Кіріспе

Татамагуш (/t//æ//t//ə//m//ə/'/ɡ//ʊ//ʃ/) (Микмак: Taqamiju’jk) – Канаданың Новая Шотландия провинциясындағы Колчестер округіндегі ауыл. Татамагуш Нортумберленд бұғазында, Труродан 50 шақырым солтүстікке және Пиктоудан 50 шақырым батысқа қарай орналасқан. Ауыл Татамагуш шығанағының оңтүстік жағасында, Француз және Вау өзендерінің құйып кіретін жерлерінде жатыр. Татамагуш атын жергілікті Микмак тіліндегі Такумегочк терминінен алған, ол "сулардың кездесуі" деп аударылады.

Ерте тарих

Татамагуш аймағына алғашқы еуропалық қоныс аударушылар француз акадиялықтары келді, олар 18 ғасырдың басында осы аймақты мекендеді. Татамагуш Луибур бекінісіне бағытталған тауарлардың транзиттік пунктіне айналды.

Татамагуче шайқасы

Георгий патша соғысы кезінде Жаңа Англия француздарды жеңу мақсатында Луисбургті қоршауға қатысты (1745). 1745 жылдың 15 маусымында капитан Донахью, Аннаполис Рояльдан Луисбургке бет алған лейтенант Поль Марин де ла Малгтың одақтас әскерімен кездесті. Француздық екі шлюп, екі шхуна және көптеген каноэдегі көптеген жергілікті тұрғындардан құралған конвой, француз және микмактардың қамалға көмек беруге бағытталған әрекеті болды. Донахью француздарды жағаға қуды, осылайша Луисбург ағылшындарға түскенге дейін оларға жабдық пен күш қосымшалары жеткізілмей қалды. Британдықтар француз және жергілікті тұрғындардың "көптеп қаза тауып" кеткенін хабарлады. Бұл шайқас Луисбургтің құлауында маңызды рөл атқарды, себебі Мариннің көмекші елшілігінің жолы кесілді.

Акадтықтарды қуып шығару

Акадиялықтардың ауылдағы үйлері Француз және үнді соғысы кезінде 1755 жылғы Фанди шығанағы науқаны барысында өртеліп жанып кетті. Татамагуш және жақын орналасқан Уоллес, Новая Шотландия, Акадиядағы француз Луисбург бекінісіне көмек жіберуге арналған қақпа болғандықтан, өртеліп жанып кеткен алғашқы ауылдардың бірі болды. Сол кезеңнен бүгінгі күнге дейін акадиялық жартастар мен бірнеше француз тіліндегі жер-су атаулары ғана жетіп қалды. 1768 жылы Татамагуште Майкл Франклиннің құрметіне Франклин бекінісі салынды. (Бұл бекініс Форт Эллис (Новая Шотландия) және Форт Белчер тасталып кеткеннен кейін бірден салынды.)

Протестанттық қоныстар

Он жыл өткен соң, 1765 жылғы 25 тамызда, Татамагуш болып белгілі болған жерді британдық король британдық әскери картограф полковник Джозеф Фредерик Уоллет Де Барреске сыйлады. Де Барреске 10 жыл ішінде 100 протестантпен қоныстандыру шартымен Татамагуш және оның төңірегіндегі 20 000 акр (81 км²) жер берілді. Басқа колониялардағы төмен жер бағалары жалға алушыларды тартуды қиындатты, бірақ 1772 жылы Луненбургтің наразы тұрғындарына алты жылдық тегін жалға беру ұсынысы белгілі бір табысқа жетті. Татамагуштің алғашқы қоныс салушылары Луненбургтен, Швейцарияға жақын француз-неміс шекарасындағы Монбелиардтан келген отбасылар болды. Фонтенбло эдиктынен кейін діни қуғын-сүргіннен қашу үшін бұл отбасылар салға отырып Рейн өзенімен Роттердамға дейін жүзіп келді. Сол жерде шотланд саудагері Джон Дик отарлаушыларды жинап, оларды Англия арнасы арқылы Жаңа Шотландияның Галифакс қаласына тасымалдады. 1752 жылы Атлант мұхитын кесіп өтуден және Галифакстағы қиын қыстан аман қалғандар 1753 жылы Луненбургке жеткізілді. Бұл француз тілді лютерандар көбінесе алғашқы халық санағында аккадиялық француз католиктерінен ажырату үшін швейцариялықтар деп белгіленді. Олардың француз есімдері көбінесе жақшада көрсетілгендей ағылшын тіліне аударылды. Алғашқы отбасыларға Джеймс Бигенет (Бигни), Джордж Гретто (Гратто), Джордж Меттеталл (Мататалл), Джордж Теттерей (Таттри), Джон және Питер Майллард (Миллард), Джон Джордж және Джон Фредерик Петрекин (Патрикин) және Дэвид, Джеймс және Мэтью Лангиль басшылық еткен отбасылар кірді. Протестанттардың қайта қоныстануы ғасыр соңына қарай Шотландиядан келген иммигранттардың көптеп келуімен және Таулы аймақтарды тазалаудан кейін едәуір өсті. Америка революциясы кезінде американдық каперлер Велвуд Уоның мүлкін тонады және ол келесі жылы Шарлоттауннан Пиктоу, Жаңа Шотландияға көшіруге мәжбүр болды. 1777 жылы Уо Пиктоуға жасалған американдық каперлердің шабуылына қатысқандығы үшін айыпталып, Жаңа Шотландияның Татамагуш қаласына көшіп кетуге мәжбүр болды. Ол көрнекті тұрғынға айналды және Уо өзені оның құрметіне аталды.

Демография

Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Татамагучеде 691 адам тұратын, оның барлығы 387 жеке тұрғын үйдің 348-інде орналасқан. Бұл 2016 жылғы 755 адамнан төмендеуді білдіреді. Жер ауданы - 154,5 км², 2021 жылы халық тығыздығы 78,5 адам/км² құрады.

Кеме құрылысы және ағаш өңдеу

XIX ғасырда Татамагуче, аймақтағы көптеген басқа ауылдар сияқты, кеме жасау өнеркәсібінде маңызды орын алған. Ағаштар мол болды және аймақтың өзендерінде аралау фабрикалары пайда бола бастады, олар қоныс аударғандар үшін ағаш өндірді. Кеме жасаушылар кемелерді жасау үшін ағашқа мұқтаж болды, сондықтан дайын кемелерді ағашпен толтырып шетелге жіберу жиі кездесетін жағдай болды. Татамагучеде бес түрлі кеме жасалды: шхуна, бриг, бригантин, барк және клипер. Олардың ішінде шхуналар ең көп таралғаны болды. 1883 жылы Татамагучеде "Йоланде" атты бір барквентин жасалғаны да тіркелген. Бригтер, барктер және бригантиналар сияқты көптеген үлкен кемелер аймақтан ағашпен жүктелді және Ұлыбританияға жөнелтілді, онда ең алдымен жүк, содан кейін кеме сатылды. Кейбір кемелер дереу сатылып кетсе, ал басқаларын сатып алушы табу үшін жылдар бойы күтуге тура келді. Көбінесе кеме иелері оны жеке сату үшін өзі келіп, келісім шарттарын жасасады, ал кейде олар Кемпбелл ағайындарының кемелерін көбінесе сатқан Cannon, Miller, & Co. сияқты фирмалар арқылы сататын. Бу машиналарының пайда болуы Татамагучеде кеме жасау дәуірін аяқтады.

Кемпбелл ағайындылары

1824 жылы 17 мамырда Александр Кэмпбелл және оның серіктестері Уильям Мортимер мен Г. Смит француз өзенінде алғашқы кемелерін – 63 фут (19 метр) ұзындықтағы «Элизабет» атты шхунаны суға түсірді. 1830 жылы Александр ағалары Уильям мен Джеймспен серіктестік құрғанға дейін олар бірнеше кемелерді бірге жасады. Олардың серіктестігі 1833 жылы Александр мен Джеймс арасындағы даудан кейін аяқталды. Ағалар өздерінің жеке жолдарымен кетіп, әрқайсысы біраз уақыт бойы кемелер жасады, бірақ Татамагуште салынған кемелердің тізімі Александр Кэмпбеллдің үштің ішіндегі ең белсендісі екенін көрсетеді, оның есімімен 70-тен астам кеме тіркелген. Уильям серіктестік бұзылғаннан кейін сапасы, көлемі және түрі әртүрлі он шақты кеме салды. Олардың бірнешеуі ағашпен Британ аралдарына жөнелтілді. Оның соңғы кемесі «Трайдент» болды, ол 1842 жылы алғашқы сапарында Ньюфаундленд жағалауында қағылып, оны жақында банкротқа ұшыратты. Ол 1878 жылы бірнеше басқа жұмыс істегеніне қарамастан, кедей күйде қайтыс болды. Уильям кеме жасауды тоқтатқаннан кейін Александр оның кеме жасау алаңын иеленді және нарыққа белсенді түрде кірісті. Кеме жасаудың өркендеген кезеңінде ол шамамен 200 адамды жұмысқа алды. 1850 жылы ол сегіз кеме шығарды.

Темір жол

Колониалдық темір жол 1887 жылы Оксфорд тоғысынан Стеллартонға дейін Татамагуче арқылы "Қысқа желіні" салды. ICR Амхерст қаласындағы Родс Карри компаниясына май зауытының шығысындағы ауылға жолаушылар стансасын салуды тапсырды. ICR 1918 жылы Canadian National Railways компаниясына біріктірілді және CN бұл желіні өзінің "Оксфорд тармағының" бөлігі ретінде пайдаланды, негізінен ауыл шаруашылығы қауымдастықтарына, сондай-ақ Малагаш және Пугавштағы тұз кеніштеріне, Уоллестегі карьерге қызмет көрсетті. Татамагуче арқылы жолаушылар тасымалы 1960 жылдары тоқтатылды, ал станция 1972 жылға дейін теміржол қызметкерлерінің жүк тасымалын жүзеге асыруы үшін кеңсе ретінде қолданылды, содан кейін 1976 жылы жабылып сатылды. CN 1986 жылы Оксфорд тармағы тоқтатылғанда желідегі жүк тасымалын тоқтатты; рельстер 1989 жылы алынып тасталды. Бүгінде жолаушылар станциясы – қалпына келтірілген тарихи теміржол вагондары орналасқан жатақ үйі. Ауыл арқылы өтетін бұрынғы теміржол қазір демалыс жолы болып табылады, ол Транс-Канада жолының бөлігі ретінде белгіленген. Бұл жолдың Жаңа Шотландия бөлігі Труро, Галифакс және Оңтүстік-Батыс Жаңа Шотландияға қарай бұтақтанатын жері. Сондықтан Татамагуче жағалау бойында қысқа серуендеуге немесе ұзақ велосипед саяхатына шығу үшін өте қолайлы нүкте болып табылады.

Көрнекі орындар мен жерлер

Ауылдағы ең танымал орындардың бірі – 1925 жылы Александр Росс құраған Татамагуш май зауыты. 1000-нан астам жергілікті шаруашылықтар оның әйгілі Татамагуш майын өндіру үшін май зауытына сүт жеткізді, оны күнделікті жасап, шамамен жасады. 1930 жылы J.J. Creighton май зауытын сатып алды. 1967 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, Scotsburn Dairy Cooperative оны сатып алды. Scotsburn 1968 жылдан 1992 жылға дейін май зауытын жұмыс істеп тұрды, содан кейін жабылды. Жер учаскесі мен екі ғимарат ауылға ғимараттың сыртқы түріне, атап айтқанда, атауы мен түсіне ешқандай өзгеріс енгізбеу шартымен сыйға берілді. Алайда, қоғамдық ұйым мүлікке ие бола алмайды, сондықтан ғимаратты басқару үшін «Май зауыты қоғамы» атты қоғамдық ұйым құрылды. Creamery Square қауымдастығы Creamery Square жобасын дамыту үшін құрылды. 2006 жылдың мамыр айында жаңа шаруалар базары ашылды, ал май зауыты ғимаратында қазір Солтүстік жағалау мұрағаты мен алып Анна Сван мұражайы орналасқан. Брюль қазбалар орталығы ақырында май зауыты ғимаратында өз көрмесін ашты. Көп жылдар бойы аймақтағы негізгі тарихи мұражай Күншығыс жолы мұражайы болды, бірақ ғимарат сатылып, экспонаттар Creamery Square кешеніне көшірілді. Татамагуштің шығысында орналасқан Sunrise Shore Marina-дағы Barrachois Harbour Yacht Club круиздік және жарыстық бағдарламаларды, сондай-ақ моторлы қайықтар мен желкенді кемелерге арналған онлайн ресурстарды ұсынады. Фрейзер мәдени орталығы – келушілер ақпараттық орталығы, өнер галереясы және «Нова Скотияның алып қызы» Анна Сван туралы көрме. Әр жылдың қыркүйек айының соңғы демалыс күндері Татамагуш Бавария қоғамы Канададағы екінші ірі Октоберфестті өткізеді. Сазерленд бу диірмені мұражайы жақын маңдағы Дания ауылында орналасқан. Шамбала буддалық дәстүріндегі Шалқындағы Дордже Денма Линг (ауылдан оңтүстікке қарай 10 км) әлемнің түкпір-түкпірінен келушілерді тартады. Татамагуш орталығы – Канада Біріккен шіркеуінің аккредиттелген, коммерциялық емес білім беру, конференция және демалыс орталығы. Фрейзердің сегізбұрышты үйі – Нова Скотияның мұралық мүлік туралы заңына сәйкес провинциялық тіркелген мүлік, ол дерлік сегізбұрышты жоспарымен ерекшеленеді.

Оқиғалар

2008 жылдың қыркүйегінде Британдық Колумбия провинциясының Ванкувер қаласындағы Paperny Films компаниясы "Айлар кеткен апта" телесериалының екінші (және соңғы) маусымын Татамагуш қаласында түсіруге бел буды. Эпизодтар 2009 жылдың 21 қаңтарынан бастап Канадалық телерадиокорпорациясында (CBC) көрсетілді.