Кіріспе
Суховола 16 ғасырда құрылған, 1777 жылы оған қала құқықтары берілді. Бұл бұрынғы Польша патшалық қаласы. 1775 жылы патша астрономы Шимон Антоний Собиекрайский жариялаған баяндамасында Суховола Еуропаның нақты географиялық орталығы екені айтылды. Польша-Кеңес соғысы кезінде 1920 жылдың 9 тамызында совет әскерлері Суховолада бес полякты өлтірді. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғысты бастарған Германия мен Совет Одағының Польшаға жасаған бірлескен шабуылынан кейін қала алғашқыда Совет Одағының бақылауына өтті. Соғыс басталған кезде қала халқы шамамен 3000 адамды құрады, олардың 1500-і еврейлер еді. Соғысқа дейінгі Суховолада жұмыс істеген немесе тұрған бірнеше поляк 1940 жылы Катыньдегі жаппай қырғын кезінде ресейліктермен өлтірілді. 1941 жылдың маусым айында қала неміс оккупациясына түсті және көмекші поляк полициясы құрылды. Шілде айында СС, поляк полициясы және жергілікті поляктармен бірлесіп, еврейлерді қатыгездікпен, зорлық-зомбылықпен, тонап, өлтірді. Бір рет еврейлерді көлге сүйреп, суға батып кеткенше ұрып-соқты. Польша полициясы мен СС бірнеше үйді өртеді, онда ондаған еврейлер тірідей өртенді. Германиядан келген жоғары лауазымды шенеуніктер зорлық-зомбылықты тамашалап, суретке түсірді. Шілде айының соңында немістер тығыз және су жетіспейтін гетто құрды. Келесі айларда көрші ауылдардан еврейлер геттоға әкелінді. Геттоға кірген еврейлерді поляктар мен еврейлер тонап, ұрып-соқты. Геттоны тұруға жайлы ету үшін, аштық пен аурумен күресу үшін еврей халқы нан пісіретін орын ашты, көкөніс бақшаларын отырғызды, медициналық клиника мен дәріхана ашты және қоғамдық моншада жүйелі түрде тазаруды міндеттеді. 1942 жылдың қарашасында поляк және неміс полициясы геттодағы еврейлерді ұстады. Аурулар мен қарттар сол жерде атылды. Қалғандары атпен сүйрелетін арбаларға мінгізіліп немесе Гродноның оңтүстігіндегі Киелбасин транзиттік лагеріне дейін 34 шақырымды жаяу жүрді. Транзиттік лагердегі еврейлердің көпшілігі Треблинкаға немесе Освенцимге жіберілсе, Суховола еврейлері желтоқсанда Гродно геттосына жіберілді. Көптеген еврейлер транзиттік лагерде жұқтырған аурулардан қайтыс болды. Бірнеше Суховола еврейлері қашып, жергілікті поляктардың қамқорлығына ие болды. Суховоладан 23 еврей аман қалған деп есептеледі. Бірнеше поляк көмекші полиция қызметкерлері соғыс қылмыстары үшін айыпталып, сотталғанмен, алғашқы сот шешімінен кейін Польшадағы соғыстан кейінгі сот процестерінде босатылды. Суховоланың соғыс жылнамасының қысқаша мазмұнын «Лагерьдер мен геттолар энциклопедиясынан» табуға болады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде халықтың көптеп қырылуынан, атап айтқанда, еврей халқының толық құрылуынан және өмірін жоғалтқан кейбір поляктардан кейін, 1950 жылы қала құқықтары тоқтатылды. 1997 жылдың 1 қаңтарында Суховола қайтадан қала мәртебесін алды. Жақын маңдағы Окопы ауылында туған поляк діни қызметкері Ежи Попилушко жергілікті Петр мен Павел шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. Ол Суховолада да мектеп бітірген. Қазіргі уақытта шіркеу жанындағы қалалық саябақ оның есімін алып жүр. Оның ескерткіші саябақта орналасқан, ал қалада оған арналған шағын мұражай бар. Басқа да тамаша орындарға тарихи Петр мен Павел шіркеуі және қалалық саябақта орналасқан Еуропаның географиялық орталығын бейнелейтін тас кіреді. Көптеген адамдар әлі күнге дейін Суховолаға келіп тұрады.
Ас мәзірі
Суховоланың ресми түрде қорғалған дәстүрлі тағамы – Суховола сёкачы, бұл сёкачтың жергілікті түрі, Польшаның солтүстік-шығыс аймағының дәстүрлі торт тағамдарының бірі (Польша Ауыл шаруашылығы және ауылдық даму министрлігімен белгіленген).