Кіріспе
USS Bunker Hill (CV/CVA/CVS 17, AVT 9) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған 24 ұшақ тасымалдаушының бірі. Кеме американдық революциялық соғыстағы Банкер-Хилл шайқасының құрметіне аталған. 1943 жылдың мамыр айында қолданысқа беріліп, Тынық мұхиты операциялар аймағына жіберілді. Кеме Тынық мұхитының оңтүстік-батысындағы, Орталық Тынық мұхитындағы шайқастарға, Иво Джима мен Окинава арқылы Жапонияға жасалған жорықтарға және Жапонияның материгіне жасалған әуе шабуылдарына қатысты. Окинаваға шабуылды тоқтату кезінде 1945 жылдың 11 мамырында Бункер Хиллге екі камикадзе ұшағы тікелей соқтығысып, кеме өртке түсті. Зардап шеккендердің саны 600-ден асты, оның ішінде 396 адам қаза тапты немесе хабарсыз жоғалып кетті, ал 264 адам жарақат алды. Бұл соғыс кезінде аман қалған ұшақ тасымалдаушылардың арасында "Франклиннен" кейін екінші ең көп шығынға ұшыраған кеме болды. Шабуылдан кейін Бункер Хилл АҚШ құрлығына оралды және жаулық аяқталған кезде жөндеуден өтті. Соғыстан кейін Бункер Хилл американдық әскери қызметшілерді Тынық мұхитынан қайтару үшін әскер тасымалы ретінде пайдаланылды және 1947 жылы қызметтен босатылды. Резервте тұрған кезде кеме шабуылдық ұшақ тасымалдаушы (CVA), содан кейін суасты қайыққа қарсы ұшақ тасымалдаушы (CVS) және, ақырында, қосымша ұшақтарды оқытуға арналған кеме (AVT) ретінде қайта жіктелді, бірақ ешқашан жаңартылмады және қайтадан активті қызметке кірген жоқ. Бункер Хилл мен Франклин – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта қолданысқа енгізілмеген жалғыз Эссекс классының кемелері. 1966 жылы Әскери-теңіз кемелер тізілімінен алынып тасталған Бункер Хилл Сан-Диего шығанағында көп жыл бойы электрониканы сынау платформасы ретінде пайдаланылды. 1972 жылы оны мұражай кемесі ретінде сақтап қалуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталып, 1973 жылы металл тескісіне сатылды.
USS Bunker Hill (CV/CVA/CVS 17, AVT 9) was one of 24 s built during World War II for the United States Navy. The ship was named for the Battle of Bunker Hill in the American Revolutionary War. Commissioned in May 1943 and sent to the Pacific Theater of Operations, the ship participated in battles in the Southwest Pacific, Central Pacific and the drive toward Japan through Iwo Jima and Okinawa, and air raids on the Japanese homeland. While covering the invasion of Okinawa, Bunker Hill was struck by two kamikazes in quick succession on 11 May 1945, setting the vessel on fire. Casualties exceeded 600, including 396 killed or missing, with 264 wounded. These were the second heaviest personnel losses suffered by any carrier to survive the war, after Franklin. After the attack, Bunker Hill returned to the U. S. mainland and was under repair when hostilities ended. After the war, Bunker Hill was employed as a troop transport bringing American service members back from the Pacific, and was decommissioned in 1947. While in reserve the vessel was reclassified as an attack carrier (CVA), then an antisubmarine carrier (CVS) and finally an Auxiliary Aircraft Landing Training Ship (AVT), but was never modernized and never saw active service again. Bunker Hill and Franklin were the only Essex class ships never recommissioned after World War II. Stricken from the Naval Vessel Register in 1966, Bunker Hill served as an electronics test platform for many years in San Diego Bay. An effort to save her as a museum ship in 1972 was unsuccessful and she was sold for scrap in 1973.
Құрылыс және іске қосу
Бункер Хилл кемесі 1941 жылдың 15 қыркүйегінде Бетлехем болат компаниясының Фор Ривер кеме құрылыс алаңында 1509 корпус нөмірімен салынды, Массачусетс штаты, Куинси қаласы. Кеме 1942 жылдың 7 желтоқсанында Дональд Бойнтон ханымның демеушілігімен суға түсірілді. Кеме 1943 жылдың 25 мамырында капитан Дж. Дж. Баллентиннің басқаруымен қолданысқа берілді. Кеме маусым айының соңында Норфолк, Вирджинияда әуе тобын қабылдады, ал 15 шілдеде сынақ сапары үшін Тринидадқа оңтүстікке қарай бет бұрды. Үш аптадан кейін кеме Норфолкке оралды, ал 4 қыркүйекте Сан-Диего, Перл-Харбор және Тынық мұхиты операциялар театрына жол аша отырып, Панама каналына оңтүстікке қарай жүріп кетті.
1943-1944 жылдар
Бункер Хилл VF 17 эскадрильясымен жұмыс істеді, бұл F4U Corsair ұшақтарын ұшқан жаңа истребитель эскадрильясы. Corsair, жаңа ұшақ, оның дамуында кейбір қиындықтар болды, және Әскери-теңіз күштері VF 17-нің Corsair ұшақтарын Grumman F6F Hellcat ұшақтарымен ауыстыруды қарастырды. Эскадрилья Corsair ұшақтары истребительге қарағанда жақсырақ екенін жеткізе білді, сондықтан оларды сақтап қалуға қол жеткізді. Осылайша, Бункер Хилл VF 17 және оның Corsair ұшақтарымен ұрыс алаңына аттанды. Сан-Диегодан Перл-Харборға жолдама барысында, ұшқыштар Әскери-теңіз күштерінің екі типті истребительге (Corsair және Hellcat) қажетті бөлшектер мен жабдықтарды тасымалдауды болдырмау және сол кездегі Corsair ұшақтарын авианосецтерде пайдалануға рұқсат алудағы қиындықтарға байланысты Corsair ұшақтарын авианосецтерде пайдаланбауға шешім қабылдағанын анықтады. (Британдық Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Fleet Air Arm 1944 жылдың басында кемедегі Corsair үшін тиісті қону техникасын әзірледі, ол LSO (қону сигналы офицерін) кемеге қонғанда көретін қисық траекторияны қолданды, және бұл 1944 жылдың соңында АҚШ Әскери-теңіз күштері тарапынан қабылданды.) VF 17 Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитына жіберілді. Ол Бункер Хиллде VF 18 эскадрильясымен алмастырылды, оның құрамы мен Hellcat ұшақтары Сан-Диегодан Перл-Харборға авианосецке жеткізілді. Бункер Хилл 19 қазан күні Перл-Харбордан Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитына қарай жолға шықты. Авианосецтің әуе тобы 1943 жылдың 11 қарашасында Эссекс және Индепенденспен бірге Рабаулдағы Жапон императорлық Әскери-теңіз күштерінің маңызды базасына әуе шабуылына қатысты. Миссия барысында авианосецтердің истребительдері (VF 18) бомбалаушыларды Рабаулға дейін сүйемелдеді, ал CV 17 Соломон аралдарындағы Онданга әуежайында орналасқан VF 17 эскадрильясымен қайта қосылды. Эскадрильяның Corsair ұшақтарына құйрық ілгіштері қайта орнатылды, бұл оларға бұрынғы кемелеріне қонуға және жанармай құюға мүмкіндік берді, сонымен қатар жұмыс тобына әуеден қорғауды қамтамасыз етті, ал олардың ұшақтары Рабаулға шабуыл жасады. 14 қарашада Бункер Хилл Тараваға шабуыл жасау және оны басып алуды қамтамасыз ету үшін Гилберт аралдарына бағыт алды. Бункер Хилл Бисмарк архипелагындағы десанттық операцияларды қолдап, Кавиенгке әуе шабуылдарын (1943 жылдың 25 желтоқсаны, 1 қаңтар және 1944 жылдың 4 қаңтары); Маршалл аралдарындағы әуе шабуылдарын (29 қаңтар – 8 ақпан); Трук атолліндегі кең ауқымды авианосецтердің әуе шабуылдарын (17–18 ақпан), оның барысында сегіз жапондық әскери кемесі батырылды; және Мариана аралдарына (Гуам, Сайпан және Тиниан) әуе шабуылдарын (23 ақпан) жүргізді. Бункер Хилл Гавайиге оралды (28 ақпан – 4 наурыз 1944 ж.), Перл-Харбор әскери-теңіз базасындағы құрғақ докта болған кезде рейс жөндеулері мен күтіп-ұстауын аяқтады (6–9 наурыз). Осы уақытта CAG 17 авианосецтен бөлініп, жаңа құрылған CVG 8-ді, сонымен қатар VF(N) 76 эскадрильясының төрт түнгі истребителі Hellcat ұшақтарын қабылдады. 15–20 наурызда Бункер Хилл Маршалл аралдарындағы Маджуроға қарай жүзіп кетті. Осы сәтте CVG 8 VF 8 эскадрильясының 41 F6F 3, VB 8 эскадрильясының 32 SB2C 1C, VT 8 эскадрильясының 22 TBF 1C және F6F 3 флагмандық ұшағы, сонымен қатар төрт F6F 3N ұшағы бар екенін хабарлады. Келесі ұрыс операцияларына Палау аралдарындағы Палау, Яп, Улити және Волейи аралдарына әуе шабуылдары (30 наурыз – 1 сәуір); Голландия аймағындағы АҚШ армиясының десанттық операцияларын қолдауға арналған шабуылдар (21–28 сәуір); Каролин аралдарындағы Трук, Сатаван және Понапе аралдарына әуе шабуылдары (29 сәуір – 1 мамыр) және Сайпан мен Гуамдағы десанттық операцияларды қолдауға арналған Мариана аралдарындағы ұрыс операциялары (12 маусым – 10 тамыз), соның ішінде Филиппин теңізіндегі шайқас кірді. 1944 жылдың 19 маусымында Мариана аралдарына қонудың алғашқы кезеңінде Бункер Хилл жапондық әуе бомбасының жарылуынан ұшақ тасымалдаушының палубалары мен қабырғаларына ошақ бөлшектері шашылып кеткен кезде зақымдалды. Екі теңізші қаза тауып, шамамен 80-ге жуық адам жарақат алды. Бункер Хилл ұшаққа қарсы отпен бірнеше IJN ұшақтарын атып түсірумен күресті жалғастырды. Филиппин теңізіндегі шайқаста шамамен 476 жапондық ұшақ жойылды, олардың көбісі Бункер Хиллде тасымалданған F6F Hellcat истребительдерімен атып түсірілді. Қыркүйек айында Бункер Хилл Каролин аралдарының батысында әуе шабуылын жүргізді, содан кейін ол және оның жұмыс тобы қараша айының басында Лусон, Формоза және Окинаваға әуе шабуылын жүргізу үшін солтүстікке қарай жүзіп кетті. 1944 жылдың 6 қарашасында Бункер Хилл алға қарай шығысқа қарай жүзіп, Бремертон әскери кеме жасау зауытына барып, күрделі жөндеу / техникалық қызмет көрсету жұмыстары мен қару-жарақтарды жаңарту үшін барды. 1945 жылдың 24 қаңтарында Бремертон портынан шығып, Батыс Тынық мұхитындағы ұрыс алаңына қайта оралды. Жолда Перл-Харборда тоқтаған Бункер Хилл VF 84 эскадрильясын, Бункер Хиллдің алғашқы эскадрильясы VF 17-нің тәжірибелі ұшқыштарынан құралған жаңа эскадрильяны қабылдады.
1945 жыл
1945 жылы «Бункер Хилл» 58-ші жұмыс тобының флагманы болды, оған вице-адмирал Марк А. Митчер басшылық етті. Комодор Арли Берк оның штаб бастығы болды, ал адмиралдың штабының барлық қызметкерлері тасымалдаушының бортында орналасты. Тынық мұхитының батысын кезіп өткен жұмыс тобының соңғы жорығында «Бункер Хилл» басқа жылдам тасымалдаушылармен және оларды қорғаған қарулы кемелермен бірге Иво Джима шайқасына, 5-ші флоттың Хонсю және Нансей Шотоға жасаған шабуылдарына (15 ақпан – 4 наурыз) және 5-ші флоттың Окинава шайқасына қолдау көрсетуге қатысты. 1945 жылдың 7 сәуірінде «Бункер Хилл» ұшақтары Тынық мұхиты флотының жылдам тасымалдаушы жұмыс тобымен бірге Шығыс Қытай теңізіндегі Жапон императорлық теңіз күштеріне шабуыл жасады. Тасымалдаушының әскери-әуе күштері әлемдегі ең ірі соғыс кемесі – жапондық «Яматоны» анықтады. «Он Го» операциясында «Ямато» бір жеңіл крейсер және сегіз эсминецпен қоршалып, Окинаваға қарай бағытталды, осы аралға одақтас әскерлердің шабуылына кедергі келтіру мақсатында. Жұмыс тобының ұшақтары «Яматоны», крейсерді және төрт эсминецті батырып жіберді. 1945 жылдың 11 мамырында таңертең Окинаваға шабуыл жасау кезінде «Бункер Хилл» екі жапондық камикадзе ұшағынан зардап шегіп, ауыр зақымдануға ұшырады. Лейтенант-жастар сержант Сейзо Ясунори басқарған «Мицубиси A6M Zero» истребителі төменгі бұлттан шығып, бортының оң жағындағы ұшу палубасына құлап, 550 фунт (250 килограмм) салмақты бомбаны тастады. Бомба ұшу палубасын тесіп өтіп, галереялық палуба деңгейінде кеменің жанынан шығып, мұхитқа құлады. Содан кейін «Zero» тасымалдаушының ұшу палубасына құлап, авиациялық отын мен оқ-дәріге толы ұшақтарды жойып, үлкен өртке себеп болды. «Zero» ұшағының қалдықтары палубадан секіріп, теңізге түсті. 30 секунд өткен соң, Киёши Огава басқарған екінші «Zero» ұшағы суға құлап, өзіне-өзі қол жұмсады. «Zero» әуе кемесіне қарсы зениттік отқа түсіп, 550 фунт салмақты бомба тастады, содан кейін «Аралға» жақын жердегі ұшу палубасына құлады, өйткені камикадзелердің аралдың үстін нысанаға алуға үйретілген. Екінші камикадзенің бомбасы ұшқыштардың дайындық бөлмесіне жетіп, онда VF 84 бөлімінің 22 қызметкері қаза тапты. Бензин оты жанып, бірнеше жарылыс болды. «Бункер Хилл» 396 теңізші мен ұшқышты жоғалтты, оның ішінде 43-і хабарсыз жоғалып, табылмады, ал 264-і жараланды. Қаза тапқандардың арасында Митчердің штабынан үш офицер және он бір сарбаз болды. «Бункер Хилл» ауыр зақымдалды, бірақ 20 теңіз шақырымымен Улитиге жетті, онда камикадзе шабуылы кезінде әуеде болған және басқа тасымалдаушыларға ауыстырылған VMF 221 әскери-теңіз күштерінің ұшқыштары өз кемелеріне қайта қосылды. Кеме «Пёрл-Харбор» арқылы үйіне оралды және жөндеуге Бреммертон теңіз кеме жасау зауытына жіберілді. 1945 жылдың тамыз айының ортасында соғыс аяқталғанда ол әлі де кеме жасау зауытында болды.
Соғыстан кейінгі
1945 жылдың 27 қыркүйегінде «Бункер Хилл» кемесі Бремертоннан «Солдат кілем» операциясының флотына қызметке бару үшін жолға шықты, Тынық мұхитынан әскерлерді TG 16.12 тобының бір бөлігі ретінде қайтарды. Кеме Пёрл-Харбор, Филиппин, Гуам және Сайпан аралдарынан Батыс жағалауға бірнеше рет сапар шекті. 1945 жылдың 27 қазанында, Сейтлдегі портта тұрғанда, кеме Әскери-теңіз күніне келушілерге есіктерін ашты. 1946 жылдың қаңтарында кеме деактивация үшін Бремертонға жіберілді және 1947 жылдың 9 қаңтарында резервке жіберілді. Резервте тұрғанда «Бункер Хилл» үш рет қайта жіктеліп, 1951 жылдың қазанында CVA 17, 1953 жылдың тамызында CVS 17 және 1959 жылдың мамырында AVT 9 болды. Соңғы белгілеме, болашақтағы кез келген операцияның «Қосалқы әуе көлігі тасымалдаушысы» ретінде жүзеге асырылатынын көрсетті. «Эссекс» класындағы барлық кемелер соғыстан аман қалғандықтан, «Бункер Хилл» теңіз күштерінің қажеттіліктеріне артық болды. Ол және «Франклин», сонымен қатар әуе шабуылынан ауыр зақымдар алған, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін активті қызметте болмаған «Эссекс» класындағы жалғыз авианосецтер болды. Соғыс кезінде алған зақымдары сәтті жөнделгенімен, олардың жаңа сияқты күйіне келуі оларды қызметтен шығарды, себебі теңіз күштері көп жылдар бойы «Бункер Хилл» мен «Франклин» үшін «соңғы қайта құрылымдаманы» жоспарлады, бірақ ол ешқашан іске аспады. 1966 жылдың қарашасында Теңіз кемелерінің тізілімінен алынған «Бункер Хилл» 1960-жылдардың және 1970-жылдардың басында Сан-Диегодағы Солтүстік аралдағы Әскери-теңіз әуе стансасында стационарлық электрониканы сынау платформасы ретінде пайдаланылды. 1973 жылдың 2 шілдесінде кеме Орегон штатындағы Zidell Explorations, Inc. компаниясына металл тескілеуге сатылды. 1972 жылы оны мұражай кемесі ретінде сақтауға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Кейбір ескерткіштер сақталған. Атом дәуірінен бұрын жасалған 600 тонна болаттан жасалған броньды пластиналар Фермилабта эксперименттерді қоршаған ортаның немесе субатомдық бөлшектердің бұзылысынан қорғау үшін төменгі фондық болат ретінде қолданылады. Кеме ұшақтарды сақтау кезінде қолданылған күмбез тәрізді қорғаныш жабындары Орегон штатының Вест-Линн қаласындағы үйдің құрамына енгізілген. Кеме қоңырауы металл тескілеушілерден сатып алынып, біраз уақыт Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайында қойылды, ал 1986 жылы USS Bunker Hill деген атпен жүретін басқарылатын зымыран крейсеріне тапсырылды.