Кіріспе
Ульстер лоялистік жарымәскери тобы
Қызыл қол командосы (RHC) – Солтүстік Ирландиядағы Ульстерге лоялды жарымәскери тобы, ол Ульстер ерікті күштерімен (UVF) тығыз байланысты. Оның мақсаты – ирланд республикашылдығына, әсіресе Ирландия Республикалық армиясына (IRA) қарсы күрес жүргізу және Солтүстік Ирландияның Ұлыбританияның бір бөлігі мәртебесін сақтау болды. Қызыл қол командосы көбінесе католик азаматтарды нысанаға алып, оқ жарып, бомбалау шабуылдарын жүзеге асырды. Басқа лоялистік топтарға өз атынан шабуылдар жасауға рұқсат берумен қатар, ұйым «Қызыл тармақ рыцарлары» және «Лоялистік жазалау және қорғаныс тобы» деген жасырын аттарды да пайдаланған. Ол Ольстердің Қызыл қолынан аталған және лоялистік жарымәскери топтардың арасында ерекшеленеді, себебі ол ирланд тіліндегі «Lamh Dearg Abu» ұранын қолданады, ол «жеңіс үшін қызыл қол» дегенді білдіреді. 1973 жылдың басында Мартин Диллон Қызыл қол командосын былай сипаттады: «Бұл топтың құрамы өте таңдаулы болды және оның операциялары өте құпия болды. Оның мүшелері негізінен протестант жастарынан құралған – түнгі уақытта көшеде аралап, проблема іздейтін тартан киімділер. Бұл жастар әрекетке ұмтылды және МакКиг оларға мүмкіндік берді». Қызыл қол командосы – Солтүстік Ирландиядағы 1980 жылдардың басында «супертрава» немесе ақпарат берушілердің қатарына ауыр түрде енбеген жалғыз ірі лоялистік жарымәскери тобы болды; бұл топтың құпиялылығына (жасырын деп сипатталған) және түсініксіз құрылымына байланысты болды. Алайда, 1983 жылы Шығыс Белфасттан шыққан ұйымның жоғары лауазымды мүшесі, UVF мүшесі (кейіннен «супертрава» болған) Джон Гибсонға сол аймақтағы екінші тұлға екенін мақтан еткені үшін ұйымға қатысқандығы айыпталды. RHC 2000 жылғы Терроризм туралы заңға сәйкес Ұлыбританияда тыйым салынған ұйым болып табылады. Қызыл қол командосы 2017 жылдың қыркүйегінде Ұлыбританиядағы тыйым салынған ұйымдар тізімінен алып тастау туралы сұраныс білдірді, бірақ ол қабылданбады.
Құрылу
Топтың өткенінің көп бөлігі белгісіз. RHC 1970 жылдың маусым айында батыс Белфасттың Шанкилл ауданында Рони "Флинт" МакКаллоу, Уильям "Плам" Смит және Шанкилл қорғаныс қауымдастығының әріптестері тарапынан құрылды. Мүшелік саны Шанкиллде, шығыс Белфастта, Сэнди Роу және Ньютонбэби аймақтарында, сондай-ақ Даун округінің кейбір бөліктерінде жоғары болды. Сонымен қатар, бір топ Кастледергке жақын Тирон округінде орналасқан деген мәлімет бар. RHC 1970-ші жылдары Ферманаг және Оңтүстік Тирон аймағында да болған, бомбалау шабуылдарына қатысқан және ұлтшылдарға қауіп көрсеткен. 1972 жылы RHC Ольстер ерікті күштерінің (UVF) құрамына енуге келісті. Олар өздерінің жеке құрылымдарын сақтап, операциялық мәселелерде қару-жарақ пен кадрларды бөлісіп, көбінесе UVF атынан шабуылдар жасады. 1973 жылдың 12 қарашасында Солтүстік Ирландияның мемлекеттік хатшысы Уильям Уайтлоу бұл ұйымды тыйым салды. "Қызыл қол командосы" бірлестігінің "Reach" бағдарламасының төрағасы Джим Уилсонның сөзіне сәйкес, RHC өзінің қызмет ішінде мыңнан астам мүшесі болған, ал 2017 жылғы мәліметтер бойынша мүшелік саны жүздеген адамды құрады, олар қоғамдық жұмыстармен айналысуда.
Прогрессивті Юнионисттік партияның құрылуы
1979 жылы Қызыл қол командосының бірқатар жоғары лауазымды мүшелері Прогрессивті Юнионисттік партияның құрылуында шешуші рөл атқарды. Партияның бастауы Лонг Кеш аумағында болды, онда Уильям Смит және Уинстон Черчилль Риа сияқты мүшелер UVF мүшелерімен бірге жаңа саяси бағытқа бет бұрды.
Жарымәскери науқан
1970 жылы топ құрылғаннан кейін RHC шабуылдары көбінесе католиктер деп саналатын азаматтарды нысанаға алған, кездейсоқ ату оқиғалары түрінде болды, сондай-ақ топтың католиктер жиі барады деп санайтын әлеуметтік орындарға (мысалы, пабтарға) ескертусіз бомбалар тастау да болды. RHC сонымен қатар 1975 және 1976 жылдары Ирландия Республикасында болған бірнеше кісі өлтіруге жауапкершілікті мойындады, бірақ 1984 жылы «көп бөлігі сақталған» және зорлық-зомбылыққа қабілетті деп сипатталды. 1972 жылдың 8 ақпаны: RHC католик экс-қызметшілер қауымдастығының мүшесі Бернард Райсты Бэлфаст қаласындағы Крамлин жолында атып өлтіргені үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. 13 наурыз 1972: RHC католик азаматын (Патрик МакКорори) Бэлфаст қаласындағы Равенхилл даңғылындағы үйінде атып өлтірді. 15 сәуір 1972: RHC католик азаматын (Шон Макконвилл, 17 жас) Бэлфаст қаласындағы Крамлин жолымен бара жатқанда машинадан атып өлтірді. 1972 жылдың 26 қыркүйегі: RHC Оуквуд даңғылында, Бангор қаласында, Каунти Даун округіндегі үйге бомба тастады, бірақ құрылғы жарылмады. 1972 жылдың 31 қазаны: RHC католик азаматын (Джеймс Керр) Лисберн жолындағы жұмыс орнында атып өлтірді. Оқиға орнынан қашып бара жатқан кінәліні азаматтық киімдегі полиция қызметкері атып өлтірді және оны ұстады. 11 қараша 1972: RHC католик азаматын (Жерард Келли) Бэлфаст қаласындағы Крамлин жолындағы дүкенінде атып өлтірді. 1973 жылдың 18 ақпаны: RHC екі католик азаматын (Антони Коулман және Джозеф МакАлиз, екеуі де пошташылар) Бэлфаст қаласындағы Дивис көшесімен бара жатқанда машинадан атып өлтірді. Автоматпен қаруланған адам көліктен шығып, оқ ашты. 1973 жылдың 26 наурызы: RHC Шығыс Бэлфасттағы католиктерге тиесілі Хиллфут барына бомба салды. 11 мамыр 1973: RHC католик азаматын (Джон МакКормак) Бэлфаст қаласындағы Лоуэр Фолс ауданындағы Раглан көшесімен бара жатқанда атып, ауыр жарақаттады. Ол үш күннен кейін қайтыс болды. 1 қазан 1973: RHC католик азаматын (19 жастағы Эйлин Доэрти) Annandale Embankment, Ballynafeigh, Бэлфаст қаласында жүрген таксиді тоналағаннан кейін атып өлтірді. 1974 жылдың шілдесі: «Ескертусіз бомба шабуылы» деп сипатталған оқиғада RHC 14 күн ішінде католиктерге тиесілі 14 пабты бомбалады. Бір адам қаза тауып, 100 адам жарақат алды. 1975 жылдың 9 наурызы: RHC Грейнкастл, Донегал округіне тізілген балық аулау флотына 30 жарылғыш құрылғысы бар 17 кемеге жасалған бомбалық шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Балықшылар өздерінің қайықтары қару-жарақ тасымалдау үшін пайдаланылып жатқаны туралы айыптауларды «күлкілі» деп сипаттады, сонымен қатар Патшалық теңіз күштері оларды теңізде жиі тексеріп отыратынын атап өтті. 1975 жылдың 16 наурызы: Полиция RHC-ді Бангор қаласындағы католиктерге тиесілі пабтың сыртында жарылып, RUC констеблін (Милдред Харрисон) өлтірген бомба үшін жауапты деп күдіктенді. 12 сәуір 1975: RHC Бэлфаст қаласындағы Андерсон көшесіндегі Странд барына жасалған қарулы және бомбалық шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Алты католик азаматы қаза тапты. (Қараңыз: Странд барына жасалған бомбалық шабуыл) 19 желтоқсан 1975: Ирландия Республикасы, Лут округі, Дундалк қаласындағы Кей мейрамханасында ескертусіз жарылған автомобильде екі азамат қаза тауып, жиырмасы жарақат алды. Көп ұзамай Армаг округінің Кроссмаглейн қаласына жақын орналасқан Сильвербридж мейрамханасына қарулы және бомбалық шабуыл жасалды. Бұл шабуылда екі католик және бір ағылшын азаматы қаза тауып, тағы алты адам жарақат алды. «Гленен бандысының» мүшелері осы шабуылдарға қатысқан деп есептеледі. RHC екеуіне де жауапкершілікті өз мойнына алды. (Қараңыз: Доннеллидің бары мен Кейдің мейрамханасына жасалған шабуылдар) 2 мамыр 1976: RHC католик азаматын (Шеймус Лудлоу) Лоут округінің Тистлкросс қаласында үйінің жанында атып өлтірді. 2 маусым 1976: RHC Доун округінің Комбер қаласындағы бір үйде протестант азаматын (Дэвид Спратт) атып өлтірді. Католик азаматы нысана болып таңдалған. 28 қазан 1976: RHC және «Ulster Freedom Fighters» бұрынғы Sinn Féin вице-президенті Маир Драммды өлтіруге жауапкершілікті өз мойнына алды. Оны Бэлфаст қаласындағы Mater ауруханасында дәрігерге ұқсап киінген қарулы адамдар атып өлтірді. Ол өлімге ұшырағанға дейін зейнеткерлікке шығып, ауруханада операция жасатып жатқан. Ауруханада күзетші болып жұмыс істейтін УФФ мүшесі (бұрынғы әскери қызметкер) түрмеге қамалғандардың арасында болды. 1978 жылдың 8 наурызы: RHC Ирландияның Ұлттық азаттық армиясының (INLA) еріктісін (Томас Трейнор) Армаг округінің Портадаун қаласында атып өлтірді.
19 December 1975: A car bomb exploded without warning at Kay's Tavern in Dundalk, County Louth, Republic of Ireland. Two civilians were killed and twenty wounded. A short time later, there was a gun and bomb attack on the Silverbridge Inn near Crossmaglen, County Armagh. Two Catholic civilians and an English civilian were killed in that attack, while six others were wounded. Members of the "Glenanne gang" were believed to have been involved in these attacks. The RHC claimed responsibility for both. (See: Donnelly's Bar and Kay's Tavern attacks)
2 May 1976: The RHC shot dead a Catholic civilian (Seamus Ludlow) near his home in Thistlecross, County Louth. 2 June 1976: The RHC shot dead a Protestant civilian (David Spratt) at a house in Comber, County Down. A Catholic man was the intended target. 28 October 1976: The RHC and "Ulster Freedom Fighters" claimed responsibility for killing former Sinn Féin vice president Máire Drumm. She was shot dead by gunmen dressed as doctors in Mater Hospital, Belfast. She had retired a short time before her killing and had been in the hospital for an operation. A UVF member (formerly a soldier), who worked as a security officer at the hospital, was among a number of men jailed. 8 March 1978: The RHC shot dead an Irish National Liberation Army (INLA) volunteer (Thomas Trainor) in Portadown, County Armagh.
1980 жылдар
1980 жылдың 27 мамыры: RHC-нің екі мүшесі Белфастта түрме қызметкерінің үйіне қарулы шабуыл жасады. 1981 жылдың тамызы: Майкл Стоунның айтуынша, RHC Чарльз Хоугидің яхтасы «Таурима II»-ге бомбалық шабуыл жасауды жоспарлаған, ол Керри округіне қарасты Дингл портында тоқтаған. Стоунның сөзіне қарағанда, RHC оперативтігі «Хоугидің қайығын 5 фунт коммерциялық жарылғыш заттармен жабдықтауды жоспарлаған. Ол бомбаны электрлік детонатор арқылы радиоға қосатын. Радионы қосқанда бомба жарылады». Операция екі RHC оперативтігі бір апта бұрын тонау қылмысы үшін тұтқындалғаннан кейін тоқтатылды, ал Шотландиядағы карьерден тасымалдау кезінде жарылғыш заттардың қауіптілігі артты. МИ5 өкілдері Хоуги туралы ақпаратты RHC-ге берген деген күдік бар. 1982 жылдың 29 қаңтары: RHC негізін қалаушы Джон Маккиг Белфасттың Альбертбридж жолындағы дүкенінде Ирландия ұлттық азаттық армиясы (INLA) тарапынан атып өлтірілді. 1986 жылдың 14 шілдесі: RHC Даун окруғындағы Касселвелл қаласында екі адамды жарақаттаған ескертусіз автокөлік бомбасына жауапкершілікті мойнына алды; шабуыл католиктер көпшілік тұратын қала арқылы «Оранж Ордені» шеруіне тыйым салуға жауап ретінде жасалған. «Ulster Freedom Fighters» та жауапкершілікті мойнына алды. 1988 жылдың 6 қаңтары: RHC (сол кезде бірнеше жылдан бері «жойылған» деп есептелген) Белфасттың Шорт-Странд ауданындағы католик үйіне лақтырылған жарылыс бомбасына жауапкершілікті мойнына алды. 1989 жылдың 23 шілдесі: RHC Белфасттың Дивис ауданындағы үйінде католик азаматты (Джон Девайн) атып өлтірді. Сол кезде шабуылға нақты лоялисттік топ кінәлі деп табылған жоқ, бірақ 2016 жылы бұрынғы RHC басшысы Винки Риаға кісі өлтіру айыпталды. 1991 жылдың 17 сәуірі: RHC католик такси жүргізушісін (Джон О’Хара) Данлус даңғылында, Лисберн жолынан, Белфасттан атып өлтірді. Шабуылға «Ulster Freedom Fighters» жауапкершілікті алды, бірақ 2016 жылы RHC-нің бұрынғы басшысы Винки Риаға кісі өлтіру айыпталды. 1992 жылдың 9 қазаны: RHC Мерси көшесіндегі жұмыс орнында протестант азаматты (Майкл Андерсонды) атып өлтірді. Ол оның хабаршы екенін мәлімдеді. 1992 жылдың 6 қарашасы: RHC Солтүстік Белфасттағы Mater ауруханасында күзетшіге оқ атып, жарақаттауға жауапкершілікті мойнына алды. «Ulster Freedom Fighters» та жауапкершілікті мойнына алды. 1993 жылдың 1 қаңтары: RHC Белфасттағы Манор көшесінде екі католик азаматты атуға жауапкершілікті мойнына алды. Екі адам көлік тазалап жатқанда, оларға жолдан өтіп бара жатқан көліктен оқ атылды. RHC бұл екі күн бұрын осы аймақта британдық сарбазды өлтіргеніне жауап ретінде жасалғанын мәлімдеді. 1993 жылдың 11 қаңтары: RHC Белфасттағы тез тағам дүкеніне жасалған өртке қарсы шабуылға жауапкершілікті мойнына алды. 1993 жылдың 17 ақпаны: RHC Ньютонббидегі католиктің үйіне оқ атуға жауапкершілікті мойнына алды. Жарақат алғандар жоқ. 1993 жылдың 5 сәуірі: RHC бұрынғы UDA мүшесін (Уильям Киллен) Портавогидегі пәтерінде атып өлтірген деп айыпталды. Қауіпсіздік күштері бұл жазалау атысы нәтижесінде болған оқиға деп санайды. 1993 жылдың 7 мамыры: RHC Даун окруғының Балликран қаласындағы GAA клубына өрт сөндіру шабуыл жасады. 1993 жылдың 30 мамыры: RHC католик азаматты (Эдвард МакХью) Даун окруғының Дундональд қаласындағы үйінде атып өлтірді. 1993 жылдың 29 шілдесі: RHC Белфасттан тыс M2 тас жолында көлігі бұзылғаннан кейін католик ер адам мен жасөспірім баланы атып, ауыр жарақаттады. 1993 жылдың 8 тамызы: RHC Портаферридегі GAA клубына өрт сөндіру шабуыл жасады. 23 тамызда RHC ғимаратты жөндеуде жұмыс істеп жатқан жұмысшыларға шабуыл жасаумен қорқытты. 1993 жылдың 25 тамызы: RHC Ньютаундерс қаласындағы пабқа бомба салу әрекетіне жауапкершілікті алғаннан кейін, ирландтық халық музыкасы ойналатын барлар мен қонақ үйлерге шабуыл жасайтынын мәлімдеді. 1993 жылдың 1 қыркүйегі: RHC Белфасттың Шор Крессентте екі католик азаматты атуға жауапкершілікті мойнына алды. 1995 жылдың 28 қыркүйегі: RHC 1994 жылдың сәуірінде протестант әйелін өлтіргені үшін өз мүшесінің бірі Билли Эллиотты Бангорда, Даун округында атып өлтірді. 1997 жылдың 30 наурызы: RHC Белфасттың Жаңа Лодж ауданындағы Синн Фэйн кеңсесінің сыртында ұрланған таксиде қалған бомбамен байланысты. Қауіпсіздік күштері жақын маңдағы отбасыларды аймақтан эвакуациялағаннан кейін, британдық армия инженерлері бақыланатын жарылыс арқылы бомбаны сәтті бейтараптандырды. 1999 жылдың 17 наурызы: UVF ішкі дау кезінде Малверн Уэйден өтіп бара жатқан RHC-нің (Фрэнки Карри) шығарылған мүшесін атып өлтірді.
2000 жылдар
13 қыркүйек 2002: RHC Лоялист ерікті күштерінің (LVF) бір мүшесін Ньютаунардс, Каунти Даун қаласында көлікте отырғанда атып өлтірді. Бұл өлтіру лоялисттер арасындағы жанжалдың бір бөлігі болды. 8 мамыр 2003: RHC мүшесі Даун графтығының Кроуфордсберн қаласындағы үйінде атып өлтірілді. Бұл өлтіру лоялисттер арасындағы жанжалдың бөлігі деп есептеледі.
Өрт тоқтату және жою
1994 жылдың қазан айында Біріккен лоялисттік әскери қолбасшылығы (CLMC) барлық лоялисттік жартылай әскери топтар атынан атысты тоқтату туралы жариялады. RHC барлық ірі лоялисттік топтармен бірге 1998 жылғы Ұлы жұма келісімін қолдады және 1994 жылдан бастап (күмәнді) 2005 жылға дейін атысты тоқтату режимін сақтады. 2007 жылдың 3 мамырында RHC өзінің қарулы күресін ресми түрде аяқтайтынын мәлімдеді, бұл Прогрессивті юнионисттік партиясы (PUP) мен Ирландияның таосейшісі Берти Ахерн және Солтүстік Ирландия полиция қызметінің (PSNI) бас комиссары сэр Хью Орд арасындағы соңғы келіссөздерден кейін болды. RHC әскери емес, азаматтық ұйымға айналатынын мәлімдеді. Бұл түнгі жартыдан бастап күшіне енеді. Сондай-ақ, қару-жарағын сақтайтынын, бірақ оларды қатардағы еріктілердің қолжеткізбейтін жерде сақтайтынын мәлімдеді. Оның қару-жарақ қоймалары RHC басшылығының қадағалауында сақталуы керек еді.