Мысыр Фараоны: Априес патшалығы және заманы

Кіріспе

Мысыр перғауыны

Априй (Ἁπρίης) – Геродоттың (ii. 161) және Диодордың (i. 68) Вахибр Хааибрды, Мысырдың (б.з.д. 589–570 жж.) фараонын атауы. Ол Псамтик I-ден бастап санағанда, Мысырдың жиырма алтыншы династиясының төртінші патшасы болды. Априй Манетонның Вафресiмен де теңестірілді, ол оның 19 жыл билік еткенін дұрыс жазды. Априй Еремия 44:30-да Хофра деп те аталады (; Ουαφρη[ς]).

Өмірбаян

Априй б.з.д. 589 жылы ақпанда әкесі Псамтик II-ден тақ мұрагерлік етіп алды. Билік құрған төртінші жылы Априйдің қарындасы Анхнеферибра Теб қаласында Амонның жаңа әйелі ретінде қабылданып алынды. Иерусалим 18 айлық қоршаудан кейін б.з.д. 587 немесе 586 жылдары бабылдықтар тарапынан қиратылды. Априйдің Яһуда патшалығының саясатына араласуға жасаған сәтсіз тырысы стратегиялық маңызы бар Асван гарнизонының сарбаздарының бүлік көтеруіне әкелді. Классикалық тарихшылардың мәліметінше, Априй Левант аймалында жорық жасап, Сидонды басып алды және Финикияның басқа қалаларын осылайша қорқытып, олардың бағынуын қамтамасыз етті. Алайда, бұл мойынсұнудың ұзаққа соқпауы мүмкін. Тахпанхесте жақында табылған стела Набуходоносор II-нің б.з.д. 582 жылы Египетке басып кіруге тырысқанын, бірақ Априйдің әскерлері бұл шабуылды тойтарғанын көрсетеді. Батыстағы Киренаикада Киринеялық Батус II өз қаласына, әсіресе Пелопоннес пен Криттен гректердің көшіп келуін ынталандырды. Бұл жергілікті ливиялықтармен қақтығыс тудырды, олардың патшасы Адикран шамамен б.з.д. 570 жылы Априйден көмек сұрады. Априй Киринеяға қарсы әскери жорық ұйымдастырды, бірақ Ираса шайқасында шешулі жеңіліске ұшырады. Алайда, Геродот (Тарих 2.169) Априйдің шайқастан аман қалғанын, жеңімпаз Амазис оны тұтқынға алып, жақсы қабылдағанын, египеттіктер оған қарсы әділдік талап еткенше оның қолында болғанын және содан кейін олардың қолына беріліп, дарға асылғанын айтады. Осылайша Амазис Египеттің патшасы болды және оның билігіне ешкім дауласпады. Амазис, сондай-ақ, Априйдің мәйітіне құрметпен қарап, оның денесін Саис қаласына жеткізіп, "толық әскери салтанатпен" жерледі. Бұрынғы генерал, өзін фараон деп жариялаған Амазис, билікке өтуін заңдастыру үшін Априйдің қызы Кедебнейтирбинет II-ге үйленді. Геродот Априйдің әйелінің аты Нитетис (Νιτῆτις) екенін мәлімдегенмен, "египеттік жазбаларда оның аты аталған замандас деректер жоқ". Евсевий Талес тұтылуын б.з.д. 585 жылы, Априйдің билігінің сегізінші немесе он екінші жылында болды деп көрсеткен.

Apries inherited the throne from his father, pharaoh Psamtik II, in February 589 BC. In Year 4 of his reign, Apries' sister Ankhnesneferibre was adopted as the new God's Wife of Amun at Thebes. Jerusalem, following an 18 month long siege, was destroyed by the Babylonians in either 587 BC or 586 BC. Apries's unsuccessful attempt to intervene in the politics of the Kingdom of Judah was followed by a mutiny of soldiers from the strategically important Aswan garrison. According to classical historians, Apries campaigned in the Levant, took Sidon and so terrified the other cities of Phoenicia that he secured their submission. However, this supposed submission was likely short lived. A recently uncovered stela from Tahpanhes records that Nebuchadnezzar II attempted to invade Egypt in 582 BC, but Apries' forces were capable to repel the invasion. In Cyrenaica to the west, Battus II of Cyrene had encouraged further Greek settlement in his city, especially from the Peloponnese and Crete. This sparked conflict with the indigenous Libyans, whose king Adicran appealed to Apries for help around 570 BC. Apries launched a military expedition against Cyrene, but was decisively defeated at the Battle of Irasa. Alternatively, Herodotus (Histories 2.169) holds that Apries survived the battle, and was captured and treated well by the victorious Amasis, until the Egyptian people demanded justice against him, whereby he was placed into their hands and strangled to death. Amasis thus secured his kingship over Egypt and was then its unchallenged ruler. Amasis, however, reportedly treated Apries' mortal remains with respect and observed the proper funerary rituals by having Apries' body carried to Sais and buried there with "full military honours." Amasis, the former general who had declared himself pharaoh, also married Apries' daughter, Khedebneithirbinet II, to legitimise his accession to power. While Herodotus claimed that the wife of Apries was called Nitetis (Νιτῆτις) (in Greek), "there are no contemporary references naming her" in Egyptian records. Eusebius placed the eclipse of Thales in 585 BC, in the eighth or twelfth year of Apries' reign.

Ескерткіштер

Априй Сайста тұрғызған обелиск б.з. 3-ші ғасырында Рим императоры Диоклетиан тарапынан көшіріліп, бастапқыда Римдегі Изис храмына қойылған. Қазіргі күні ол Римдегі Санта-Мария-Сопра-Минерва базиликасының алдында тұр.