rd 1967 René Billères 4,207,166 18.79 4,505,329 24.08 18 2nd Part of the Federation of the Democratic and Socialist Left, which won 118 seats in total1968 René Billères 3,660,250 16.53 3,097,338 21.25 9 2nd Part of the Federation of the Democratic and Socialist Left, which won 57 seats in total1973 JJ Servan Schreiber 2,967,481 12.51 1,631,978 6.96 11 4th Part of the Reformist Movement, which won 32 seats in total1978 JJ Servan Schreiber 6,128,849 21.46 5,907,603 23.19 5 2nd Part of the Union for French Democracy, which won 124 seats in total1981 Didier Bariani 4,827,437 19.20 3,489,363 18.68 6 3rd Part of the Union for French Democracy, which won 61 seats in total1986 André Rossinot 2,330,072 8.31 – – 5 4th Part of the Union for French Democracy, which won 53 seats in total1988 André Rossinot 4,519,459 18.50 4,299,370 21.18 4 4th Part of the Union for French Democracy, which won 130 seats in total1993 Yves Galland 4,855,274 19.08 5,331,935 25.84 11 2nd Part of the Union for French Democracy, which won 213 seats in total1997 André Rossinot 3,601,279 14.21 5,323,177 20.77 11 3rd Part of the Union for French Democracy, which won 112 seats in total2002 François Loos 8,408,023 33.30 10,029,669 47.26 6 1st Part of the Union for a Popular Movement, which won 357 seats in total2007 Jean Louis Borloo 10,289,737 39.54 9,460,710 46.36 7 1st Part of the Union for a Popular Movement, which won 313 seats in total2012 Jean Louis Borloo 321,124 1.24 311,199 1.35 10 9th 2017 Laurent Hénart 687,225 3.03 551,784 3.04 3 5th Part of the Union of Democrats and Independents, which won 18 seats in total2022 Laurent Hénart 5,857,364 25.75 8,002,419 38.57 2 1st Part of the Ensemble, which won 245 seats in total
Француз тілінде
Берштейн, Серж. "Радикалдық партияның өмірі: Саон және Луара федерациясы, 1919-1939 жылдар". Француз саяси ғылымы журналы (1970): 1136–1180. онлайн.
Berstein, Serge. "La vie du Parti radical: la fédération de Saône et Loire de 1919 à 1939." Revue française de science politique (1970): 1136 1180. online