Кіріспе
Циеханув – Польшаның солтүстік-орталық бөлігінде орналасқан қала. 1975 жылдан 1998 жылға дейін Циеханув воеводтығының астанасы болды. 1999 жылдан бері Мазовия воеводтығының құрамында. 2021 жылдың желтоқсанына қарай халық саны 43 495 адамды құрайды. Мазовия аймағымен бірге, ол 10-шы ғасырдың соңында құрыла бастаған Польша мемлекетінің бір бөлігіне айналды. 1254 жылы Циеханув кастеляндық (Ретиборий Кастеллан Техановтан (Рацибор, Циеханув кастеляны)) орналасқан жер ретінде еске алынады. 1400 жылы Януш I Черск Циеханувқа қала құқығын берді. Аймақ ақырында Казимир I Варшава басқаратын жеке герцогтікке айналды, ол «dominus et heres lub dominus et princeps Ciechanoviensis» деген лауазымды қолданды. Орта ғасырларда Циеханувтың қорғаныс бекінісі солтүстік Мазовияны литвалықтардың, йотвингтердің, ескі пруссиялықтардың және кейіннен Тевтон орденінің шабуылдарынан қорғады. Қалаға қашан қала құқығы берілгені белгісіз. Бұл 1475 жылға дейін болған болуы керек, өйткені Варшава герцогы Януш II шығарған сол жылғы құжатта Циеханувтың Хелмно қала құқығына ие екені айтылған. 14-16 ғасырлар аралығында Циеханув өркендеп, халқы 5000 адамға жетті. 14-шы ғасырдың соңында Мазовия герцогы III Семуит қамал салуды бастады, ал оның ұлы Варшаваның Януш I августиндерді шақырды, олар 15-шы ғасырдың ортасында шіркеу мен монастырь салуды бастады. Августиндер 1358 жылы герцог Сиемовит III шақыруымен Циеханувқа келді. Олар Реформация кезінде ең қиын кезеңдерді бастан өткерді. 17-шы ғасырдан бастап августиндердің діни қызметі қалаларда кеңейе бастады. Монастырь, шартты түрде айтқанда, төрт-жеті монахтан тұратын. 1526 жылы, Мазовияның барлық аймағымен бірге, Циеханув тікелей Польша Корольдігінің құрамына кірді. Ол Польшаның патшалық қаласы, Мазовия воеводтығындағы жеке әкімшілік бірлік – Циеханув жерінің орталығы болды. Қала Бона Сфорцаға оның қалыңдығы ретінде берілді. Циеханув Швецияның Польшаға басып кіруіне (1655–1660) дейін өркендеді, одан кейін қала өртеніп, тоналды. Польшаның екінші бөлінісінен кейін (1793) Циеханув жаңадан құрылған воеводтықтың орталығы болды. 1795 жылы Пруссия Корольдігіне қосылып, Прасныш округінің провинциялық қаласы мәртебесіне төмендетілді. 1806 жылы Наполеон соғыстары кезінде Циеханув тоналды және қиратылды. 1807 жылы ол қысқа ғасырлық Польшаның Варшава Герцогтығының құрамына кірді. 1815 жылдан бастап қала Ресей бақылауындағы Польша Конгресіне қарасты болды. Тұрғындары польшалық көтерілістерді белсенді түрде қолдады. Польшаға қарсы репрессиялардың бір бөлігі ретінде 1864 жылы августиндер монастыры жабылды. Бір ғана католик діни қызметкері басып алушылар тарапынан қуғынға ұшырады, бірақ жергілікті халықтың арашалығы арқасында депортациядан немесе өлімнен құтылды. 150 польша сарбазын жергілікті еврейлер синагогта орыстардан жасырды. Кейбір жергілікті социалистер мен зиялылар алауыздық мақсаттарымен оккупациялық құрылымдарға қосылды. 1920 жылдың 15 тамызында польша әскері қалаға қайта келгенде, бірден бірнеше жүз кеңесшілерді қарусыздандырды. Екінші Польша Республикасында Циеханув Варшава воеводтығының округтік орталығы болды. 1938 жылы халық саны 15 000 адамды құрады, ал қалада 11-ші улан полкі орналасқан.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Циханов 1939 жылдың 3-4 қыркүйегінде түнде Вермахттың шабуылына түсті. Қала нацистік Германияға қосылып, неміс тілінде Зихенау деп аталды. Ол Шығыс Пруссия провинциясының жаңа бөлімшесі – Regierungsbezirk Zichenau астанасы болды. Польша және еврей халқының басым көпшілігі нәсілдік тұрғыдан кемсіз деп есептелді және Германия оларды жоюды жоспарлады. 1939 жылдың 10 қыркүйегінде Einsatzgruppe V қалаға кіріп, жергілікті поляк зиялыларын тұтқындады. Тұрғындар қалалық ғимараттар мен қала әкімшілігінде құрылған гестапо түрмелеріне қамалды. Бірнеше жүз поляк Циханов түрмесінен тасымалданып, Intelligenzaktion іс-шарасы аясында жақын маңдағы Ошчислово ауылында жаппай қырғынға ұшырады. 1940 жылдың 20 ақпанында Ошчисловода жергілікті мүгедектер де өлтірілді. Жергілікті мұғалімдер 1939 жылдың қазан және қараша айларында тұтқындалып, Солдау концлагеріне жер аударылды, онда олар 1939 жылдың желтоқсанында қайтыс болды, ал кейбіреулері Маутхаузен концлагерінде де өлтірілді. Польшалықтар да елден қуылды. 1939 жылдың желтоқсан айында шамамен 600 адам қуылды, ал келесі жылдары қуғын-сүргін жалғасты. Цихановта немістер Клайпеда, Тильзит (Советск) және Кенигсберг (Калининград) аймақтарына мәжбүрлі еңбекке жіберілген поляктар үшін транзиттік лагерь және мәжбүрлі еңбекпен айналысатын "білім беру" лагерін ұйымдастырды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Цихановта 1800-ге жуық еврей тұрғындары бар үлкен еврей қауымы өмір сүрді, бірақ нацистік Германияның оккупациясы кезінде 1942 жылдың қарашасында еврей қауымының көп бөлігі қаланың солтүстік-шығысындағы Қызыл Орманға (Червоный Бор) жеткізіліп, жаппай атылды. Соғыс жылдарында көптеген поляк еврейлері мен қарсылық күресшілері немістермен қамал ішінде атылды. 1945 жылдың 17 қаңтарында Цихановты нацистік Германиядан Қызыл Армия басып алды және соғыстан кейін Польшаға қайтарылды.