Кіріспе

Георг Фридрих Гендельдің 1735 жылғы операсы, Этьен Мехулдің операсы.

Ариоданте (HWV 33) – Георг Фридрих Гендельдің үш актілі опера-сериясы. Анонимді итальяндық либретто Антонио Сальвидің шығармасына негізделген, ол өз кезегінде Людовико Ариостоның «Орландо Фуриозо» туындысының 4, 5 және 6-шы әндерінен бейімделген. Әр актіде биге мүмкіндіктер қарастырылған, бастапқыда бұл мүмкіндіктер биші Мари Салле мен оның труппасына арналған болатын. Опера алғаш рет 1735 жылғы 8 қаңтарда Лондонның Ковент-Гарден театрында қойылды. «Ариоданте» Гендельдің Ковент-Гардендегі алғашқы маусымын ашты және Уэльс принцінің қолдауымен құрылған бәсекелес «Opera of the Nobility» операсымен сәтті бәсекелесті. Гендель патша мен патшайымның, сондай-ақ Корольдік ханшайымның жасырын және қаржылық қолдауын алды. Опера Ковент-Гардендегі премьералық маусымда 11 рет сахналанды. Гендельдің опера-серия жанрындағы басқа туындылары сияқты, «Ариоданте» де бастапқы табысына қарамастан, шамамен екі жүз жыл бойы ұмытылып қалды. Партитураның басылымы 1960 жылдардың басында Hallische Händel Ausgabe басылымынан жарық көрді. 1970 жылдары туынды қайта жандана бастады және қазір Гендельдің ең ұлы операларының бірі саналады. 1971 жылғы 29 наурызда Нью-Йорктегі Гендель қоғамы туындының американдық премьерасын концерттік нұсқада меццо-сопрано София Стеффанның басты рөлінде және Джудит Раскиннің Гвиневра рөлінде орындады. Чарльз Кудворт операдағы француз би музыкасының ықпалын талқылады. Уинтон Дин операның 2-ші актісінің түпнұсқа нұсқасы Гендель операларындағы жалғыз акт екенін атап өтті, ол речитативпен аяқталады.

Өмірбаян

Неміс туған Гендель 1711 жылы «Риналдо» операсымен алғаш рет итальяндық операны Лондон сахнасына әкелді. Өте сәтті болған «Риналдо» Лондонда итальяндық опера сериясына деген құштарлықты тудырды, бұл форма жұлдызды виртуоз әншілерге арналған соло арияларға басымдық берді. Гендель Лондонда жылдар бойы жаңа операларды ұсынып, үлкен жетістікке жетті. Гендель операларының басты тартымдылықтарының бірі – композитормен қарым-қатынасы көбінесе даулы болған және 1733 жылы құрылған бәсекелес «Opera of the Nobility» операсында өнер көрсету үшін Гендель труппасынан кеткен жұлдызды кастрато Сенесино болды. Гендель басқа театрға, Ковент-Гарденге көшіп, басқа әншілерді шақырды. Ковент-Гардендегі жаңа театр, импресарио Джон Рич басқарады, әйгілі Мари Салле басқаратын бишілер труппасының тартымдылығын арттырды, сондықтан Гендельдің 1735 жылғы екі жаңа операсы – «Ариоданте» және «Альцина» – алғаш рет Лондонға арналған Гендель операсында би кезеңдерін қамтыды. Сонымен қатар, Гендель таңғажайып техникасы мен кең дауыстық диапазонымен ерекшеленген виртуоз кастрато Карестиниді шақырды, ол әсіресе «E vivo ancora? E senza il ferro? oh Dei! Scherza infida in grembo al drudo» және қуанышты әрі шебер орындалған «Dopo notte, atra e funesta» әндерінде композитордың толыққанды қолдауын алды.

Қысқаша мазмұны

Ортағасырлық Шотландия. Патшаның қызы Женевра ханзада Ариодантеге ғашық және оған құда түскен. Ол Альбани герцогы Полинессоның махаббат білдіруінен бас тартады, ал ол кейін Ариоданте мен Женевраның әкесін Женевраның опасыздық жасағанына көндіреді. Ариоданте өзін-өзі өлтіруге әрекеттенсе, Женевра айыпталады, бірақ Ариодантенің інісі Лурканио жекпе-жекке шақырғаннан кейін, өліп бара жатқан Полинессо өз жоспарын мойындайды және ғашықтар қайта табысады.

Музыкалық ерекшеліктері

Алдыңғы сопрано Гвинераның музыкасы, Пол Генри Лангтың сөзінше, "тамаша", қуаныштан уайымға, содан кейін қайта бақытқа дейін өзгереді. Оның Ариодантемен "Prendi, prendi da questa mano" дуэті және бірінші актіні аяқтайтын әдемі пасторальді музыка бар. Кастрато Карестини алғаш рет орындаған атау ролі үшін жазылған бірқатар керемет ариялардың ішінде, фаготпен сүйемелдеген қайғылы "Scherza infida" ариясы ("Генделдің ең ұлы арияларының бірі" деп аталады) және таң қалдыратын вокалдық акробатика мен кең диапазонға ие қуанышты "Dopo notte" ариясы бар.

Қабылдау және орындау тарихы

Ариоданте алғашқы қойылымында он бір рет көрсетілді, ол сол кезде үлкен жетістік саналды, және Гендель оны 1736 жылғы маусымда қайта қойды. Содан кейін 1926 жылы Штутгартта қайта жаңғырғанға дейін опера сахнада орындалмады. 1964 жылдың мамыр айында Англияның Бирмингем қаласында Джанет Бейкердің бас рөлде орындауымен және Энтони Льюистің дирижерлік етуімен өткен екі қойылым операны заманауи репертуарға енгізді, содан бері ол әлемнің көптеген сахналарында қойылды, соның ішінде оқиға түсірілген жерде және Барбикан орталығында. 2017 жылдың 2 маусымында Зальцбургте өткен Whitsun фестивалі Кристоф Лойдың жаңа қойылымын ұсынды, онда Сесилия Бартоли Ариоданте, Кэтрин Левек Гвиневра, Сандрин Пиау Далинда, Кристоф Дюмо Полинессо, Роландо Виллазон Лурканио және Натан Берг патша рөлінде болды.

Аудио жазбалар

Жазушы:Ариоданте,Гвиневра,Далинда,Полинессо,Лурканио,Дирижер,оркестрЛейбл1978, студиялық жазба Брент қалалық залында жасалған Жанет Бейкер,Эдит Матис,Норма Бурроуз,Джеймс Боуман,Дэвид Рендалл,Самуэль РамиRaymond Leppard,Англиялық камералық оркестрPhilips,Cat:6769 0251995, Геттингенде тікелей эфирдеЛорейн Хант,Жулиана Гондек,Лиза Саффер,Дженнифер Лейн,Руфус Мюллер,Николас Каваллиер,Николас МакИган,Фрейбург барокко оркестріHarmonia Mundi,Cat:HMU 907146.481997, Поиссиде тікелей эфирдеАнне Софи фон Оттер,Линне Доусон,Вероника Кангеми,Эва Подлесь,Ричард Крофт,Денис СедовMarc Minkowski,Les Musiciens du LouvreArchiv,Cat:457 271–22000, Мюнхенде тікелей эфирдеАнн Мюррей,Жоан Роджерс,Жули Кауфманн,Кристофер Робсон,Пол Найлон,Умберто КьюммоIvor Bolton,Бавария мемлекеттік оркестріFarao Classics,Cat:B 108 0302010, Вилла Сан Ферма, Лоньиго қаласында студиялық жазба жасалғанДжойс ДиДонато,Карина Говен,Сабина Пуэртолас,Мари Николь Лемье,Топи Лехтипуу,Мэттью БрукAlan Curtis,Il Complesso BaroccoVirgin Classics,Cat:50999 07084423

Видеожазбалар

+ЖылҚұрамы:Ариоданте,Гвиневра,Далинда,Полинессо,Лурканио,Король,Дирижер,оркестрСахналық режиссерЛейбл1996, Англия Ұлттық операсында түсірілгенАнн Мюррей,Жоан Роджерс,Лесли Гарретт,Кристофер Робсон,Пол Нилон,Гвинь ХауэллИвор Болтон,Англия Ұлттық операсыДэвид АлденArthaus MusikDVD каталогы 1000652007, Театро Каио Мелиссо, Сполетода түсірілгенЭнн Халленберг, Лаура Черичи, Марта Вандони Иорио, Мэри Эллен Нези, Захари Станис, Карло Лепор, Алан Кертис, Il Complesso Barocco Джон ПаскоDynamicDVD каталогы 335592017, Зальцбург фестивалінде түсірілгенСесилия Бартоли,Катрин Левек,Сандрин Пиау,Кристоф Дюмо,Роландо Вильязон,Натан БергГианлука Капуано,Князь Монаконың музыканттарыКристоф ЛоиUnitel EditionDVD/Blu-ray каталогы A04050084