Кіріспе

Ко́нские – Польшаның оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан, 2008 жылы 20 328 тұрғыны бар қала. Тарихи тұрғыдан алғанда, Ко́нские Кіші Польша аймағына жатады және іргесі қаланған сәттен бастап 1795 жылға дейін (Польшаның бөліністеріне қараңыз) Кіші Польшаның Сандомирск воеводтығының құрамында болды.

Тарих

Қазіргі Коньское қаласындағы ең көне қоныс 11 ғасырға дейін жетеді. Осы кезеңге жататын қорым 1925 жылы қаланың солтүстік бөлігінде табылды. Коньское алғаш рет 1124 жылы тарихи дереккөздерде еске алынған, онда Прандоциндық Прандота (Одроуж әулетінің атасы) елді мекеннің иесі ретінде тіркелген. Келесі бірнеше ғасыр бойы елді мекен Одроуж әулетінің меншігінде болды. Краков епископы Иво Одроуж 1220–1224 жылдары приход құрып, Әулие Николайға арналған шіркеу салды. Шіркеу 15 ғасырда бұзылып, 1492–1520 жылдары оның орнына жаңа готикалық шіркеу салынды. Жаңа шіркеуде ескі романдық шіркеудің кейбір элементтері сақталды (мысалы, суретте көрсетілген романдық тимпан). Коньское 1748 жылдың 30 желтоқсанында Польша королі Август III-тен қала құқығын алды. Бұл жеке меншік қала болды және әкімшілік жағынан Кіші Польша провинциясының Сандомир воеводствосындағы Жарнув округіне қарасты. 1809 жылы Станислав Малаховский Коньскоде Польшаның 14-ші атты әскер полкін құрды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғысты басталған Польшаға Германия мен Кеңес Одағының бірлескен шабуылы кезінде қалаға шабуыл жасалып, кейін Германия басып алды. 1939 жылдың 10 қыркүйегінде Адольф Гитлер жақын маңдағы әуежайға қонды, Кильцеге бара жатқанда, Коńskie қаласына қысқа уақытқа тоқтады. Оның автокөшлемі генерал Вальтер фон Райхенаудың жергілікті сарайдағы штабына барды. Гитлерден кейін режиссер Лени Рифеншталь келді, ол бір күннен соң нацистік Германияның Польшаны жеңуін түсіруге бұйрық алды. 1939 жылдың 11 қыркүйегінде немістер қала мен аймағында 18 жастан асқан 5000 ер адамды жаппай тұтқындады, олар бұрын поляктар өлтірген бірнеше неміс полицейлері мен сарбаздарының (оның ішінде, соғыстағы алғашқы неміс генералы Вильгельм Фриц фон Реттигтің) денелерін тапқаннан кейін. Келесі күні жергілікті еврейлерді неміс өлгендеріне қабір қазуға шақырды, көп ұзамай немістер еврейлердің көпшілігін атып өлтірді (Masakra w Końskich). Осы оқиғаның куәсі Рифеншталь болды, ол 1939 жылдың 12 қыркүйегінде кездейсоқ өлтіруді көргенде есінен таныды. 1940 жылдың сәуір айында Коńskie тұрғындарының арасында поляктар жақын маңдағы Штадничка Вола ауылында немістер жасаған қырғынның құрбаны болды. 1941–1943 жылдары немістер қалада совет және норвегиялық соғыс тұтқындары үшін лагерь ұстады. Лагерь арқылы шамамен 26 000 тұтқын өтті, олардың 23 000-ы өлтірілді немесе аштықтан немесе жұқпалы аурулардан қайтыс болды. Нацистер бейбіт тұрғындарды, оның ішінде еврейлерді де жазалап өлім жазасына кесті. 1944 жылы Варшава көтерілісі кезінде және одан кейін немістер мыңдаған варшавалықтарды Прушковтағы 121-ші Dulag лагерінен, олар бастапқыда тұтқындалған жерден, Коńskie қаласына депортациялады. Бұл поляктардың көпшілігі қарттар, науқастар және балалы әйелдер болды. Польшаға нацистік Германия шабуыл жасағаннан кейін 1940 жылы гетто құрылып, 1941 жылдың көктемінде жабылды. Коńskie еврейлері мен Коńskie және айналасындағы қалалардан келген поляк тұтқындары шошқа шаруашылықтарын, Модлишевице шпилін және Коńskie мен жақын ауылдардағы қабырғаларды салу үшін пайдаланылған қабірлерді қазуға мәжбүр болды. Зират еврейлер мен поляктарды өлімге жіберу үшін де пайдаланылды. Неміс әскері бірнеше поляктарды жергілікті түрмеге қамап, кейін еврейлерді құтқарғаны үшін концлагерлерге жіберді. Коинск Чава Розенфарбтың сол аттас идиш тіліндегі романында Бочани деген атпен бейнеленген. Бочани 2000 жылы Сиракуз университетінің баспасында автордың өзі аударған ағылшын тілінде жарық көрді. Бұл аударма 2000 жылы әдеби аударма бойынша Джон Гласско сыйлығын жеңіп алды. Израильдің Коинск ұйымы ("Ha'Ayarah She'Li: Sefer Ha'Zikaron Le'Yehudei Konskiyah, еврей, 2001) еврей айының 25-іне жуық, Коńskie еврейлерінің қайғылы өлімін жыл сайын Диаспора мұражайында еске алады.

Жақында болған тарих

1975–1998 жылдары қала әкімшілік тұрғыдан Киелце воеводтығына қарасты. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында қаланың еңбекке қабілетті халқының көп бөлігі жергілікті құю зауытында (Koneckie Zakłady Odlewnicze) жұмыс істеді. 1997 жылдан бері қала шағын кәсіпкерлік үшін маңызды сауда орталығына айналды.

Спорт

Жергілікті футбол командасы нашар ойнап жатыр. Ол төменгі лигаларда жарысады.