Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Басқару теориясы
Theory of management
Ғылыми менеджмент – жұмыс ағындарын талдау және синтездейтін басқару теориясы. Оның басты мақсаты экономикалық тиімділікті, әсіресе еңбек өнімділігін арттыру. Бұл басқару процестерін инженерлік тұрғыдан жүзеге асыруға ғылымды қолдануға жасалған алғашқы әрекеттердің бірі болды. Ғылыми менеджмент кейде оның негізін қалаушы Фредерик Уинслоу Тейлордың есімімен Тейлоризм деп аталады. Тейлор бұл теорияны 1880 және 1890 жылдары АҚШ-та өндіріс салаларында, әсіресе болат өндірісінде дамыта бастады. Оның ең үлкен ықпалы 1910 жылдары болды. Тейлор 1915 жылы қайтыс болғанымен, 1920 жылдары ғылыми менеджмент әлі де ықпалды болды, бірақ қарсы немесе толықтыратын идеялармен бәсекелесіп, олармен бірікті. Ғылыми менеджмент 1930 жылдары жеке теория немесе ойлау мектебі ретінде қолданыстан шыққанымен, оның көптеген қағидалары бүгінгі күні өнеркәсіптік инженерия мен басқарудың маңызды бөлігі болып табылады. Оларға: талдау; синтез; логика; рационалдық; эмпиризм; еңбек этикасы; ысырапты әрекеттерді жою арқылы тиімділік (мысалы, муда, мури және мура сияқты); ең жақсы тәжірибелерді стандарттау; тек өзінің пайдасы үшін немесе белгілі бір біліктіліктері бар жұмысшылардың әлеуметтік статусын сақтау үшін сақталған дәстүрді елемеу; қолөнер өндірісін жаппай өндіріске айналдыру; жұмысшылар арасындағы және жұмысшылардан құралдарға, процестерге және құжаттамаға білім беру кіреді.
Scientific management is a theory of management that analyzes and synthesizes workflows. Its main objective is improving economic efficiency, especially labor productivity. It was one of the earliest attempts to apply science to the engineering of processes to management. Scientific management is sometimes known as Taylorism after its pioneer, Frederick Winslow Taylor. Taylor began the theory's development in the United States during the 1880s and 1890s within manufacturing industries, especially steel. Its peak of influence came in the 1910s. Although Taylor died in 1915, by the 1920s scientific management was still influential but had entered into competition and syncretism with opposing or complementary ideas. Although scientific management as a distinct theory or school of thought was obsolete by the 1930s, most of its themes are still important parts of industrial engineering and management today. These include: analysis; synthesis; logic; rationality; empiricism; work ethic; efficiency through elimination of wasteful activities (as in muda, muri and mura); standardization of best practices; disdain for tradition preserved merely for its own sake or to protect the social status of particular workers with particular skill sets; the transformation of craft production into mass production; and knowledge transfer between workers and from workers into tools, processes, and documentation.
Атауы
Тейлор өзінің тәсілдерін бастапқыда "дүкенді басқару" және "процесс басқару" деп атаған. Бірақ, "ғылыми басқару" термині 1910 жылы белгілі адвокат Луи Брандейс (сол кезде Жоғарғы Сот төрешісі болмаған) оны кеңінен танымал еткеннен кейін ұлттық назарға ілікті. Брандейс Генри Л. Гант және Фрэнк Б. Гилбрет сияқты сарапшылардың көмегімен осы тәсіл үшін бірлескен термин іздеді. Содан кейін Брандейс "ҒЫЛЫМИ басқару" деген бірлескен терминді Мемлекетаралық сауда комиссиясының (ICC) алдында теміржол тарифінің жоспарланған өсімі еңбекақының өсуіне қарамастан қажет емес екенін дәлелдеу үшін пайдаланды; ол ғылыми басқару теміржолдың тиімсіздігін жоя алатынын айтты (ICC тарифтерді өсіруге қарсы шешім шығарды, бірақ теміржолдардың тиімсіздігі туралы тұжырымды жеткілікті дәлелдермен расталмаған деп жоққа шығарды). Тейлор ұлтқа танымал "ғылыми басқару" терминін осы ұғымның тағы бір жақсы атауы деп мойындады және оны 1911 жылы жарық көрген әсерлі монографиясының тақырыбына енгізді.
Taylor's own names for his approach initially included "shop management" and "process management". However, "scientific management" came to national attention in 1910 when crusading attorney Louis Brandeis (then not yet Supreme Court justice) popularized the term. Brandeis had sought a consensus term for the approach with the help of practitioners like Henry L. Gantt and Frank B. Gilbreth. Brandeis then used the consensus of "SCIENTIFIC management" when he argued before the Interstate Commerce Commission (ICC) that a proposed increase in railroad rates was unnecessary despite an increase in labor costs; he alleged scientific management would overcome railroad inefficiencies (The ICC ruled against the rate increase, but also dismissed as insufficiently substantiated that concept the railroads were necessarily inefficient.) Taylor recognized the nationally known term "scientific management" as another good name for the concept, and adopted it in the title of his influential 1911 monograph.
Ғылыми басқару қағидаттары
Фредерик Тейлор болат компаниясындағы қызмет және зерттеу жылдарында бизнесті өнімді және табысты ету қиындығымен айналысты. Ол ғылыми шешімге сенеді. "Шоп менеджменті" мақаласында Тейлор менеджмент саласында ең маңызды екі фактіні түсіндірді: (а) "Үлкен тепе-теңсіздік": "менеджмент" деп аталатын нәрседе біркелкілік болмауы, (б) жақсы (шоп) менеджмент пен жалақы арасындағы байланыстың жоқтығы. Ол былай деп қосты: "Менеджмент өнері – адамдардан не істеу керектігін нақты білу және олардың оны ең жақсы және арзан жолмен орындауын қамтамасыз ету". Өмірінің соңына қарай Тейлор Хокси дайындаған Ғылыми менеджменттің келесі қорытындысын және анықтамасын бекітті: "Ғылыми менеджмент – бұл өнеркәсіптік инженерлердің жұмыс берушілердің, жұмысшылардың және қоғамның жалпы мүддесіне қызмет ету мақсатымен, болдырмауға болатын залалдарды жою, өндіріс процестері мен әдістерін жақсарту және өнімді әділ және ғылыми түрде бөлу үшін жасаған жүйесі". Осы принциптерді іске асыруға көмектесетін түрлі құралдар бар, мысалы, уақыт пен қозғалыс зерттеуі, функционалдық басшылық, әр түрлі жұмыс түрлері үшін құралдар мен жұмысшылардың қозғалысын стандарттау, жұмысшыларға нақты нұсқаулар беру және шығындарды есепке алу. Тейлор болат зауытында жұмыс істеген және зерттеу жүргізген кезінде әзірлеген және ұсынған көптеген басқа да ерекшеліктері, құралдары мен әдістері бар, олар бухгалтерлік есеп және инженерия сияқты басқа салаларда да қолданылады. Оның кейбір түсініктерi, зерттеулерi мен нәтижелерi ұйымдық басқарудағы интеллектуалдық революцияға әкелді.
Frederick Taylor tackled the challenge of making a business productive and profitable in his years of service and research in a steel company. He believed in a scientific solution. In his "Shop Management" article, Taylor explained that there were two facts that appeared "most noteworthy" in the field of management: (a) "Great unevenness": the lack of uniformity in what is called "the management", (b) The lack of relation between good (shop) management and the pay. He added, <blockquote>"The art of management has been defined, "as knowing exactly what you want men to do, and then seeing that they do it in the best and cheapest way"." Shortly before his death, Taylor approved the following summary and definition of Scientific Management that Hoxie prepared: "Scientific management is a system devised by industrial engineers for the purpose of serving the common interests of employers, workmen and society at large through the elimination of avoidable wastes, the general improvement of the processes and methods of production, and the just and scientific distribution of the product. "There are various tools that would enable us to serve these principles, such as time and motion study, functional foremanship, standardization of tools and movements of workers for each type of work, clear instructions for workers, and cost accounting. There are many other features, tools, and methods that Taylor developed and recommended during his job at the steel plant and research, which have footprints in other fields, such as accounting and Engineering. Some of his concepts, studies, and findings has led to intellectual revolution in organization management.
Экономикалық тиімділікке ұмтылу
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында гүлденген ғылыми басқару, экономикалық тиімділікты іздеудің бұрынғы тыранына негізделген. Ол халықтық даналықтағы ұқыптылықта көрініс тапқанмен, орнықты дәстүрлерді жалғастырудың орнына тиімді процедураларды анықтау үшін эмпирикалық әдістерді ұстанды. Осының нәтижесінде, қолданбалы ғылымда, соның ішінде уақыт пен қозғалыс зерттеулері, тиімділік қозғалысы (ғылыми басқарудың бизнес-менеджерлерге тигізген әсерінің кең мәдени қайырымы), фордизм, операцияларды басқару, операциялық зерттеулер, өнеркәсіптік инженерия, басқару ғылымы, өндіріс инженериясы, логистика, бизнес-процестерді басқару, бизнес-процестерді қайта құру, қалыпты өндіріс және Six Sigma пайда болды. Ғылыми басқаруды кейінгі салалармен байланыстыратын үздіксіз байланыс бар, ал әртүрлі тәсілдер көбінесе жоғары деңгейде үйлесімділік көрсетеді. Тейлор өзінің заманында және бүгінгі күнге дейін сақталатын, өндіріс қоса алғанда, кәсіптердің талдауға төзімсіз және тек қолөнер өндірісінің әдістерімен ғана орындала алатыны туралы қабылданысқа қарсы шықты. Өзінің эмпирикалық зерттеулері барысында Тейлор түрлі қол еңбегін зерттеді. Мысалы, сол кезде көлемді материалдарды көбінесе қолмен тасыды, қазіргідей материалдарды тасымалдауға арналған жабдықтар толыққанды дамымаған еді. Ол теміржол вагондарынан кен түсіру кезінде қазу жұмыстарын, болат зауыттарында темір құймаларын көтеру және тасымалдауды, подшипник шарларын қолмен тексеруді және басқаларын қарастырды. Ол сол кезде кеңінен қабылдалмаған көптеген ұғымдарды ашты. Мысалы, жұмысшыларды бақылап, еңбекке физикалық (қазу немесе көтеру сияқты) немесе психикалық (шарларды тексеру сияқты) шаршаудан қалпына келу үшін демалыс үзілістерін енгізу қажет деп шешті. Жұмысшылар жұмыс кезінде көбірек демалуға мүмкіндік алды, нәтижесінде өнімділік артты. Ғылыми басқарудың кейінгі формаларын Генри Гант сияқты Тейлордың шәкірттері, Бенджамин С. Грэм сияқты басқа инженерлер мен менеджерлер, сондай-ақ Макс Вебер сияқты теоретиктер жариялады. Тейлордың жұмысы Анри Файолдың және Франк Гилбрет, аға және Лилиан Моллер Гилбреттердің (олардың көзқарастары бастапқыда Тейлормен көп ортақ нәрселері болған, бірақ кейіннен Тейлоризмнің адамдармен қарым-қатынасты тиімсіз шешуіне байланысты айырмашылықтар туды) еңбектерінен де өзгеше.
Flourishing in the late 19th and early 20th century, scientific management built on earlier pursuits of economic efficiency. While it was prefigured in the folk wisdom of thrift, it favored empirical methods to determine efficient procedures rather than perpetuating established traditions. Thus it was followed by a profusion of successors in applied science, including time and motion study, the Efficiency Movement (which was a broader cultural echo of scientific management's impact on business managers specifically), Fordism, operations management, operations research, industrial engineering, management science, manufacturing engineering, logistics, business process management, business process reengineering, lean manufacturing, and Six Sigma. There is a fluid continuum linking scientific management with the later fields, and the different approaches often display a high degree of compatibility. Taylor rejected the notion, which was universal in his day and still held today, that the trades, including manufacturing, were resistant to analysis and could only be performed by craft production methods. In the course of his empirical studies, Taylor examined various kinds of manual labor. For example, most bulk materials handling was manual at the time; material handling equipment as we know it today was mostly not developed yet. He looked at shoveling in the unloading of railroad cars full of ore; lifting and carrying in the moving of iron pigs at steel mills; the manual inspection of bearing balls; and others. He discovered many concepts that were not widely accepted at the time. For example, by observing workers, he decided that labor should include rest breaks so that the worker has time to recover from fatigue, either physical (as in shoveling or lifting) or mental (as in the ball inspection case). Workers were allowed to take more rests during work, and productivity increased as a result. Subsequent forms of scientific management were articulated by Taylor's disciples, such as Henry Gantt; other engineers and managers, such as Benjamin S. Graham; and other theorists, such as Max Weber. Taylor's work also contrasts with other efforts, including those of Henri Fayol and those of Frank Gilbreth, Sr. and Lillian Moller Gilbreth (whose views originally shared much with Taylor's but later diverged in response to Taylorism's inadequate handling of human relations).
Тінтуірлеу
Ғылыми басқару қызметкерлердің жұмыс тәжірибесіне қатысты жоғары деңгейдегі басқарушылық бақылауды қажет етеді және бұрынғы басқару әдістерімен салыстырғанда басқарушы қызметкерлердің жұмысшыларға шаққандағы үлесі жоғары болуын талап етеді. Мұндай егжей-тегжейлі басқару жұмысшылар мен басшылар арасында шиеленіс тудыруы мүмкін. Тейлор кейбір жұмысшылардың басқаларынан талантты екенін, тіпті ақылдылардың да көбінесе ынтасыз екенін байқады. Ол қайталанатын жұмыстарды орындауға мәжбүр болған жұмысшылардың көпшілігі жазаланбаса, ең баяу темпте жұмыс істейтінін анықтады. Бұл баяу темп көптеген салаларда және елдерде байқалды және оны әртүрлі терминдермен атады. Тейлор "солдаттану" терминін қолданды, ол әскерге шақырылғандардың бұйрықтарды орындауға қатысты көзқарасын көрсетеді, және бірдей жалақы алғанда жұмысшылардың арасындағы ең баяу жұмыс істейтін адамның жұмыс көлеміне бейім болатынын байқады. Тейлор солдаттануды "қазіргі жұмысшы халықты қинаған ең үлкен жамандық" деп сипаттады. Бұл жұмысшылардың өзінің әл-ауқаты үшін мүдделі екенін және жалақысы ұлғаймайтын жағдайда белгіленген жұмыс мөлшерінен артық жұмыс істеудің ешқандай пайдасы жоқ екенін көрсетеді. Сондықтан ол көптеген жұмыс орындарында қалыптасқан жұмыс тәжірибесінің қасақана немесе қасақана емес, орындалу тиімділігі өте төмен болу үшін жасалғанын ұсынды. Ол кез келген нақты тапсырманы орындау үшін ең жақсы әдісті табуға уақыт пен қозғалысты зерттеулерді ұтымды талдаумен және синтезбен біріктіруге болатынын, ал қолданылып жүрген әдістер сирек жағдайда осы ең жақсы әдістерге тең болатынын болжады. Тейлор өзі әрбір қызметкердің еңбекақысы оның өнімділігіне байланысты болса, оның өнімділігі артатынын мойындады, бірақ бұл жұмысты монотонды және қанағаттандырмайтын етеді, өйткені бір адам өндіріс процесінің барлығын орындау үшін күрделі дағдыларды қолданудың орнына, бір ғана кішкентай және қатаң түрде белгіленген жұмыс бөлігін орындайды. "Өнеркәсіптік дамудың одан әрі "жетістігі" еңбектің аномальдық немесе мәжбүрлі бөлінуін күшейтті", - деп санайды Тейлор. Кейбір жұмысшылар жұмыс темпінің жоғары болуына және төмен сапалы тауарлар өндіруге де наразылық білдірді. Массачусетс штатындағы Уотертаун Арсеналы жұмысшылардың қарсылығына байланысты жұмыс орнында Тейлор жүйесін қолдану мен тоқтату мысалы болып табылады. 20 ғасырдың басында Уотертаун шеберханаларындағы кемшіліктерге тығыздық, нашар жарықтандыру, құрал-жабдықтар мен жабдықтардың жетіспеушілігі және жұмысшылардың пікірінше, күмәнді басқару стратегиялары кірді. Фредерик Тейлор және Карл Барт 1909 жылдың сәуір айында Уотертаунға сапар шегіп, шеберханалардағы байқаулары туралы есеп берді. Олардың қорытындысы бойынша, жақсы нәтижелер алу үшін менеджменттің Тейлор жүйесін шеберханаларға қолдану қажет болды. 1909 жылдың маусым айында Тейлор жүйесін орнату жұмыстары басталды. Жылдар бойы уақытты зерттеу және жұмысшылардың тиімділігін арттыруға тырысу нәтижесінде сын-пікірлер пайда бола бастады. Жұмысшылар бір-бірімен бәсекелесуге мәжбүр болудан, шаршағандықтан және ренжігендіктен, жұмыстан кейін шамадан тыс шаршағандықтан шағымданды. 1913 жылдың маусым айында Уотертаун Арсеналының қызметкерлері ғылыми басқару тәжірибесін жою туралы петиция жасады. Ғылыми басқарудың әсерін зерттеген бірнеше журнал авторлары "зерттелген шеберханалардағы жағдай басқа зауыттардағы жағдайдан жағымдырақ болды" деген қорытындыға келді. АҚШ Өкілдер палатасының комитеті 1912 жылы тергеу жүргізіп, ғылыми басқарудың кейбір пайдалы әдістерді ұсынғанын және құнды ұйымдастыру ұсыныстарын бергенін, бірақ ол өндіріс менеджерлеріне қауіпті деңгейде бақылаусыз билік бергенін анықтады. Жұмысшылардың көзқарасын зерттеу нәтижесінде ғылыми басқаруға деген наразылық пен жауыздықтың жоғары деңгейі анықталды, Сенат арсеналда Тейлордың әдістерін тыйым салды. Жұмысшылармен туындаған дауларды шешу үшін ғылыми коллективизм әдістері, кәсіподақтармен келісімдер жасау және кадрларды басқару қозғалысы қолданылды.
Scientific management requires a high level of managerial control over employee work practices and entails a higher ratio of managerial workers to laborers than previous management methods. Such detail oriented management may cause friction between workers and managers. Taylor observed that some workers were more talented than others, and that even smart ones were often unmotivated. He observed that most workers who are forced to perform repetitive tasks tend to work at the slowest rate that goes unpunished. This slow rate of work has been observed in many industries and many countries and has been called by various terms. Taylor used the term "soldiering", a term that reflects the way conscripts may approach following orders, and observed that, when paid the same amount, workers will tend to do the amount of work that the slowest among them does. Taylor describes soldiering as "the greatest evil with which the working people are now afflicted". This reflects the idea that workers have a vested interest in their own well being, and do not benefit from working above the defined rate of work when it will not increase their remuneration. He, therefore, proposed that the work practice that had been developed in most work environments was crafted, intentionally or unintentionally, to be very inefficient in its execution. He posited that time and motion studies combined with rational analysis and synthesis could uncover one best method for performing any particular task, and that prevailing methods were seldom equal to these best methods. Crucially, Taylor himself prominently acknowledged that if each employee's compensation was linked to their output, their productivity would go up. making work monotonous and unfulfilling by doing one small and rigidly defined piece of work instead of using complex skills with the whole production process done by one person. "The further 'progress' of industrial development increased the anomic or forced division of labor," the opposite of what Taylor thought would be the effect. Some workers also complained about being made to work at a faster pace and producing goods of lower quality. The Watertown Arsenal in Massachusetts provides an example of the application and repeal of the Taylor system in the workplace, due to worker opposition. In the early 20th century, neglect in the Watertown shops included overcrowding, dim lighting, lack of tools and equipment, and questionable management strategies in the eyes of the workers. Frederick W. Taylor and Carl G. Barth visited Watertown in April 1909 and reported on their observations at the shops. Their conclusion was to apply the Taylor system of management to the shops to produce better results. Efforts to install the Taylor system began in June 1909. Over the years of time study and trying to improve the efficiency of workers, criticisms began to evolve. Workers complained of having to compete with one another, feeling strained and resentful, and feeling excessively tired after work. In June 1913, employees of the Watertown Arsenal petitioned to abolish the practice of scientific management there. A number of magazine writers inquiring into the effects of scientific management found that the "conditions in shops investigated contrasted favorably with those in other plants". A committee of the U. S. House of Representatives investigated and reported in 1912, concluding that scientific management did provide some useful techniques and offered valuable organizational suggestions, but that it also gave production managers a dangerously high level of uncontrolled power. After an attitude survey of the workers revealed a high level of resentment and hostility towards scientific management, the Senate banned Taylor's methods at the arsenal. Efforts to resolve conflicts with workers included methods of scientific collectivism, making agreements with unions, and the personnel management movement.
Фордизммен байланысы
Фордизмнің Тейлордың еңбегінен туындағаны жиі айтылады. Тейлор өзі де Ford Motor Company компаниясының Мичиган зауыттарына сапар жасағанда осы пікірді білдірген, бірақ Ford-тағы әдістердің тәуелсіз дамығаны және Тейлордың жұмысының ықпалы болған жағдайда да ол ең көбі тікелей болмағаны мүмкін. Компанияның алғашқы қырық жылдығындағы басшылардың бірі Чарльз Э. Соренсен мүлдем байланыс жоқ екенін айтқан. 1945 жылы Генри Форд II компанияны басқаруға келгенге дейін Фордтағы басым сенім – әлемдік сарапшылардың ешқандай құндылығы жоқ, себебі Форд олардың кеңесін тыңдағандағы үлкен жетістіктеріне жете алмас еді. Генри Форд сарапшылардың арқасында емес, олардың кедергісіне қарамастан сәттілікке жеткенін сезінді (бағалар, өндіріс әдістері, автомобильдердің ерекшеліктері, бизнес қаржыландыру және басқа да мәселелер бойынша келіспеушіліктер). Сондықтан Соренсен Тейлорды пайдасыз сарапшылар тобына жатқызды. 1914 жылы Ленин Тейлоршылдықты "адамның машинаға құлдықтауы" деп сынаған. Бірақ, Ресей революциясы оны билікке жеткізгеннен кейін, 1918 жылы Ленин "орыс жаман жұмысшы, ол жұмыс істеуге үйренуі керек. Тейлор жүйесі – жұмыс кезіндегі механикалық қимылдарды талдау, артық және қиын қимылдарды жою, жұмыс әдістерін жақсарту, есеп және бақылаудың ең жақсы жүйесін енгізу сияқты буржуазиялық қанаудың күшті әсерімен қатар ғылымның үлкен жетістіктерінің бірі" деп жазған. Кеңес Республикасы осы саладағы ғылым мен техниканың барлық пайдалы жетістіктерін қабылдауы керек. Кеңес Одағында Тейлоршылдықты Алексей Гастев және еңбектің ғылыми ұйымдастырылуы қозғалысы қолдады. Ол Владимир Лениннің де, Леон Троцкийдің де қолдауын алды. Гастев 1939 жылы тұтқындалып, атылғанға дейін еңбекті басқарудың осы жүйесін насихаттауды жалғастырды. 1920-1930 жылдары Кеңес Одағы Фордизм мен Тейлоршылдықты ынтамен қабылдады, екі саладағы американдық мамандарды, сондай-ақ жаңа өнеркәсіптік инфрақұрылымның бөліктерін салу үшін американдық инженерлік фирмаларды шақырды. Бесжылдық жоспар және орталықтандырылған жоспарлы экономиканың идеялары советтік ойлауға Тейлоршылдықтың ықпалынан тікелей туындады. Ғылыми басқару американдық тиімділіктің символы саналғандықтан, Иосиф Сталин тіпті "ресейлік революциялық күш пен американдық тиімділіктің үйлесімі – ленинизмнің мәні" деп мәлімдеді. Соренсен осы кезеңде КСРО-ға американдық тәжірибені әкелген кеңесшілердің бірі болды, бұл "Қырық жылдық соғыс" кезінде мұндай алмасулар мүмкін емес болғанға дейін. Кеңес Одағы дамып, күшіне жеткен сайын, екі тарап та – советтер де, американдықтар да, американдық идеялар мен тәжірибелердің үлесін мойындаудан бас тартты немесе елемеді: советтер өзінің тағдырын өзі құрастырғысы келгендіктен және қарсыласына қарыздар емес, ал американдықтар күшті коммунистік қарсыласты құрудағы өз рөлін мойындағысы келмегендіктен. Америкада антикоммунизм, ал Ресейде антикапитализм кеңінен танымал болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі тарап та технологиялар мен идеялардың еркін бөлісуі немесе жасырын ұрлануы мүмкін екенін мойындауға бармады.
It is often assumed that Fordism derives from Taylor's work. Taylor apparently made this assumption himself when visiting the Ford Motor Company's Michigan plants not too long before he died, but it is likely that the methods at Ford were evolved independently, and that any influence from Taylor's work was indirect at best. Charles E. Sorensen, a principal of the company during its first four decades, disclaimed any connection at all. There was a belief at Ford, which remained dominant until Henry Ford II took over the company in 1945, that the world's experts were worthless, because if Ford had listened to them, it would have failed to attain its great successes. Henry Ford felt that he had succeeded in spite of, not because of, experts, who had tried to stop him in various ways (disagreeing about price points, production methods, car features, business financing, and other issues). Sorensen thus was dismissive of Taylor and lumped him into the category of useless experts. Again in 1914, Lenin derided Taylorism as "man's enslavement by the machine". However, after the Russian Revolutions brought him to power, Lenin wrote in 1918 that the "Russian is a bad worker [who must] learn to work. The Taylor system is a combination of the refined brutality of bourgeois exploitation and a number of the greatest scientific achievements in the field of analysing mechanical motions during work, the elimination of superfluous and awkward motions, the elaboration of correct methods of work, the introduction of the best system of accounting and control, etc. The Soviet Republic must at all costs adopt all that is valuable in the achievements of science and technology in this field." In the Soviet Union, Taylorism was advocated by Aleksei Gastev and nauchnaia organizatsia truda (the movement for the scientific organization of labor). It found support in both Vladimir Lenin and Leon Trotsky. Gastev continued to promote this system of labor management until his arrest and execution in 1939. In the 1920s and 1930s, the Soviet Union enthusiastically embraced Fordism and Taylorism, importing American experts in both fields as well as American engineering firms to build parts of its new industrial infrastructure. The concepts of the Five Year Plan and the centrally planned economy can be traced directly to the influence of Taylorism on Soviet thinking. As scientific management was believed to epitomize American efficiency, Joseph Stalin even claimed that "the combination of the Russian revolutionary sweep with American efficiency is the essence of Leninism." Sorensen was one of the consultants who brought American know how to the USSR during this era, before the Cold War made such exchanges unthinkable. As the Soviet Union developed and grew in power, both sides, the Soviets and the Americans, chose to ignore or deny the contribution that American ideas and expertise had made: the Soviets because they wished to portray themselves as creators of their own destiny and not indebted to a rival, and the Americans because they did not wish to acknowledge their part in creating a powerful communist rival. Anti communism had always enjoyed widespread popularity in America, and anti capitalism in Russia, but after World War II, they precluded any admission by either side that technologies or ideas might be either freely shared or clandestinely stolen.
Шығыс Германия
1950 жылдары ғылыми басқару көнеріп қалған еді, бірақ оның мақсаттары мен тәжірибелері әлі де тартымды болып қала берді және Германия Демократиялық Республикасы өнеркәсіптік секторларында тиімділікті арттыруға ұмтылғанда оларды қабылдады. Жұмысшылар мемлекеттік жоспармен ұйымдастырылған процестерді жақсартуға қатысты, бұл капиталистік қоғамдарда, мысалы, Тойота өндіріс жүйесінде сол кезде көзделген мақсаттарға ұштасты.
By the 1950s, scientific management had grown dated, but its goals and practices remained attractive and were also being adopted by the German Democratic Republic as it sought to increase efficiency in its industrial sectors. Workers engaged in a state planned instance of process improvement, pursuing the same goals that were contemporaneously pursued in capitalist societies, as in the Toyota Production System.
Қатаңдықты сынға алу
Тейлор басқарудың ғылыми әдісіне белгілі бір жұмысты орындауға қажетті уақытты немесе жұмысшының өнімділігін дәл есептеу кіретінін сендірді. Тейлорды сынағандар мұндай есептеулердің субъективті, ғылыми емес шешімдерге байланысты екенін айтты, мысалы, жұмыстың қандай шарттарда қарастырылғаны, қай жұмысшылардың уақыты өлшенгені және қандай жағдайларда өлшенгені сияқты. Осы факторлардың кез келгені өзгеріп, нәтижесінде дәйкессіздіктер тудыруы мүмкін. Кейбірлер осы "ғылыми басқаруды" немесе Тейлоризмді псевдоғылым деп есептейді. Ал басқалары Тейлор өлшеулер үшін таңдаған жұмысшылардың жалпы өкілдігіне сын айтады.
Taylor believed that the scientific method of management included the calculations of exactly how much time it takes a man to do a particular task, or his rate of work. Critics of Taylor complained that such a calculation relies on certain arbitrary, non scientific decisions such as what constituted the job, which men were timed, and under which conditions. Any of these factors are subject to change, and therefore can produce inconsistencies. Some dismiss so called "scientific management" or Taylorism as pseudoscience. Others are critical of the representativeness of the workers Taylor selected to take his measurements.
ХХ ғасырда
Тейлоризм басқаруды және процестерді жақсартуды ғылыми проблема ретінде жүйелі түрде қарастырудың алғашқы әрекеттерінің бірі болды, және Тейлор заманауи өндірістік инженерияның негізін қалаушы деп саналады. Тейлоризм бірінші "төменнен жоғарыға" әдіс болуы мүмкін және көптеген ортақ элементтері бар мұрагерлердің ұрпағын тапты. Кейінгі әдістер өнімділікті ғана емес, сапаны да өлшейтін кеңірек тәсілге ие болды. Статистикалық әдістердің жетілуімен сапаны қамтамасыз ету және сапаны бақылау 1920-1930 жылдары басталды. 1940-1950 жылдары ғылыми басқаруды жүзеге асыру үшін білім қоры операциялар басқаруға, операциялар зерттеуіне және басқару кибернетикасына айналды. 1980-ші жылдары сапаны бақылау әдістерінен өсіп, жалпы сапа менеджменті кеңінен танымал болды. 1990 жылдары "қайта инженеринг" деген сөз қарапайым сөзден мистикаға айналды. Бүгінгі Six Sigma және арық өндіріс ғылыми басқарудың жаңа түрлері ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ олардың эволюциялық арақашықтығы түпнұсқадан соншалықты үлкен, сондықтан салыстыру қате болуы мүмкін. Toyota Production System-ті құрушылардың бірі Шигео Шинго, әсіресе, бұл жүйені және жалпы жапондық басқару мәдениетін ғылыми басқару ретінде қарастыру керек деп санайды. Бұл жаңа әдістердің барлығы дәстүр мен әдетке сүйенудің орнына жүйелі талдауға негізделген. Тейлордың заманында басқа ойшылдар да тек процесстің ғана емес, жеке жұмысшының қажеттіліктерін қарастыруды ұсынды. Сыншылар Тейлоризмде "қызметкер машинаның тірекшесі ретінде қарастырылғанын" айтты. Джеймс Хартнесс 1912 жылы "Жұмыс менеджментіндегі адам факторы" атты еңбегін жариялады, ал Франк Гилбрет және Лилиан Моллер Гилбрет Тейлоризмге өздерінің баламаларын ұсынды. Адаммен қарым-қатынас менеджмент мектебі (Элтон Мейоның еңбегімен құрылған) 1930 жылдары ғылыми менеджментке қарсы немесе толықтыру ретінде дамыды. Тейлоризм жұмыс процесін ұйымдастыруға бағытталған, ал адаммен қарым-қатынас жұмысшыларға жаңа процедураларға бейімделуге көмектесті. ISO 9000 сияқты "сапаны бақылаудың" қазіргі заманғы анықтамаларына тек нақты құжатталған және оңтайландырылған өндіріс міндеттері ғана емес, сонымен қатар тәжірибе, мотивация және ұйымдық мәдениет сияқты адам факторының қарастырылуы да кіреді. Жалпы алғанда, арық өндіріс шығаратын "Тойота" өндірістік жүйесіне "адамдарды құрметтеу" және командалық жұмыс негізгі қағидалар ретінде кіреді. Питер Друкер Фредерик Тейлорды білімді басқарудың негізін қалаушы ретінде көрді, өйткені ғылыми басқарудың мақсаты жұмыс процестерін жақсарту туралы білімді өндіру болды. Ғылыми менеджменттің типтік қолданылуы өндіріс болғанмен, Тейлор өзі мектептерді, университеттерді және үкіметті басқаруды қоса алғанда, барлық жұмыс түрлеріне ғылыми менеджментті жақтады. Мысалы, Тейлор ғылыми менеджментті "сатушымыздың жұмысына" да қолдануға болады деп сенді. Оның қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай оның шәкірті Харлоу С. Персон корпоративтік аудиторияға "сату инженериясы" үшін Тейлоризмді пайдалану мүмкіндігі туралы дәріс бере бастады (Персон қазір сату процестерінің инженериясы деп аталатын нәрсе туралы айтып отырды, біз бүгін сату инженериясы деп атаған нәрсе туралы емес). Бұл корпоративтік маркетинг тарихындағы маңызды оқиға болды.
Taylorism was one of the first attempts to systematically treat management and process improvement as a scientific problem, and Taylor is considered a founder of modern industrial engineering. Taylorism may have been the first "bottom up" method and found a lineage of successors that have many elements in common. Later methods took a broader approach, measuring not only productivity but quality. With the advancement of statistical methods, quality assurance and quality control began in the 1920s and 1930s. During the 1940s and 1950s, the body of knowledge for doing scientific management evolved into operations management, operations research, and management cybernetics. In the 1980s total quality management became widely popular, growing from quality control techniques. In the 1990s "re engineering" went from a simple word to a mystique. Today's Six Sigma and lean manufacturing could be seen as new kinds of scientific management, although their evolutionary distance from the original is so great that the comparison might be misleading. In particular, Shigeo Shingo, one of the originators of the Toyota Production System, believed that this system and Japanese management culture in general should be seen as a kind of scientific management. These newer methods are all based on systematic analysis rather than relying on tradition and rule of thumb. Other thinkers, even in Taylor's own time, also proposed considering the individual worker's needs, not just the needs of the process. Critics said that in Taylorism, "the worker was taken for granted as a cog in the machinery." James Hartness published The Human Factor in Works Management in 1912, while Frank Gilbreth and Lillian Moller Gilbreth offered their own alternatives to Taylorism. The human relations school of management (founded by the work of Elton Mayo) evolved in the 1930s as a counterpoint or complement of scientific management. Taylorism focused on the organization of the work process, and human relations helped workers adapt to the new procedures. Modern definitions of "quality control" like ISO 9000 include not only clearly documented and optimized manufacturing tasks, but also consideration of human factors like expertise, motivation, and organizational culture. The Toyota Production System, from which lean manufacturing in general is derived, includes "respect for people" and teamwork as core principles. Peter Drucker saw Frederick Taylor as the creator of knowledge management, because the aim of scientific management was to produce knowledge about how to improve work processes. Although the typical application of scientific management was manufacturing, Taylor himself advocated scientific management for all sorts of work, including the management of schools, universities and government. For example, Taylor believed scientific management could be extended to "the work of our salesmen". Shortly after his death, his acolyte Harlow S. Person began to lecture corporate audiences on the possibility of using Taylorism for "sales engineering" (Person was talking about what is now called sales process engineering—engineering the processes that salespeople use—not about what we call sales engineering today.) This was a watershed insight in the history of corporate marketing.
2000-шы жылдары
Google-дің өнімділікті және өндірісті арттыру әдістері де Тейлоризмнің ықпалынан көрінеді. Бүгінгі әскерилер ғылыми басқарудың барлық негізгі мақсаттары мен тактикаларын қолданады, тіпті осы атаумен аталмаса да. Басты қағидалардың ішінде, өндірісті арттыру үшін жалақыны ынталандырудан басқасы, қазіргі әскери ұйымдарда қолданылады. Жалақыны ынталандыру көбінесе біліктілік бойынша қосымша төлемдер түрінде көрінеді. Ғылыми басқару спортта маңызды рөл атқарды, онда хронометрлер мен қозғалыс зерттеулері басты рөлде. (Тейлор өзі де спортты, әсіресе теннис пен гольфты ұнатқан. Ол серігімен бірге теннис бойынша қос ойында ұлттық чемпионатты жеңіп алған. Ол теннис ракеткаларын және гольф таяқшаларын жетілдірген, бірақ басқа ойыншылар оның әдеттен тыс дизайны үшін оны қызықтырған, алайда олар кең таралған құралдардың орнына қолданылмады). Қазіргі заманғы адам ресурстарын дамыту ғылыми басқару дәуірінде басталды, оның ең көрнекті мысалы – Кэтрин М. Х. Блэкфордтың еңбектері. Ғылыми басқарудан туындаған тәжірибелер қазір кеңселерде де, медицинада да (мысалы, басқарылатын медициналық көмек) қолданылады. Өндірістік экономикадан кейінгі елдерде өндіріс жұмыс орындары салыстырмалы түрде аз, ал жұмыс күшінің көп бөлігі қызмет көрсету саласында жұмыс істейді. Ақпараттық жұмыстың тиімділігін арттырудың бір жолы – цифрлық Тейлоризм, ол компьютерде жұмыс істейтін қызметкерлердің еңбек өнімділігін бақылау үшін бағдарламалық құралдарды пайдаланады.
Google's methods of increasing productivity and output can be seen to be influenced by Taylorism as well. Today's militaries employ all of the major goals and tactics of scientific management, if not under that name. Of the key points, all but wage incentives for increased output are used by modern military organizations. Wage incentives rather appear in the form of skill bonuses for enlistments. Scientific management has had an important influence in sports, where stop watches and motion studies rule the day. (Taylor himself enjoyed sports, especially tennis and golf. He and a partner won a national championship in doubles tennis. He invented improved tennis racquets and improved golf clubs, although other players liked to tease him for his unorthodox designs, and they did not catch on as replacements for the mainstream implements). Modern human resources can be seen to have begun in the scientific management era, most notably in the writings of Katherine M. H. Blackford. Practices descended from scientific management are currently used in offices and in medicine (e. g. managed care) as well. In countries with a post industrial economy, manufacturing jobs are a relatively few, with most workers in the service sector. One approach to efficiency in information work is called digital Taylorism, which uses software to monitor the performance of employees who use computers all day.