Кіріспе

Мұнда банкрот болған Теміржол флотын жөндеу зауыты, сүт зауыты және 2008 жылдың ақпан айында жабылған қант фабрикасы орналасқан. Қазір Лапы бұрынғы Лапы ауданының медициналық және білім беру орталығы болып табылады.

Орналасқан жері

Лапи қаласы Польшаның солтүстік-шығысында орналасқан. Кондрацкий Польшаны физикалық-географиялық аймақтарға бөлгенде, Лапи қаласы Солтүстік Подлясье жазығында, Нарев өзенінің жоғарғы аңғары үстінде жатыр. Лапи қаласы Нарев өзенінің жағасында орналасқан. Бұл жердегі жер бетінің биіктігі 120-ден 130 метрге дейін жетеді. Белосток агломерациясының құрамына кіретін қала, Нарев ұлттық паркінің буферлік аймағында орналасқан. 2010 жылғы 1 қаңтардағы мәліметтер бойынша, қаланың ауданы 12,14 км² құрады. 1954 және 1975 жылдар аралығында Лапи, Белосток воеводтығының Лапи ауданының әкімшілік орталығы болды. 1975-1998 жылдар аралығында воеводтық кішірек болды.

Қор

"Лапи" атауы Мазовия тегінен шыққан және бастапқыда Нарев өзені жанында қоныс іргесін қалаған рудың лақап аты болған. Аңыз бойынша, қаланың негізін 15 ғасырда Мазовия отарлау кезінде осында қоныстанған Любич елтаңбасының иесі Ляппа салған. Бұл жерлер туралы алғашқы тарихи жазбалар 13 ғасырдың басына дейін жетеді. 1375 жылы Плонька Кошчельна тәуелсіз приход болғандығы мәлім. Алғашқыда Лапи – ақсүйектердің патриоттық дәстүрлерін сақтап, дамытқан шалқыма жер болды. Ауылдың өркендеуіне байланысты, 16-17 ғасырларда Сураж қаласынан Гданьскке дейінгі су жолы болған Нарев өзенінің шығыс және батыс жағалауларында, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Беловеж орманынан Тикоцинге дейінгі және Сураж қаласынан Плонькаға дейінгі тас жолдың шығыс жағында жаңа елді мекендер пайда болды.

Кеңейту

Отбасы кеңейгеннен кейін Речи, Брузиета, Барвики, Корчаки, Плусниаки, Вонгель, Вити, Зиенцуки, Космики, Лази, Стрийце, Войтизе сияқты бірнеше шағын елді мекендер құрылды. Кейбір атаулар жоғалып, Гозжики, Дьбовизна, Бочани, Лесники сияқты басқаларымен алмастырылды. Польшаның үшінші бөлінісінен кейін, 1795 жылы Лапи Пруссияның құрамына өтті. 1807 жылы Тильзит бейбіт шартынан кейін ол қысқа ғана өмір сүрген Польшаның Варшава Герцогтығының бөлігі болды, ал оның таратылуынан кейін 1815 жылы Ресейлік Польшаның Конгресс Польшасына қарасты. Лапидің болашақ тарихы үшін маңызды оқиға – Наполеон армиясының 1812 жылы екі рет өтуі болды. 1820 жылдары шағын елді мекендерде 1000 тұрғын және 180 үй болды. 1825 жылы алты шағын елді мекеннің (Лапы Барвики, Лапы Лесники, Лапы Зиенцуки, Лапы Вити, Лапы Гозжики, Лапы Бочани) бірігуі нәтижесінде Лапи шаруашылық бекеті құрылды.

Индустрияландыру

Лапи қаласының дамуына 1862 жылдың 15 желтоқсанында ашылған Санкт-Петербург-Варшава темір жолындағы станциясы және сол жылы француздардың осында бу локомотивтері мен вагондарды жөндеу жұмыстарын салғандығы себеп болды. Бұл жақын маңдағы ауылдардан ғана емес, алыс поляк жерлерінен және Ресей империясынан саудагерлер мен жұмысшылардың көптеп келуіне әкелді. Қаңтар көтерілісінің басында, 1863 жылдың 22-23 қаңтары түнінде темір жол стансасын Владислав Чихорскийдің "Замечек" атты поляк көтерілісшілер отряды басып алды, бірақ 1863 жылдың 27 қаңтарында орыстар қайта басып алды. 1863 жылдың 11 және 18 шілдесінде Лапиде поляк көтерілісшілері мен орыс әскерлері арасындағы тағы бір қақтығыс болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша тәуелсіздігін қайтарып алып, Лапиді қайта бақылауға алды. Жөндеу жұмыстары бүгінде "ZNTK Łapy S. A." деген атпен сақталып қалды. Олар 1925 жылдың 1 қаңтарында қала мәртебесі берілгенде Лапидің қалалық құрылысына үлкен үлес қосты. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғысты бастарған Германияның Кеңес Одағына жасаған шабуылы қарсаңында қала халқы 8000 адамға жетті. Басылып алынғаннан кейін Лапи 1941 жылға дейін Кеңес Одағы, содан кейін 1944 жылға дейін Германия тарапынан оккупацияланды, одан кейін Польшаға қайтарылды. Соғыс жылдары қаланың 80%-ы қирады, ал жергілікті еврей халқының барлығы неміс басқыншылары тарапынан Холокост кезінде қырылды.

Автобустар қызметі

PKS автобустарының көптеген шағын аялдамалары бар, ал бас аялдамасы – Лапи, орталықтағы теміржол вокзалы ғимаратының қасында орналасқан. Одан Белосток, Замбров, Сиемиатце, Бельск Подласки сияқты бағыттар бойынша жергілікті бағдарлар жүзеге асырылады.

Ас мәзірі

Лапи қаласының ресми түрде қорғалатын дәстүрлі тағамы (Польшаның Ауыл шаруашылығы және ауылдық даму министрлігі белгілегендей) – клинек з Лап, дәстүрлі өндіріспен жасалатын жергілікті қаймақ түрі.

Балабақшалар

Кеңес балабақшасы №1, Полна көшесі 27
Кеңес балабақшасы №2, Көметер көшесі 23

Бастауыш мектептер

Бастауыш мектеп, ул. Яна Матейки 10 («Эдукатор» қауымдастығы басқарады, Ломжа)
№1 бастауыш мектеп, ул. Полна 9
№2 бастауыш мектеп, ул. Пиэкна 17
№3 бастауыш мектеп, ул. Летня 1

Гимназиялар

№1 гимназия, Матейки к-сі 19
№2 гимназия, Летняя к-сі 1

Лапи туралы тарихи әдебиет

Битвалар мен шайқастар 1863–1864, құраст. Станислав Зиелинский, Раперсвил 1913 жыл. Польша Корольдығының 1913 жылғы статистикалық жылнамасы, Варшава 1914 жыл. Польша Республикасының жергілікті жерлерінің тізімі, оларға тиесілі әкімшілік және кеңселер, сондай-ақ байланыс құрылғылары; Варшава – Пшемысль 1933 жыл. Польша Корольдығы және басқа да славян елдерінің географиялық сөздігі, Варшава 1887 жыл. 1930 жылғы Польшаның сауда, өнеркәсіп, қолөнер және ауыл шаруашылығы жөніндегі мекенжай кітабы (W. M. Gdańskiмен бірге), Варшава 1930 жыл. Ж. Беста Боровский, «Жұқпалы аурудың жарты ғасыры» 1944, 200-бет. Менің фактілер мен ойларым туралы жазбаларым, Комор 2002 жыл. С. Чанковский, «Августовскідегі қаңтар көтерілісі», Варшава 1972 жыл. А. Добронский, Ломжа губерниясы мен Беласток округінің әлеуметтік және экономикалық инфрақұрылымы (1866–1914), Варшава университетінің еңбектері, 197, Беласток 1979 жыл. Ł. Лубич Лапиньский, Лапи және оның тұрғындары. Лапиньскийлердің XV–XVIII ғасырлардағы шағын елді мекендері, Беласток 2004 жыл. С. Ланец, 1863 жылғы теміржол партизандары, Варшава 1974 жыл. М. Олехнович, «Лапи және аймақтың тарихынан», 1-том, Лапи 1999 жыл. J. Szumski, Łapy 1862–1914 жылдары, «Białostocczyzna», № 1, 1997 жыл. П. Собиешчак, «Құрметті кеше және бүгін». XX ғасыр соңына дейінгі приход және муниципалитет тарихы, Лапи 2008 жыл.