Кіріспе

Венециядағы монастырь, жетімдер үйі және музыка мектебі

Ospedale della Pietà – Венециядағы монастырь, жетімдер үйі және музыка мектебі болған. Басқа венециялық ауруханалар сияқты, Пиета да бастапқыда мұқтаждарға арналған бейімдеме ретінде құрылған. Санта-Мария деллуммильтаның қарындастары деп аталатын венециялық монахтар тобы, он төртінші ғасырда жетім және тастап кетілген қыздарға арналған осы қайырымдылық мекемені құрды. Он жетінші және он сегізінші ғасырларда Пиета – басқа үш ірі қайырымдылық Ospedali Grandi-мен бірге – бүкіл Еуропадан туристер мен демеушілерді тартқан, тек әйелдерден құралған музыкалық ансамбльдерімен танымал болды. Оның атақтылығы көбінесе тұрақты композиторы және скрипка оқытушысы Антонио Вивальдимен байланысты.

Музыкалық қызмет

Нәрестелерді тек қана нәрестелерді қабылдауға жеткілікті үлкен терезе арқылы Пиетаға қалдыруға болатын. Барлық нәрестелер де қыздар болған жоқ, олар міндетті түрде жетім болмаған. Он жетінші ғасырда барлық төрт ospedali өздерінің әйел музыканттарының қасиетті музыкасын орындауы арқылы үлкен назар аударды, олар coro-ның қыздары деп белгілі болды. Coro-ның қыздарының оқытылуына қатысты ресми ережелер мұқият жазылды және мерзімді түрде қайта қарастырылды. Осы концерттердің көпшілігі маңызды қонақтардан тұратын таңдамалы тыңдаушылар үшін өткізілді. Тыңдаушылар әртістерден металл тормен бөлінді, бұл монастырлардың үлгісімен әйелдерді келушілердің назарынан қорғау үшін жасалды. Институт атаққа ие болған сайын, ол кейде ақсүйектерге (әдетте заңды түрде емес) байланысты нәрестелерді қабылдады. 1797 жылы құлаған Венеция Республикасының соңғы онжылдықтарында ол жасөспірім музыкалық студенттерді – figlie di spese деп аталғандарды қабылдады, олардың оқу ақысын шетелдік сарайлар немесе жоғары лауазымды тұлғалар төледі. Пиета скрипкашы Кьяра делла Пиета және сопрано әншісі Фортуната Кантора сияқты көптеген виртуоз музыканттарды, сондай-ақ Агата делла Пиета сияқты композиторларды тәрбиеледі, институттың сыртында мансап жасаған Анна Бон және Винчента Да Понте сияқты кем дегенде екі композиторды дайындады. Сәтті figlie-нің өміріне зор қызығушылық болды. Кейбіреулеріне жанкүйерлерден жомарт сыйлықтар берілді, ал көптегендеріне Италия материгіндегі виллаларда демалысқа мүмкіндік берілді. Көптегендері өмір бойы сонда қалды, бірақ Венеция экономикасы сегізінші ғасырда төмендеген кезде, кейбіреулері (әдетте тиімді) некеге тұру үшін кетіп қалды. Мұндай жағдайда институт болашақ күйеуге шағын қалыңдық берді. Әр Ospedali Grandi әдетте кем дегенде отыздан қырыққа дейін музыканттардан тұратын оркестрге ие болды (La Pietà оркестрі алпысқа дейін саналды), барлығы әйелдер, және мекемелер қаланың ең жақсы музыканттарын жалдап, жоғары сапалы концерттерді насихаттау арқылы бір-бірімен бәсекелесті. Осындай іс-қимылдар арқылы олар скрипка және басқа да аспаптарды жасаушыларға көптеген тапсырыстар берді, олар мұндай аспаптарды күтіп-ұстау және жөндеуді қамтамасыз етті. Бұл шеберлерді "liuter del loco" деп атады. "Liuter del loco" лауазымы тұрақты табыс ағынына кепілдік берді: бүкіл оркестрдің аспаптарын күту бірнеше адамның жұмысын қажет ететін қиын жұмыс болды; аспаптарды жинау керек болды, оларды үнемі жөндеу керек болды, өйткені олар қолданылғаннан кейін сынды және жабыспайды, кейде аспаптарды жасау керек болды. Скрипка жасаушы бүкіл оркестрге ішектерді де жеткізіп беруге, барлық операцияларды егжей-тегжейлі есепке алуға және жарты жылдық немесе жылдық шот-фактуралар шығаруға міндетті болды. Бұл шот-фактуралар немесе сол кездегі "полициялар" деп аталғандар, тағайындалған скрипкашы қолмен жазып, "maestre del coro" немесе maestro di cappella мақұлдағаннан кейін ғана аурухана басшылығынан төленді. Бұл "полициялар" тек авторды (лютиерді) және оның жұмысын зерттеу үшін ғана емес, сонымен қатар сол кездегі "сонадори" (орындаушылар) музыкалық практикасы туралы көбірек ақпарат алу үшін құнды ақпарат көзі болып табылады. Сондай-ақ, олардың органологиялық зерттеуінен де көптеген ақпарат алуға болады. Кейбір ең қызықты шот-фактураларды оқу үшін біз Пио кітабының қосымшасына жүгінеміз, онда олардың кейбіреулері (автор 110-нан астам, барлығы 400 бетті тауып, каталогтады) хронологиялық тәртіппен тізімделеді және 1750 жылдан 1810 жылға дейін қамтиды. Композитор Антонио Вивальди 1703 жылы скрипка мұғалімі болып тағайындалды және 1715 жылға дейін әр түрлі лауазымдарда қызмет етті, содан кейін 1723 жылдан 1740 жылға дейін қайтадан қызмет етті. Вивальдидің көптеген қасиетті вокалды және аспаптық музыкасы Пиетада орындалу үшін жазылған. Пиета ауруханасының консерваториясы шамамен 1830 жылға дейін белсенді болып қалған жалғыз аурухана болды. Барлық басқа ауруханалар 19-ғасырдың алғашқы жылдары музыкалық қызметін толығымен тоқтатты. 1790 жылы жасалған аспаптар тізімінен біз сол жылы Пиета ауруханасында әлі де "жұмылған доғалары бар төрт скрипка, төрт виолончель, он жеті скрипка, екі теңіз кернейі (бұл violini in tromba marina болуы мүмкін), алты кішкентай виола, екі viola d’amore, екі мандолина, екі лютня, бір теорбо, қосымшалары бар төрт аңшылық мүйіз, екі саздық гармониялық қораппен, екі сымбаль, үш флейта, екі үлкен сымбаль шпінеттермен, алты шпинеттер" болғандығын білеміз. Жан Жак Руссоның 1770 жылғы есебі оның әсерлерін білдіреді, бірақ бүкіл ғасыр бойы институт сипаттамасы ретінде жалпыланды. Ол орындаушылардың металл торлардың артына қалай жасырынғанын сипаттады, содан кейін өзінің "Мысықтар" (1770) еңбегінде былай деді:

Мен осындай құмарлық пен әсерлі музыканы естіген емеспін; өнердің байлығы, вокалдық бөлімнің тамаша талғамы, дауыстардың тамашалығы, орындалудың дұрыстығы, осы керемет концерттердің барлығы керемет әсер тудырады, бұл әрине мода емес, бірақ ешбір жүрек одан қорғанышсыз деп санаймын. Ол музыканттармен кездескенін айтады. Алғашқы ғимарат (жоғарыда көрсетілген) қазірде қонақ үй-ресторан кешені (Metropole) болып табылады. Жақын жердегі Пиета шіркеуі 1761 жылы, Вивальди қайтыс болғаннан кейін екі онжылдықтан кейін аяқталды. Шіркеудің фасады тек 20-ғасырдың басында аяқталды. Балаларға арналған білім беру орталығы әлі де шіркеудің артындағы ғимарат кешенінде орналасқан. Бұл кешеннің көп бөлігі 1720 жылдары ауруханаға сыйға берілді, осылайша оның қызметін кеңейтуге мүмкіндік берді. Вивальдидің Анна Мария дель Виолино сияқты бірінші шәкірттері осы жаңадан алынған ғимараттарда жеке бөлмелерге ие болды. 1782 жылдың 22 қаңтарында Франческо Гуарди салған картинада көрсетілген "солтүстік графтары" үшін өткен атақты концерт олардың бірінің салонында өткен болуы мүмкін. Гуардидің картинасы "Театро Сан Бенедеттодағы кешкі ас және бал" деп дұрыс емес аталады.