Кіріспе

1952-1958 жылдар аралығында Мексика президенті

Адольфо Томас Руис Кортинес (аˈðolfo ˈrwis koɾˈtines, 30 желтоқсан 1889 – 3 желтоқсан 1973) – 1952-1958 жылдар аралығында Мексика президенті болған мексикалық саясаткер. Институционалдық-революциялық партияның (ПРИ) мүшесі, ол бұрын Веракрус штатының губернаторы және Ішкі істер министрі қызметтерін атқарған. Оның президенттік кезінде, «Мексика ғажайыбы» деп аталатын кезеңде, әйелдер дауыс беру құқығын алды, сонымен қатар көптеген денсаулық сақтау, білім беру, инфрақұрылым және құрылыс жобалары іске қосылды. Конституциялық армияның мүшесі Руис Кортинес Мексика революциясында күрескен соңғы мексикалық президент болды. Ол Адольфо де ла Уэртаның басшылығымен Өнеркәсіп және сауда министрлігінде жұмыс істеді және 1921 жылдан 1935 жылға дейін Статистика департаментінде қызметкер болды. Руис Кортинес Институционалдық-революциялық партияға қосылып, 1935 жылы Федералды округ үкіметінің жоғары лауазымды шенеунігіне, ал 1937 жылы Веракрус штатының депутаттар палатасының мүшесіне сайланды. 1939 жылы Мануэль Авила Камачоның президенттік науқанының қазынашысы болып тағайындалды және 1944 жылдан 1948 жылға дейін Веракрус губернаторы болып жұмыс істеді. Бұл қызметтен ол Мигель Алеман Вальдестің басшылығымен Ішкі істер хатшысы болып тағайындалды. Ол реформаларды іске асыруда кейбір алдыңғы басшыларына қарағанда баяу болды деген сындарға ұшырады.

Ерте өмір және білім

Адольфо Томас Руис Кортинес 1889 жылғы 30 желтоқсанда сағат 15:00-де Веракрус штатында андалусиялық текті отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, Адольфо Руис Техада (1851–1889), Порфирио кезеңінде Веракрус қалалық кеңесінің мүшесі (regidor), туғанына екі жарым ай жетпегенде қайтыс болды. Оның анасы – Мария Кортинес де ла Котера (1859–1932). Руистің әкесінің әкесі Хосе Руис и Гомес де ла Парра, көбінесе Хосе Руис Парра деп аталды, 1824 жылы Веракрус штатының алғашқы конгресінің мүшесі және штат конституциясын жазуға бірге қатысқан. Хосе Руис Парра америкалықтардың Веракрусқа шабуыл жасаған кезде Альварадо портын басқарған кеңестің (хунта) төрағасы болды және 1847 жылы портты капитуляциялау туралы жарлыққа жеке қол қойды. Ол сондай-ақ Мексиканың екінші француз басқыншылығы кезінде мексика армиясын қолдау үшін ақша жинауды ұйымдастырғанымен және жергілікті балалардың біліміне үлкен үлес қосқанымен де танымал болды. Хосе Руис Парра – Исидро Гомес де ла Парраның (Тустлас провинциясына испан коронасының өкілі) және оның әйелі Доминга Касадо де Торо и Тамариздің (Луна и Арельяно әулетінің ұрпағы) немересі болды. Әкесінің ерте қайтыс болуына байланысты Руис Кортинесті анасы тәрбиеледі және білім берді. Мария Кортинес де ла Котера Диего Франсиско Кортинес и Гутьеррес де Селис (1829, Биелва, Кантабрия, Испания) мен Мария Долорес де ла Котера и Кальзаданың (1824, Веракрус, Мексика) қызы болды. Оның әкесі де Кантабриядағы Пеньаррубиядан шыққан еді. Анасы оған 3 жасында оқу-жазуды үйретті. Кейін ол Хоакин Херонимо Диас және Флоренсио Вейро басқарған "Escuela Amiga" мектебіне қабылданды, бірақ орта білімін "Colegio de los Jesuitas" колледжінде алды. 12 жасында ол ақын Сальвадор Диас Мирон басқарған танымал "Instituto Veracruzano" институтына оқуға түсті. Адольфо өз ұстаздарынан либерализм туралы білім алды, бұл саяси принципті ол өмірінің соңына дейін сақтады. Сонымен қатар, мектепте ол бейсболға деген құштарлығын дамытты. Ол университетке түсуді армандаған, бірақ 1914 жылғы американдық шабуыл оқуын тоқтатуға мәжбүр етті. Оның алғашқы жұмысы – коммерциялық тоқыма фабрикасында есепшінің көмекшісі болып жұмыс істеу болды. Өзінің билігі кезінде ол мемлекеттік білім беру жүйесін кеңейтті. Ол құрған институттардың ішінде практикалық білім беру арқылы адамдардың өмір сапасын жақсартуға көмектесетін Техникалық зерттеулер институты (Departamento para Estudios Técnicos) бар. Сонымен қатар, ол Антропология институтын және Мемлекеттік жоспарлау комитетін құрды. Ол сондай-ақ жергілікті конституцияны өзгертіп, әйелдерге жергілікті және муниципалдық сайлауға қатысуға мүмкіндік берді. Веракрус инфрақұрылымын дамыту үшін жолдар мен көпірлер салдырды, өйткені ол сол кезде Мексиканың маңызды портының бірі болды.

Ішкі істер министрі

1948 жылдың 12 ақпанында Алеман Вальдестің ішкі істер министрі лауазымда қайтыс болды, және Алеман Вальдеске оның орнын толтыру қажет болды. Мануэль Авила Камачо Руиз Кортинесті ұсынды, және Алеман Вальдес оған келісті. Руиз Кортинес осы қызметте өзін таныстырып, келесі президенттік сайлауда басты үміткерлердің біріне айналды.

Президентке үміткерлік және сайлау науқаны

1951 жылы Мигель Алеман Вальдес екінші мерзімге қызмет етуге рұқсат беруді тіледі, бірақ Лазаро Карденас пен Мануэль Авила Камачо бұрынғы президент Абелардо Л. Родригеске Алеман Вальдеске «президенттік мерзімді ұзарту немесе қайта сайлау елге тиімді емес» деген ойларын жеткізді. PRI үстем партия болғандықтан, Руис Кортинес сайлауда жеңіске жетеді деп күтілді. Руис Кортинес Алеманның жарқын тұлғасына қарағанда, оның қарапайым бейнесіне байланысты таңдалды деп саналады және PRI-дің түрлі салаларында дау тудырмайтын кандидат ретінде қарастырылды. Хабарлама бойынша, Руис Кортинес ұсынысты қабылдаған, бірақ ол «оны іздемеген және оны қамтамасыз ету үшін ешқандай амал-тәсіл қолданбаған». Алайда, қыркүйек айына қарай партия ішінде Руис Кортинестің қолдау базасы едәуір өсті, және оған Адольфо Лопес Матеос және Густаво Диас Ордас сияқты көптеген жас сенаторлар қосылды. Оның сайлауалды кампаниясы 1951 жылдың 14 қазанында «сақтық пен еңбек» ұранымен басталды. Кампаниясы барысында алғашқы сөздерінің бірінде, 20 мыңға жуық әйелдерге: «Егер келесі сайлауда дауыс бізге жағымды болса, біз парламентте әйелдердің ерлермен тең саяси құқықтарын қамтамасыз ету үшін қажетті заңдық реформаларды бастауға ниеттеніміз», - деді. Бұл уәдесін ол Конституцияның 34-бабына түзету енгізу арқылы орындады. Бұрын PRI мүшесі болған және партияның президенттік үміткерлігіне екі рет үміткер болған генерал Мигель Энрикес Гусман Мексика халықтық партиялар федерациясынан кандидат болды. Оның қолдауы көбінесе қалалық аймақтарда болды, және оның ішінде Алеман Вальдес президенттігі кезінде Карденас жақтастарынан шеттетілгендер, жоғары әскери шенділер және көп партиялық демократияны қалаған орта тап өкілдері бар еді. PRI-дің ірі саяси оппозициялық партиясы болған Ұлттық әрекет партиясы бұл сайлауға алғаш рет қатысып, ес. Висенте Ломбардо Толедано Халықтық социалистік партиясынан кандидат болды. Сайлау 1952 жылдың 7 шілдесінде өтті. Дауыс санау қорытындысы бойынша, Руис Кортинес 74,31% дауыспен (2 713 419 дауыс) жеңіске жеткені анықталды. Энрикес Гусман 15,87% (579 745 дауыс), Гонсалес Луна 7,82% (285 555 дауыс) және Ломбардо Толедано 1,98% (72 482 дауыс) алды.

Сауықтыру

1952 жылдың 1 желтоқсанында ол 62 жасында республика президенті лауазымына кірісті және АҚШ-пен жақын қарым-қатынасты сақтайтынын мәлімдеді.

Әкімшілік

Руис Кортинес заңға өзгерістер енгізді, мемлекеттік қызметкерлердің арасында жауапкершілік пен адалдықты арттыру және жемқорлыққа қарсы күресу мақсатында. Ол мемлекеттік қызметкерлерді, өзі де соның ішінде, мемлекеттік қызметке кіріспес бұрын мүлкін жариялауға міндеттейтін заң қабылдады. Руис Кортинестің мақсаты – мемлекеттік қызметке кіріспес және кіргеннен кейін мемлекеттік қызметкерлердің мүлкін салыстырып, заңсыз байып, сыбайлас жемқорлыққа жол берудің алдын алу болды. 9 мамырда Әскери-теңіз күштерінің орынбасары Альфонсо Пуаре Руэлас Санчес Табоаданың орнына тағайындалды және сол жылдың 22 желтоқсанына дейін осы лауазымды атқарды. 1956 жылдың 1 қаңтарында Руис Кортинес вице-адмирал Роберто Гомес Макеоны осы лауазымға тағайындады, ол 1958 жылдың 1 сәуіріне дейін қызмет етті. 1958 жылдың 1 сәуірінен 15 қыркүйегіне дейін Руис Кортинестің Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Гектор Меиксуэрио Александрес болды. Президенттік лауазымға келгеннен кейін Руис Кортинес Генрикес Гусманға партиялары арасында одақ құруды ұсынды. Генрикес Гусман саяси және экономикалық монополиялар жойылса ғана келісетінін мәлімдеді. Руис Кортинес бұл ұсыныстан бас тартты, партияға қарсы қысым күшейді. 1954 жылы үкімет партияны тіркеуден шығарды, ал 1955 жылы партия кеңселерін жапты. 1953 жылы ол ысырапшылықты азайту және жемқорлықпен күресу үшін барлық мемлекеттік келісімшарттарды тоқтатты. Мемлекеттік шығыстарды қатаң бақылауға алып, жолдар, теміржолдар, су электр стансалары, мектептер мен ауруханалар салуға қолдау көрсетті. Сонымен қатар, ол "Теңізге қарай жорық" деп аталатын жоспарды іске қосты, мақсаты – халықты жоталардан жағалауға көшіру және теңіз және жағалау ресурстарын тиімді пайдалану және дамыту. Осы бағдарлама аясында безгек ауруы жойылды. Ол ауылдық жерлердегі халықтың тұрмыс жағдайын жақсарту үшін Ауылдық әлеуметтік қамқорлық бағдарламасын құрды және жерді бөлуді ынталандырды. Ірі жекеменшік жерлер мемлекетке қайтарылды. Сонымен қатар, ол фермерлерді табиғи апаттардан қорғау үшін "Фермалардың қауіпсіздігі" бағдарламасын енгізді. Ядролық энергия саласындағы ғылыми-техникалық прогреске жауап ретінде және Мексиканың осы дамудан тыс қалмайтынын ескере отырып, ол Ұлттық ядролық энергия комиссиясын құрды. Бастауыш және орта білім беру жүйесі күшті дамыды. Ол әсіресе политехникалық университетті қолдады. Руис Кортинес Мексиканың Ұлттық автономды университетінің (UNAM) материалдық-техникалық базасын жаңартты және республика бойынша университеттерді қолдау үшін субсидиялар берді. 1955 жылдың желтоқсанында Руис Кортинес теңгерімді бюджетті қамтамасыз ету мақсатында келесі жылғы бюджетті – 6 696 374 000 песо (1955 жылғы бағамен 535 709 920 доллар) көлемінде жариялады. Бұл көрсеткіш өткен жылғыдан жоғары болғанымен, Мексиканың қарқынды дамып келе жатқан экономикасын ескере отырып, деңгейі консервативті саналды. 1958 жылы өкілеттігі аяқталар кезде ол шаруалар, мұғалімдер және теміржолшылар кәсіподақтарымен үш әлеуметтік-саяси қақтығысқа тап болды. Мексиканың нақты ұлттық табысы 1954 жылдың ортасында 7%-ға, ал 1955 жылдың ортасында 10%-ға өсті. 1954 жылы Мексиканың электр қуаты өндірісі 10%-ға, өндіріс 9,8%-ға, ал шикі мұнай өндірісі 15%-ға өсті. 1955 жылға қарай Руис Кортинестің өкілеттігі кезінде Мексиканың астық, кофе және мақта өндірісі мен өнімділігі 20%-ға өсті, бұл Мексика тарихындағы ең жоғары көрсеткіш болды. Герреро штабында жер сілкінісі ошағы болған Мексика қаласын шамамен 90 секундқа сілкінді. Рихтер шкаласы бойынша магнитудасы 7,7 баллға жетті. Руис Кортинес сол кезде ұлттық сарайдағы кеңсесінде болды. Рио-Грандедегі (Мексикада Рио-Браво) су электр стансасы 1953 жылдың 19 қазанында Руис Кортинес пен АҚШ президенті Дуайт Д. Эйзенхауэрдің қатысуымен ашылды. 1956 жылы Руис Кортинес АҚШ президенті Эйзенхауэрмен және Канаданың премьер-министрі Луи Сен-Лоранмен кездесуге қатысты. Кездесуде көші-қон мәселелері, экономикалық ынтымақтастық, азаматтық авиация және жағалау аймақтарындағы заңсыз балық аулау талқыланды. Жалпы алғанда, президент Руис Кортинестің сыртқы саясаты консервативті және басқа елдердің егемендігіне құрметті болды. 1935 жылы Лазаро Карденас тұсында Мексика Фашистік Италияның Эфиопияға (сол кезде Эфиопия империясы немесе Абиссиния) жасаған шабуылын айыптаған бес елдің бірі болды. 1953 жылы Руис Кортинес Эфиопия императоры Хайле Селассиені Мексикаға сапармен шақырды, ол Мексикаға өзіне қарсы шабуылды айыптағаны үшін алғыс айтты. Лопес Матеос сайлауда халықтың 90% дауысымен жеңіске жетті.

Төрайымнан кейінгі кезең

1958 жылдың 1 желтоқсанында Руис билікті өзінің ізбасары Лопес Матеосқа тапсырды, содан кейін ол дерлік толығымен қоғамдық өмірден шығып кетті. 1964 жылы ол Лопес Матеос ізбасары, президент Густаво Диас Ордастың қызметке кірісу салтанатына қатысты. Мигель Алеман Веласконың сөзіне сүйенсек, президент Луис Эчеверрия бір рет Руис Кортинеспен белгілі бір саясат мәселесі бойынша телефон арқылы кеңес алған. Руис Кортинес Эчеверрияның идеясына қарсы болды, бірақ Эчеверрия оның кеңесін ескермеді. Олардың тұңғыш баласы Мария Кристина Руис Каррильо 1917 жылдың 6 желтоқсанында дүниеге келді. Олардың екінші баласы Люсия Руис Каррильо 1919 жылдың 1 мамырында дүниеге келді. Олардың үшінші баласы Адольфо Руис Каррильо 1922 жылдың 28 қарашасында дүниеге келді. 1941 жылы ол екінші әйеліне, бұрынғы қалыңдығы Мария де Долорес Изагуирреге үйленді, ол оның бірінші ханымы болды. Руис Кортинес жиі домино ойнайтын.