Польшаның ежелгі Скала қаласының тарихы

Кіріспе

Скала – Польшаның оңтүстігінде орналасқан қала, 1999 жылдан бері Кіші Польша воеводшалығында, ал бұрын 1975–1998 жылдар аралығында Краков воеводшалығында болған. 2010 жылдың 31 желтоқсанындағы халық саны 3646 адамды құрады. Скала – Кіші Польшадағы ең көне қалалардың бірі. 13 ғасырдың басында бұл Scala және Magna Schala деп белгілі болған қорғаныс бекінісі болды. Оның аты (поляк тіліндегі skała сөзі ағылшын тілінде "тас" деген мағынаны білдіреді) Pradnik өзенінің аңғарынан жоғарыдағы жартасты төбеден шыққан болуы мүмкін.

Тарих

Польшаның фрагментациясы (1148–1320) кезеңінде Скала Пьяст әулеті князьдерінің арасындағы жиі қақтығыстар ошағы болды. 1228 жылы мұнда Силезия князі Генрих I Ұсаққан және Мазовия герцогы Конрад I арасында шайқас өтті. Силезиялықтар жеңіске жетіп, Мазовия жасақтарын Кіші Польшадан кері шегінуге мәжбүр етті. Скала 1267 жылдың 10 қарашасында герцог Болеслав V Ұстамдының қарындасы Саломеяның күш-жігері арқасында Środa Śląska құқығын алды. Қаланың өзі бұрынғы Станьков (Станкой) ауылының орнында пайда болды және 1260 жылдары мұнда келген Кедей әйелдер орденінің монастырына айналды. Орта ғасырдың соңында Скала Краковтан Үлкен Польшаға дейінгі сауда жолындағы қолайлы орналасуының арқасында гүлденді. Қала Краков воеводтығына қарасты және бірнеше гильдиялармен, сондай-ақ Краковта танымал болған сыра зауытымен жергілікті сауда орталығы болды. Қала аяқ киім жасаушыларымен және ет сатушыларымен мәшһүр болды, олар өнімдерін Краков базарына жеткізіп тұрды. Скала бірнеше рет өртке түсті (1611, 1737, 1763, 1810, 1914), ал 1580 жылы халқы 218 адамды құрады. 1596 жылы Скалада 92 үй және мектеп болды. Кіші Польшадағы көптеген қалалар сияқты, Скала да Польшаға жасалған швед шапқындығы кезінде (1655–1660 жж.) қирады. 1794 жылы Рацлавице шайқасынан кейін Тадеуш Костюшко Скаланы бекітілген лагерь ретінде жобалап, Краков қаласына солтүстік бағыттан жасалатын шабуылдардан қорғады. 1794 жылдың 18 мамырында пруссиялық әскерлер Скалаға шабуыл жасап, басып алды. Польшаның бөлінісінен кейін қала қысқа мерзімге Габсбург империясына қарасты, ал 1815–1915 жылдары Ресей бақылауындағы Конгресс Польшасының құрамына кірді. Осының салдарынан қала Австрияның Галициясына қарасты Краковтан үзіліп қалды. Шекараның жабық болуына байланысты Скаланың дамуы 100 жылдан астам уақытқа тоқтатылды, себебі Ресей мен Австрия үкіметтері өзара сауданы қолдамады. Қаңтар көтерілісі кезінде Скала ауданында ресейлік әскерлер мен поляк көтерілісшілері арасында бірнеше шайқастар болды. Жақын жердегі Ойцовта Мариан Лангиевич басқаратын поляк лагері құрылды. 1863 жылдың 5 наурызында Скала зиратында шайқас болды. Осының нәтижесінде 1870 жылы Ресей билігі Скаланың қала мәртебесін жойды. 19 ғасырдың соңында ауылдың халқы 2823 адамды құрады, олардың 12 пайызы еврейлерді құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы айларында осында ресейліктер мен австриялықтар арасында қызу шайқастар өтті. Екінші Польша Республикасында Скала Кильце воеводтығына қарасты, халқы 3593 адамды құрады (1921 жылғы мәлімет бойынша). Ауыл 1939 жылдың 6 қыркүйегінде Вермахт әскерлері тарапынан басылып алынып, өртке ұшырады (Польшаға шапқындыққа қараңыз). Скала еврейлері үшін гетто құрылды; жазалаудан басқа, қала еврейлері Сломники және Вольбром геттоларына депортацияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Скала поляк қарсыласының маңызды орталығы болды, 1944 жылдың шілдесінде Отандық армия жасақтары неміс әскерлерімен бірнеше шайқаста күресті. Соғыстан кейін Скала 1987 жылға дейін ауыл болып қала берді. Қала ортағасырлық қалалық құрылымын сақтап қалды, ортасында үлкен базар алаңы және шамамен 1800 жылға дейін салынған Әулие Флорианның тас ескерткіші орналасқан. Скала – гмина орталығы, сондай-ақ 18 ғасырға жататын кеш барокко стиліндегі шіркеуі мен 1765 жылы салынған ағаш саңылау мұнарасы бар.

During the period known as Fragmentation of Poland (1148–1320), Skala was the object of frequent clashes between the Piast dynasty princes. In 1228, a battle took place here between the army of Silesian prince Henry I the Bearded and Mazovian duke Konrad I of Masovia. The Silesians won, forcing Mazovian units to retreat from Lesser Poland. Skala received Środa Śląska rights on November 10, 1267, due to efforts of Salomea, the sister of duke Boleslaw V the Chaste. The town itself was located in the area of earlier village of Stańków (Stankoy), and became home to a monastery of the Order of Poor Ladies, who came here in the 1260s. In the late Middle Ages Skała prospered, due to a convenient location on a merchant route from Kraków to Greater Poland. The town belonged to Kraków Voivodeship, and was a local center of trade, with several guilds and a brewery, whose beer was popular in Kraków. The town was famous for its shoemakers and butchers, who delivered their produce to the markets at Kraków. Skała burned in several fires (1611, 1737, 1763, 1810, 1914), and in 1580, its population was 218. In the year 1596, there were 92 houses at Skała, and a school. Like almost all towns in Lesser Poland, Skała was destroyed during the Swedish invasion of Poland (1655–1660). In 1794, after the Battle of Racławice, Tadeusz Kościuszko designed Skała as a fortified camp, protecting northern approaches to the city of Kraków. On May 18, 1794, Prussian Army attacked and captured Skała. After the Partitions of Poland, the town briefly belonged to the Habsburg Empire, and in 1815 – 1915, it was part of Russian controlled Congress Poland. As a result, the town was cut off from Kraków, which remained part of Austrian Galicia. Due to the proximity of the sealed border, the development of Skała was stopped for more than 100 years, as both Russian and Austrian governments did not promote mutual trade. During the January Uprising, several skirmishes between Russian troops and Polish rebels took place in the area of Skała. In the nearby Ojców a Polish camp was created, under Marian Langiewicz. On March 5, 1863, a battle took place at a Skała cemetery. As a result, in 1870 Russian authorities stripped Skała of its town charter. In the late 19th century the population of the village was 2,823, with 12% Jewish. In the first months of World War I, heavy fighting between Russians and Austrians took place here. In the Second Polish Republic, Skała belonged to Kielce Voivodeship, with the population of 3593 (as for 1921). The village was captured and burned by the Wehrmacht on September 6, 1939 (see Invasion of Poland). A ghetto was established for the Skała Jews; besides executions the town Jews were deported to the ghettos of Słomniki and Wolbrom. During World War II, Skała was an important center of Polish resistance, in July 1944, the Home Army units fought the Germans in several skirmishes. After the war, Skała remained a village until 1987. The town retains its medieval urban shape, with a large market square in the middle, and a stone monument of Saint Florian (ca. 1800). Skała is the seat of a gmina, and has a late Baroque church (18th century), with a wooden bell tower (1765).