Кіріспе

діни кезең
25 желтоқсан мен 5 қаңтар аралығы

Рождествоның он екі күні, сондай-ақ Рождество мерекесінің он екі күні деп те аталады, – Исаның тууына арналған христиандық мерекелік кезең. Рождество күні – бірінші күн. Он екі күн 25 желтоқсаннан 5 қаңтарға дейін, бастапқы және соңғы күндерді қоса санағанда. Сегізінші күн – Жаңа жыл және Сүндеттеу мерекесі, дін бойынша Исаның сүндетке оралу күні. Соңғы күннің кешкісі – Он екінші түн немесе Эпифания алдындағы кеш, ал ертеңіне Эпифания. Англикандық қауымдастық немесе Лютеран шіркеуі сияқты христиан дінтері үшін он екі күн Рождество мезгілімен толық сәйкес келеді. Дегенмен, Рим-католик шіркеуі үшін Рождество мезгілі Иеміздің крещение мерекесіне дейін жалғасады. Ал кейбір адамдар үшін он екі күн 26 желтоқсаннан 6 қаңтарға дейін, Эпифания күнін де қамтиды.

Тарих

567 жылы Тур соты "Рождестводан Епифанияға дейінгі он екі күнді (яғни 5 қаңтардың соңына дейін, себебі Епифания келесі күні басталады) қасиетті және мерекелік маусым деп жариялады және мерекеге дайындық ретінде Адвент оразасын міндеттеді". Кристофер Хилл және Уильям Федерер бұл шараның Рим империясының күнды Юлиан күнтізбесін шығыстағы провинцияларының айлы күнтізбесімен үйлестіруге тырысқан кезде туған "әкімшілік мәселені шешу үшін" жасалғанын айтады.

Шығыс христиандығы

Армян апостолдық шіркеуі мен Армян католик шіркеуі Мәсіхтің тууы мен крещениесін бір күні тойлайды, сондықтан Рождество және Епифания мерекелерінің арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Шығыс православиелік (армяннан басқа), Шығыс православиелік және осы дәстүрді ұстанатын Шығыс католиктерінде осы екі мереке арасында он екі күндік үзіліс болады. Бұл шіркеулер Рождество мен Епифанияны юлиан күнтізбесі бойынша 25 желтоқсан мен 6 қаңтарда тойлайды, бұл Григориан күнтізбесі бойынша 7 және 19 қаңтарға сәйкес келеді. Григориан күнтізбесі бойынша он екі күн 18 қаңтарда күн батумен аяқталады.

Шығыс православие

Шығыс православиеліктері үшін Рождество да, Епифания да Пасхадан кейін екінші орында тұратын он екі үлкен мерекеге жатады. Рождество мен Епифания аралығында ораза ұсталмайды. Көптеген елдерде, мысалы, АҚШ-та, Епифания мерекесі 1 қаңтардан кейінгі бірінші жексенбіге көшіріледі, ол 2 қаңтарда бола алады. Осы мереке, оған байланысты дәстүрлі салт-дәстүрлермен бірге, әдетте Рождествоның он екі күні ішінде өтеді, тіпті бұл күндер 6 қаңтардың орнына 5 қаңтарда аяқталады деп есептелсе де. Жалпы Рим күнтізбесіндегі Рождество октавасында және де Рождествоның он екі күнінде болатын басқа да католик литургиялық мерекелері: 27 желтоқсанда – Апостол және Евангелист Жақияның мерекесі; 28 желтоқсанда – Әулие Тәуелсіздердің мерекесі; 29 желтоқсанда – Епископ және шейіт Сент-Томас Беккеттің естелігі; Рождество октавасындағы жексенбіде немесе егер мұндай жексенбі болмаса, 30 желтоқсанда – Иса, Мәриям және Жүсіптің қасиетті Отбасы мерекесі. Октавадан тыс, бірақ Рождествоның он екі күнінде, 2 қаңтарда – Әулие Василий I және Григорий Нацианскийдің мерекесі, 3 қаңтарда – Исаның қасиетті атының естелігі тойланады. Басқа да әулиелер жергілікті деңгейде құрметпен еске алынады.

Ежелгі дәуірдің соңы және орта ғасырлар

567 жылы Турдың екінші кеңесі епископтардың жауапкершілігіндегі аймақта Рождество мен Эпифания арасындағы күндер, тамыз айы сияқты, толығымен әулиелердің күндерімен толғанын атап өтті. Сондықтан монахтар, принцип бойынша, сол күндері ораза ұстауға міндетті емес еді. Дегенмен, жылдың алғашқы үш күні дұға мен тәубе күндері болуы керек еді, осылайша адал христиандар жаңа жыл тойлаумен байланысты зұлымдыққа табыну және расмиетке берілуден аулақ болар еді. 633 жылғы Төртінші Толедо кеңесі сол күндері Үлкен ораза сияқты қатаң ораза ұстауға бұйрық берді.

Орта ғасырдағы Англия

Орта ғасырдағы Англияда бұл кезең үздіксіз той-думандар мен көңіл көтерулерге толы болды, бұл 5 қаңтардағы 12-ші түнінде, Рождество маусымының дәстүрлі аяқталуымен жетеді (6 қаңтарда басталатын Эпифания мерекесінің алдындағы соңғы түн). Уильям Шекспир оны өзінің ең танымал пьесаларының бірі – "Он екінші түн" үшін тұтас оқиға орны ретінде пайдаланған. Рождестволық тойларды көбінесе Әуесқойлық патшасы басқарды. Осы дәстүрлердің кейбіреулері ежелгі діни ғұрыптардан, соның ішінде римдік Сатурналия және германдық Юлетидтен алынған. Ал кейбіреулерінің эхосы бүгінгі пантомимада да көрініс береді, онда дәстүрлі түрде билік күлкіге қалдырылады, басты еркек рөлін әйел сомдайды, ал басты қарт әйел рөлін немесе "Дэймді" ер адам ойнайды.

Солтүстік Америкадағы отарлар

Солтүстік Американың алғашқы отарлаушылары Англиядан он екі күндік мерекенің өз нұсқасын алып келді және оны жаңа елге бейімдеп, жылдар бойы өзгерістер енгізді. Мысалы, қазіргі заманғы Рождестволық гүлдесте осы отарлаушылардың дәуірінде пайда болған болуы мүмкін. Олар жергілікті жасылдан жасалған, ал егер мүмкіндік болса, жеміс-жидектермен безендірілетін. Гүлдесте жасау Рождество қарсаңындағы дәстүрлердің бірі болды; олар Рождество түнінен бастап (Рождествоның алғашқы түнінен) он екінші түнге дейін немесе Эпифания таңертеңіне дейін әр үйдің есігіне ілінетін. Олардың туған жері Англиядағы дәстүр бойынша, Эпифания таңертеңіне дейін барлық әшекейлер алынып, қалған тағамдар желінетін. Сондай-ақ, сол кезде Эпифания мерекесіне арналған арнайы торт – патша торттары пісірілетін.

Біріккен Корольдік пен Комонвелл

Ұлыбритания және басқа да Ұлттар Достастығы елдерінің көптеген адамдары әлі де Рождествоның он екі күнінің кейбір дәстүрлерін сақтап келеді. 26 желтоқсан – Бокс күні – көптеген Ұлттар Достастығы елдерінде мемлекеттік мереке. Чарльз Диккенстің Виктория дәуіріндегі әңгімелері, соның ішінде «Рождестволық ән», құрма пудингі, жаңбырланған қаз және вассаль сияқты мерекелік дастарқанның маңызды бөліктерін көрсетеді. Бұл тағамдар Ұлыбританияда Рождествоның он екі күнінің басында жиі дайындалады. Он екінші түн – әшекейлерді алып тастаудың соңғы күні, одан кейін әшекейлерді орнында қалдыру бақытсыздыққа алып келеді деп есептеледі. Бұл Елизавета заманындағы әдеттен өзгеше, онда әшекейлер Candlemas-қа дейін орналастырылатын. Бұл дәстүр әлі де Германия сияқты Батыс Еуропаның кейбір елдерінде сақталып келеді.

Америка Құрама Штаттары

Құрама Штаттарда Рождество күні – федералды мереке, христиандар үшін қосымша діни маңызы бар. Құрама Штаттарда Рождествоның он екі күнінің дәстүрлері көбінесе ұмытылып кеткен. Бұған себепші факторлар: Чарльз Диккенстің XIX ғасырдағы Америкадағы кеңпейілділікпен сыйлық беруге баса назар аударған әңгімелерінің танымалдылығы; XIX және XX ғасырларда діни сипаты жоқ дәстүрлердің енгізілуі, мысалы, американдық Санта-Клаус; және Жаңа жылдық кештердің танымалдылығының артуы. Қазіргі уақытта коммерциялық практика Рождество мерекесін, 25 желтоқсанды, Рождествоның бірінші күнін, «Рождестволық» сату маусымының соңғы күні ретінде қарастырады, себебі 26 желтоқсанда басталатын көптеген «Рождестводан кейінгі сатулар» осыны көрсетеді. Коммерциялық күнтізбе он екі күн Рождество күні аяқталады және демек, 14 желтоқсанда басталады деген жаңылыс пікірге әкелді. Америкалық христиандардың көптегені әлі де дәстүрлі діни мезгілдерді – Адвентті және Рождествоны сақтайды, әсіресе амиштер, англо-католиктер, епископалдықтар, лютерандар, меннониттер, методистер, моравиялықтар, назаретшілер, православие христиандары, пресвитериандар және римдік католиктер. Англикандықтарда «Рождествоның он екі күні» атауы АҚШ-тағы Епископалдық шіркеуде діни мағынада қолданылады, және Common Prayer кітабында таңғы құлшына үшін өзіндік шақыру әні бар. Рождествоның он екі күнін тойлайтындар әр күні сыйлықтар беруі мүмкін, он екі күннің әрқайсысы жаңа жылдың тиісті айына тілек білдіреді. Олар дәстүрлі тағамдармен тойып, Эпифания мерекесіне дейінгі таңға дейін осы уақытты тойлай алады. Қазіргі заманғы дәстүрлерге әр күні шам жағу, танымал «Рождествоның он екі күні» әнінен тиісті күнді оқу және Рождество қарсаңында юле бұтағын жағып, оны он екі түннің әрқайсысында біршама уақыт бойы жандыру жатады. Кейбір адамдар үшін он екінші түн – ең мерекелік кештер мен сыйлықтар алмасудың күні болып қалады. Кейбір отбасылар он екі күннің бірінші (25 желтоқсан) және соңғы (5 қаңтар) күндері сыйлықтар алмасады. Бұрынғыдай, Рождество ағаштары мен әшекейлерді алып тастау үшін дәстүрлі уақыт – Эпифания таңына дейінгі он екінші түн.