Кіріспе

Васильков – Польшаның солтүстік-шығысында орналасқан қала, Беласток округінде, Подляск воеводшалығында, Беластоктан солтүстікке қарай шамамен 3 км қашықтықта, 12 559 тұрғыны бар (2022 жылғы мәлімет бойынша). Бұл қала Супрасль өзенінің жағасында, Беласток қаласының солтүстік жаққа қарай созылған маңында жатыр.

Тарих

Васильков коммунасындағы қоныстанудың алғашқы іздері Орта Тас дәуіріне дейін жетеді. Новодворце қаласының жанында жүргізілген қазба жұмыстары осы аймақтардың Қола дәуірінде мекенделгенін көрсетті, ол Польшада шамамен б.з.д. 1800 жылға дейін саталды. Ең қызықты жайт – Рыбникиге жақын Кнышин орманнан шақ тастың кені табылуы. Зерттеулер нәтижесінде коммунада елуге жуық археологиялық орын анықталды. Васильков коммунасындағы дерлік барлық қазіргі заманғы ауылдардың маңынан тарихқа дейінгі және ерте тарихи қоныстардың іздері табылды. Дегенмен, Васильковта славян қонысы қалай бастау алғаны туралы ештеңе белгілі емес.

Ерте тарих

XI ғасырда Васильков аумағы Киев Русіне қарасты. 1340 жылы Васильков аймағы Гедиминас герцогтың құрамына Литваға қосылды. Дегенмен, бұрын бұл аймақ бөлінген Пяст әулетімен басқарылған Польшаның Мазовиясына тиесілі болған. Қала мен Васильков старостылығы орналасқан аймақ туралы жазбаша мәліметтер алғаш рет 1358 жылы кездеседі. Васильков тарихындағы шешуші дата – 1566 жылдың 8 желтоқсаны, сол күні король Сигизмунд II Август қала құқығын және елтаңбасын берді. Қалаға Гонядз, Тикоцин және Белосток аудандарынан адамдар қоныстанды. Қала құқығын бергеннен кейін екі күн өткен соң, 1566 жылдың 10 желтоқсанында король Зигмунд II Август католик приходын құруға рұқсат берді. 17 ғасырдың ортасында Васильковта шамамен 500 адам, ал старостылықтың барлық аумағында қосымша 400 адам тұрды. Осы кезеңге қатысты алғашқы жазбаларда Хорощщтан келіп, Васильковқа қоныстанған еврейлер туралы айтылады. Польшаның бірінші бөлінісіне дейін Васильковта шамамен 1500 тұрғын болды. Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Васильков Жаңа Шығыс Пруссияның Белосток департаментіне, ал 1807 жылдан бастап Тайльжа шарты бойынша Польшаның Ресей бөлігіне қосылды.

Соңғы заманауи кезең

1880 жылы Васильковтың 3880 тұрғыны болды. Қалада 12 тоқыма фабрикасы болды, оның 10-ы еврейлерге тиесілі еді. Барлық кәсіпорындарда барлығы 300-ге жуық адам жұмыс істеді. Қала тарихындағы трагикалық дата – 1895 жылғы 5 мамыр, сол күні үлкен өрт Васильковтың жартысына жуығын жойды және 10 адам өрттен қаза тапты. 19 ғасырдың соңында Васильковтың шамамен 4000 тұрғыны болды. 1918 жылдың қараша айында қалада тек екі тоқыма фабрикасы жұмыс істеді, онда 70-ке жуық жұмысшы еңбек етті. 1921 жылғы халық санауында халықтың 85,8% өзін поляк, ал 13,2% еврей ұлтынан екенін мәлімдеді. ==

Қасиетті Мария Мәриям, Мейірімділік Анасы шіркеуі

1966 жылы Әке Вацлав Рабчинскийдің күш-жігерінің арқасында шіркеудің құрылысы аяқталды. Бұрынғы шіркеу, 1867 жылы патша үкіметімен бұзған болатын, осы жерде орналасқан еді. Ғимарат ескі христиан және модернистік сәулет өнерінің стильдерін үйлестіреді. Шіркеудің ортасында Екінші Ватикан соборының литургияға енгізген өзгерістеріне сәйкес алтарь орналасқан. 2015 жылдан бері мұнда жыл сайын Халықаралық орган және камералық музыка фестивалі өткізіліп келеді.

Православ шіркеуі - Петір мен Пауыл

Бес күмбезді кірпіш шіркеу XIX ғасырдың ортасында салынды және 1853 жылы Бжег епископы Игнатиймен қасиеттендірілді. 1857 жылы шіркеу стилінде кірпіштен жасалған, дербес қоңырау мұнарасы салынды, ол қақпа ретінде де қызмет етеді. 1867 жылы шіркеудің бір бөлігі өртенді. Келесі жылы, молния шағып, толығымен өртеніп кетті. Қайта жаңарту жұмыстары 1875 жылы аяқталды.

Иеміздің бейнесі өзгерген шіркеу

Қауымның бастауы Васильков поселкесіне патша Зигмунт Августтың 1556 жылғы 8 желтоқсанда қала мәртебесін беруімен тығыз байланысты. Осы оқиғадан екі күн өткен соң патша Васильковта ағаштан салынған ғибадатхана құруға негіз болатын құжатқа қол қойды. Алғашқы ғибадатхана қазіргі шіркеудің артындағы төбедегі "Коścielisko" деп аталатын жерде салынды. Қазіргі кірпіштен салынған нео-барокко стиліндегі шіркеу 1883 жылы бой көтерді.

Рим-католик шіркеуінің зираты

Зираттағы ең көне қабір тастары 19 ғасырдың соңына қарай жасалған. Зираттың сәні шағын архитектура элементтерімен толық: мұнаралар, террасалар және ежелгі храмдардың кішкентай көшірмелері. Төбелі жер бедері мен ереуіл ағаштар осы жердің эстетикалық құндылығын арттыра түседі. Зиратта Исаның құдайға сыйынған және қайта тірілген сәттерін бейнелейтін жеті мүсін тобы, екі фонтан және шамамен алпыс тарихи қабір тасы бар, олардың ең ескісі 1896 жылға дейін сақталған. Сондай-ақ, періштелердің мүсіндері, қақпалар, балюстрадалар және қабырғаларда қасиетті кітаптардан үзінділер ойылып жазылған. Зираттың кіреберісінде Әке Вацлав Рабчинскийдің қабір тасы орналасқан, ол 1958-1966 жылдары Қасиетті Мария Ана шіркеуінің және Święta Woda-дағы шапельдің салынуына көп еңбек сіңірген. Оның арқасында ерекше мүсіндер жасалды. 2002 жылы Васильков зираты ескерткіштер тізіліміне енгізілді. Васильков аймағының достары қоғамы көп жылдар бойы зираттағы тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру үшін қаржы жинау шараларын жүргізіп келеді.

Еврейлер зираты

Ол 19 ғасырдың соңында салынған. Осы күнге дейін онға жуық мацева сақталған, бірақ қалың топырақ астында одан да көп болуы мүмкін. Кіреберіс қақпасының орнына металлдан жасалған Давид жұлдызы қойылған. 2007 жылдың маусым айында зиратта Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Васильковта тұрған еврейлерді еске алу үшін тас жол және лапидарий жасалды. Ескерткіштің құрылысына табылған мацева фрагменттері қолданылды. 1650 жылы Васильковке алғашқы еврейлер қоныстанды. Олар жақын орналасқан Хорощтен келіп, 1714 жылы тәуелсіз еврей қауымын құрды. 19 ғасырдың соңында 3800 тұрғыны бар қалада 1470-ке жуық еврей дінін ұстанған адам өмір сүрді. Олардың шамамен мыңға жуығы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін осы жерде тұрды. Бұл зират – неміс басқыншылығының құрбандарын құрметтейтін және әр түрлі дін өкілдерін тартатын ерекше тарихи орын.

"Құдайға бағышталған су" Қасиетті әйелдің киелі үйі

Васильков қаласының шетінде, №19 ұлттық тас жолының бойында "Қасиетті Су" қасиетті орны орналасқан. Ол атын өзінің маңында орналасқан, орта ғасырлардан бастау алатын көптеген емдік аңыздарға толы бұлаққа қарыздар. Бұл жердің ерекшелігі туралы алғашқы жазбаша куәлік 1719 жылға дейін сақталып қалған. Онда Базиль есімді адам бетін жуғаннан кейін екі жыл бұрын жоғалтқан көру қабілетін қайта алған. Осының алғысын айту үшін ол бұлақтың үстіне ағаштан жасалған шағын шіркеу сыйлаған. Көптеген тарихи құлпыралар мен қиындықтардан кейін (кейінірек салынған кірпіш шіркеуді Қызыл Армия Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратқан), осы орынды қайта жаңғырту жұмысын 1950 жылдары әулие Вацлав Рабчинский бастады. Шіркеу толығымен қалпына келтірілді, бұлақтың жанына үңгір салынды (Франциядағы Лурдтағы сияқты), ал жақын төбелерге жеті құмарлық алтары орнатылды. 1996 жылы Фатима анамыздың бейнесі осы жерге келгеннен кейін Кресттер төбесі мен Үшінші мыңжылдық ескерткіші салынды. Сол жылы бұл жерде "Қайғылы Анамыз" атты приход құрылды. Қазіргі таңда қасиетті орнының айналасындағы аумақ үздіксіз жаңартылып келеді. Жақын маңда саяхат және туристік орталық бар.

Подляк халықтық мәдениет мұражайы

Ашық аспан астындағы мұражай, оның мақсаты – Подляскидегі ағаш сәулет ескерткіштерін қорғау, сондай-ақ аймақтың дәстүрлі ауылдық ландшафтын қайта жаңғырту. Мұражай 8-ші республикалық тас жолдың бойында, Василькув қаласының әкімшілік шегінде орналасқан кең аумақта жайғасқан. Ашық аспан астындағы мұражайда жиналған музейлік заттар жиынтығы 19 ғасырдың соңынан 1970 жылдарға дейінгі Белосток аймағының материалдық мәдениетін көрсетеді. Мұражайға келгендер Подляш ауылының тарихи ағаш сәулетін тамашалай алады. Кіреберіс қақпасының жанында 1836 жылғы әсем Козлак жел диірмені және оның іргесінде Гродек қаласынан әкелінген ұстахана орналасқан. 1990 жылдардың басынан бері ашық аспан астындағы мұражайға барлығы 30-ға жуық ғимарат көшірілді.