Кіріспе

Островец Святокржиски, көбінесе Островец деп аталады, Польшаның оңтүстік-шығысындағы, Кіші Польшаның тарихи аймағында орналасқан қала. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы 66 258 адамды құрайды. Островец Польшаның тарихи ескерткіші және Бальтовтағы динозаврлар паркімен мәшһүр. Қала No. 9 ұлттық жолдың (Еуропалық E371 бағытының бөлігі) және 751, 754, 755 жергілікті жолдардың қиылысында орналасқан. Сонымен қатар, 1884 жылдан бері қала теміржолмен байланысты, 25 нөміріндегі электрленген теміржол арқылы, ол Лодзь Калискадан Дьбицаға дейін созылады. 1960 жылдары Польша үкіметі Кильцеден Люблинге Островец арқылы теміржол салуды жоспарлаған болатын. Қаланың ауданы 46 км² және ол 20 ауданға (osiedla) бөлінген.

Ерте тарих

Адамның мекендеуі туралы ең көне куәліктер тас дәуіріне (шамамен б.з.д. 4000 жылға) дейін жетеді. Сол кезде Ленгьел және Глобуляр Амфора мәдениеттеріне жататын көшпелі тайпалар болды. Олар Дунай өзені аймағынан осында келді. Қазіргі Островец-Святокшискийдің бастауын берген Островец ауылы туралы ең алғашқы құжаттар 14 ғасырдан басталады. Ол кезде ауыл Острув деп аталатын және Каменна өзенінің оң жағалауында орналасқан еді. 16 ғасырдың басында жергілікті дворян Кацпер Мацеевский осы жерде қала құруға тырысты, бірақ сәтті болмады. 1564 жылы Денков елді мекеніне (сонымен қатар Вельки-Михув деп те аталады) қалалық жарғы берілді, ол қазір Островец аудандарының бірі. Денков – жеке қала, әкімшілік тұрғыдан Польша Корольдігінің Кіші Польша провинциясындағы Сандомирж воеводтығындағы Сандомирж округіне қарасты. Қаланың өзі, сол кезде Сандомирж воеводтығының бір бөлігі болған, 1597 жылы Рава елтаңбасының иесі Якуб Гавронскиймен Каменна өзенінің сол жағалауында, Висла өзенінің алабында салынды. 1613 жылы қала мәртебесін алды. Ол мемлекет қайраткері және Польша-Литва одақтастығының ең бай магнаттарының бірі Януш Острожскийдің меншігіне өтті. Кейін ол көптеген поляк аристократиялық отбасыларына тиесілі болды: Тарновскийлер, Чарторискилер, Любомирскийлер, Радивилдер, Заславскийлер, Сангушколар, Велепольскийлер, Добржанскийлер, Любиенскийлер.

Индустрияландыру

XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында Островец поляк өнеркәсібінің маңызды орталығына айналды. Станислав Стажицтің Камиенна өзені аңғарында өнеркәсіпті дамыту туралы идеясын қолдап, жергілікті көмір және темір кендеріне сүйене отырып, аймақта көптеген зауыттар ашылды. 1837–1839 жылдары Климкиевич болат зауыты ашылды (оның негізін қалаушы Антоний Климкиевичтің құрметіне аталған), кейіннен ол Островец зауыты (Zakłady Ostrowieckie) деп белгілі болды. Зауыт Конгресс Польшасындағы екінші ірі зауытқа айналды және оның төңірегінде жұмысшылар поселкелерімен бірге түрлі кәсіпорындар құрылды. Островец Польша Корольдігіндегі революцияның (1905–1907) маңызды орталықтарының бірі болды. 1905 жылдың 27 желтоқсанында Островец Республикасы жарияланды, және екі апта бойы қала мен округті Игнацы Борнер басқаратын Польша социалистік партиясы биледі. Республика Ресей империясының екі жаяу әскер полкінің келуімен тоқтатылды. Островец зауыты Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауыр зақымдар алды, ал 1918 жылдың 3 қарашасында жаңадан құрылған поляк билігі Островецті бақылауға алды. Екінші Польша Республикасында Островец Орталық өнеркәсіптік аймақтағы орналасуының арқасында дамыды. Қала Опатов округіне қарасты, ал Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін халық саны шамамен 30 000 адамды құрады. 1937 жылы ол ресми түрде Островец-Свентокшиский деп аталды. Бұрын Островец-Киельский және Островец-над-Каменна атаулары қолданылған.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Польшаға неміс шабуыл жасағанда, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы болды. 1939 жылдың 8 қыркүйегінде Вермахт қаланы басып алды. Кейін қала Германияның билігіне өтті және Германияның Бас үкіметі құрамындағы Радом округіне қосылды. 1940 жылы немістер AB акциясы аясында поляктарды жаппай тұтқындады. Наурыз айында тұтқындалған поляктар нацистік концлагерлерге депортацияланды немесе Горы Высокиеде жазаланды, ал маусым айында тұтқындалғандар Скаржиско-Каменнада түрмеге қамалып, азапталды, содан кейін Скаржиско-Каменна маңындағы орманды жерде өлтірілді. Немістер қалада бірнеше атқышу және жаппай қырғынды жүзеге асырды. 1942 жылдың 30 қыркүйегінде саудагерлер, мұғалімдер және жергілікті шенеуніктердің арасында 29 поляк Базар алаңында дарға асылды. 1944 жылы немістер қылмысты жасыру мақсатымен олардың жаппай қабіріне зиянды заттар құйды. Жергілікті поляк азаттық қозғалысының маңызды әрекеттерінің бірі – неміс қалалық комиссары Бруно Моцхалдың ұрлануы болды. 1943 жылы Моцхалл қала орталығында, күндіз, өз машинасымен келе жатқанда, Армия Крайова жасағының бір бөлімі тарапынан ұрланды. Поляктар жақын орналасқан Хмилов ауылына қарай қашып кетті. 60 адамнан тұратын неміс құып жететін тобы машинаның соңынан ілесіп кетті. Автомобильдің бұзылуына байланысты, ұрлаушылар Хмиловта ұсталды, нәтижесінде атыс болып, үш поляк қаза тапты. Неміс әскерлері 1945 жылдың 16 қаңтарында батысқа қарай шегінді.

Соңғы кезең

Островец соғыстан кейінгі кезеңде дамуын жалғастырды. 1954 жылы бірнеше ауылдар, оның ішінде бұрын қала болған Денков та қосылды. 1970 жылдары жаңа металлургия зауыты ашылды. 1990 жылдары металлургия саласы ауыр дағдарысқа ұшырады. Сол кезде болат зауытын испандық CELSA Group компаниясы сатып алды.