Лаһн өзені – Рейн өзенінің оң саласы Германияда

Кіріспе

Германияда Рейн өзенінің оң саласы

Лахн – Германиядағы Рейн өзенінің оң (немесе шығыс) саласы. Оның ағысы Солтүстік Рейн-Вестфалия (23,0 км), Гессен (165,6 км) және Рейнланд-Пфальц (57,0 км) федералды штаттары арқылы өтеді. Бұл өзен Сауэрландтың ең биік бөлігі – Ротхаргебирге тауларынан бастау алады. Лахн Кобленц қаласына жақын Ланштейнде Рейн өзеніне құяды. Лахн бойындағы маңызды қалаларға Марбург, Гиссен, Ветцлар, Лимбург-ан-дер-Лахн, Вейлбург және Бад-Эмс жатады. Лахнға құятын салалар Ом, Дилль, Вейл және Ар. Төменгі Лахн өзенінде шлюздері бар көптеген бөгеттер орналасқан, бұл ауыздан Рункельге дейін үздіріксіз кеме қатынасын қамтамасыз етеді. Гиссендегі бөгеттің солтүстігіндегі шағын учаскеде де өзен кемелері жүзеді.

Шығатын жер аумағы

Лахн – Германиядағы Рейн өзенінің оң (немесе шығыс) саласы. Оның ағысы Солтүстік Рейн-Вестфалия (23,0 км), Гессен (165,6 км) және Рейнланд-Пфальц (57,0 км) федералды штаттары арқылы өтеді. Лахн өзінің бастауын Ненкерсдорфтың Лахнхоф аумағында алады, ол Неффен қаласының құрамына кіретін елді мекен, Гессен шекарасына жақын Солтүстік Рейн-Вестфалияның оңтүстік-шығысында орналасқан. Су бастау аймағы Айзенштрассе көрмелі тас жолы мен Ротаарстейг жаяу жолының бойында жатыр. Өзеннің бастауы оңтүстік-шығыстағы Ротхаргебирге тауларында, Эдеркопф-Ланкопф Рюкен қырқасының табиғи аймағында. Бұл қырқа Рейн мен Везер өзендері арасындағы суайырық болып табылады, ал Рейн жүйесінде Лан мен Зиг өзендері арасындағы су бөлігін құрайды. Бұлақ биік Лахнкопфтың оңтүстік-батысында орналасқан. Маңында Эдер (Лахнхофтан солтүстік-батысқа қарай 5,5 км) және Зиг (тағы 3 км солтүстікке қарай) өзендерінің бастаулары да бар. Зиг өзені Рейнге (батысқа) ең қысқа жолмен жетсе, Лахн алдымен кері бағытта, Эдермен қатарласып, көптеген шақырымға созылады.

Курс

Лахн бастапқыда солтүстік-шығыс бағытта Оңтүстік-Шығыс Ротхарге таулары мен оның етегі арқылы ағады. Шамамен Бад-Ласфе қауымының Феудинген ауылынан бастап, ол негізінен шығысқа қарай бұрылады.

Жоғарғы Лантал және Ветшафт ойығы

Лахн өзенінің Бад-Ласфе қаласынан төменгі бөлігі географиялық тұрғыдан Жоғарғы Лахн аңғары (нем. Ober Lahntal) деп аталады. Бад-Ласфеден жоғары, өзен сол жақтағы (яғни солтүстікке қарай) Ротхаргебирге және оң жақтағы Гладенбах жоталары аралығында ағады, Лахн аңғары осы таулардың бір бөлігі деп есептеледі. Нидерлаасфе (Бад-Ласфе) мен Валау (Биденкопф) арасында өзен Солтүстік Рейн-Вестфалия мен Гессен арасындағы шекарадан өтеді. Содан кейін ол шығысқа қарай Биденкопфтың бірнеше аудандары (бірақ орталық қала емес) және Даутфетал мен Лантал қалалары арқылы ағады. Валауда ол оң жағынан Перфпен, ал Фриденсдорфта (Даутфетал) Даутфемен (оңтүстіктегі қосымша аңғардан келген) қосылады. Кальдерн ауылынан (Лахн аңғары) кейін, солтүстіктегі Ротхаргебирге жотасы Волленбергпен, ал Гладенбах Бергландының жотасы Хунгертпен аяқталады. Лахн ұзақ бөлікке Рейн тақта тауларынан шығып, Батыс Гессен жоталы даласына жетеді, онда ол Wetschaft депрессиясының ең оңтүстігінен, Марбургер Рюккеннің солтүстігінен ағады. Wetschaft солтүстіктегі Бургвальд орманынан құятын жерде (Лахнтал ауылы Геттингеннің жанында), Лахн дереу оңға 90 градусқа бұрылады.

Марбург-Гисен Лахнтал

Содан кейін оңтүстікке қарай ағатын Лахн Марбург-Гийсен Лахнталына енді. Кёльбеден аз бұрын, Ом өзені сол жағынан Лахн Кни аталатын жерде Лахнға құяды. Вогельсбергтен Омталь арқылы ағатын Ом өзені Лахнның ең ұзын саласы болып табылады. Өзен Нидервеймар маңындағы Марбургер Рюккеннен өтіп, оң жағынан Алльна өзені қосылғаннан кейін аңғар басталады. Аңғардың оңтүстік шетінде Звестен Ом өзені Ланбергеден ағып кіреді. Аңғардың оң (батыс) жағын Гладэнбахер Бергланд құрайды, одан Сальцбёде Лахнға құяды. Сол жақта Лумда жазығы көтеріледі, одан Лумда өзені Лоллар маңында Лахнға құяды. Біртіндеп аңғар Гийсен алабына қарай кеңейеді. Гийсенде, Визек сол жағынан құйғаннан кейін, Лахнның ағысының бағыты оңтүстіктен батысқа қарай өзгереді. Гийсен алабы бірнеше шақырымға созылып, Лахнаудың маңындағы Атцбахқа дейін жетеді. 1960 жылдардан 1980 жылдарға дейін бұл аймақта шағыл кендері кеңінен өндірілді. Хьюшельхайм, Лахнау және Ветцлардың Дютенхофен ауданы арасындағы аймақты толығымен қазу және Олимпиада стандаттарына сай ескек трассасы бар су спорты орталығы салу жоспарланған. Бұл жоспардың бір бөлігі іске асырылды, және Хьюшельхайм көлі мен Дютенхофен көлі айналасындағы аймақ үшін танымал демалыс орындарына айналды. Дегенмен, табиғатты қорғау ұйымдары шағыл өндірісін тоқтатуға қол жеткізді, сондықтан бұл аймақ қазір Гессендегі ең ірі табиғи қорықтардың бірі болып табылады. Дютенхофен көлі Лахнның федералды су жолы ретіндегі 0-шы шақырымын белгілейді. Гийсен алабы Глейберг, Ветцберг, Дюнсберг және Шиффенберг тауларымен қоршалған. Ветцларда Лахнға екінші ең ұзын саласы – Дилл қосылады. Бұл жерде Лахн мен Дилл аңғарлары Рейн сланец тауларының үш бөлігін бөліп тұрады: Гладэнбахер Бергланд, солтүстік-батыста Вестервальд және оңтүстікте Таун.

The now southward flowing Lahn then enters the Marburg Gießen Lahntal. Shortly before Cölbe, the Ohm enters from the left at the Lahn Knie named area. Flowing from the Vogelsberg through the Ohmtal, the Ohm is the Lahn's longest tributary, with a length of
The river then breaks through a sandstone mesa (the Marburger Rücken to the west and the Lahnberge to the east) into a valley which encompasses the entire territory of the city of Marburg and its suburbs. The valley begins after the river passes the Marburger Rücken near Niederweimar, where the Allna enters from the right. At the valley's southern end, the Zwesten Ohm enters from the Lahnberge. The right (western) side of the valley is again formed by the Gladenbacher Bergland, from which the Salzböde enters the Lahn. On the left rises the Lumda Plateau, from which the eponymous river Lumda flows into the Lahn near Lollar. Gradually the valley widens into the Gießen Basin. In Gießen, after the inflow of the Wieseck from the left, the Lahn's general direction of flow changes from the south to the west. The Gießen Basin extends a few more miles downstream to Atzbach, a suburb of Lahnau. From the 1960s until the 1980s, there was extensive gravel mining in this area. The area between Heuchelheim, Lahnau, and the Wetzlar borough of Dutenhofen was to be completely mined and a water sports center with an Olympic suitable rowing course built. This plan was partly realized, and the Heuchelheim Lake and Dutenhofen Lake are now popular recreational destinations for the surrounding region. Nature conservation organizations, however, were able to prevent further gravel mining, so the area is now one of the largest nature reserves in Hesse. Dutenhofen Lake marks Kilometer 0 of the Lahn as a federal waterway. The Gießen Basin is surrounded by the mountain peaks of the Gleiberg, the Vetzberg, the Dünsberg, and the Schiffenberg. At Wetzlar, the Lahn is joined by its second longest tributary, the Dill, which has a length of At this location, the valleys of the Lahn and Dill separate three parts of the Rhenish Slate Mountains from each other: the Gladenbach Bergland, the Westerwald to the northwest, and the Taunus to the south.

Вейльбург Лахнтал

Ветцлардан кейін Лан аңғары біртіндеп тарылып, Леунда Вейлбург Ланталына еніп кіреді. Вейлбург Лахнталы Рейн тақталы тауларының бөлігі саналатын, ірі Гийсен-Кобленц Ланталь физиографиялық аймағына жатады. Вейлбург Лахнталының жоғарғы бөлігінде (Лёнберг алқабында) минералды су бұлақтары бар, мысалы, Лёнберг коммунасындағы әйгілі Зельтерс минералды бұлағы. Төменгі бөлігінде, өзен қайта оңтүстікке бұрылатын жерде, Лан айналасындағы географиялық ойыстың деңгейінен төмен қазаншұңқыр сияқты орналасқан. Вейльбург қаласы өзеннің айқын иілісімен қоршалған. Осы иілістің тар жерінен Германиядағы бірегей қайық туннелі өтеді. Вейльбургтен сәл төмен, Жоғарғы Таунустан бастау алатын Вейль өзені Ланға құяды.

Лимбург бассейні

Вильмар муниципалитетіндегі Ауменау қаласында Лан өзені батысқа қарай қайта бұрылып, құнарлы Лимбург алқабына кіреді, мұнда өзен шамамен осы тереңдікке дейін ойылып жатады. Осы жерде өзенге екі сала қосылады: Таунудан келген Эмсбах және Вестервальдтан келген Эльббах. Бұл аймақта девон әктасының жиі кездесетін шөгінділері бар, олар Лахн мәрмәрі (немісше: Lahnmarmor) деп аталады, мысалы, Лимбург-ан-дер-Лахн қаласында Лимбург соборы осындай шөгіндінің үстінде орналасқан. Лимбургте өзен қайтадан кең аңғарға енді.

Төменгі Лахнтал

Диездің төменгі жағында Лан өзені оңтүстіктен Аар өзенін қабылдайды. Бірленбах коммунасындағы Фахингенде Лимбург алқабынан шығып, Төменгі Лахнталға кіреді. Оның арнасы Слайд тауларының тереңдігіне қазылған. Обернхофқа жақын жерде Гелбах өзені Арнштейн аббаттығының қарсы жағынан Ланға құяды. Содан кейін, Нассау және Бад-Эмс қалаларын басып өтіп, Фахингендегідей минералды бұлақтар (Эмсер тұзының бастаулары) табылғаннан кейін, ол өзен саяхатын аяқтап, Рейнге Лахнштейнде қосылады. Лахнштейн Кобленцтен оңтүстікке қарай бес шақырым қашықтықта орналасқан.

Ерте тарих

Лахн аймағы тас дәуірінде қоныстанған, мұны Дицке жақын жердегі археологиялық жатындар, Рункель қауымдастығындағы Стиден және Ветцлар куәландырады. Ветцлардың батыс шетіндегі Дальхаймде жақында табылған жәдірелер шамамен 7000 жылдық сызықты керамика мәдениетінің қонысын көрсетеді. Сонымен қатар, 1 ғасырға жататын германдық қоныстың қалдықтары Ланның иілімінің үстінде орналасқан. Рим дәуірінде Лахн өзенін римдіктер Бад-Эмстегі бекінісін, Кастелль-Эмсті жабдықтау үшін пайдаланған. Осы жерде Германияның Жоғарғы және Ретия шекарасындағы Герман Лимесі Лахн өзенін кесіп өтеді. Нидерлайнштейннен, сондай-ақ Лахнаудан археологиялық жатындар белгілі. Лахнаудың бір орны – Вальдгёрмес қауымдастығындағы Вальдгёрмес форумы 1990 жылдары табылды және бұл римдік қаланың орны болған. Дорлар қауымдастығындағы тағы бір орнында римдік марш лагерінің (немесе кастраның) қалдықтары сақталған. Лахнаудың осы жатқан жерлері Рейннің шығысында және Лимес шебінің солтүстігінде римдіктер тарихы туралы қазіргі түсініктің маңызды өзгерісіне әкелді. Көшпенділер кезеңінде аламандар төменгі Лахнталға қоныстанды, бірақ кейіннен франктар оларды ығыстырды. Лахн атауының шығу тегі мен мағынасы белгісіз, ол герман тіліне дейінгі сөз болуы мүмкін. Атаудың түрі уақыт өте келе өзгерді, 600 жылға дейін Лаугона, Логана, Логен немесе Лойн сияқты түрлері кең таралған. Атаудың қазіргі жазудағы ең ерте қолданылуы 1365 жылға жатады. Дицтің басты құқығы туралы ең ерте мәлімет 14 ғасырдың басына жатады және сол кезде Лахн өзенінде маңызды кеме жүруін көрсетеді. 1559 жылы Нассау-Дилленбургтың Иоанн VI төменгі Лахнға жағалау жолын салды. 1606 жылы Лахн өзені алғаш рет шағын кеме жүруге мүмкіндік беру үшін тереңдетілді, ал төменгі ағысы жылдың төрт-бес айында жүзуге жарамды болды. Алайда, бөгеттерде тар өткелдер болғандықтан, кемелердің қозғалысы шағын қайықтармен ғана шектелді. 17 және 18 ғасырдың басында Лахн өзенін су жолы ретінде кеңейтуге көршілес князьдердің бірнеше әрекеттері жасалды, бірақ олардың барлығы үйлестірудің болмауынан сәтсіз аяқталды. 1740 жылы Трир архиепископтығы Лахнның аузын үлкен кемелерге өткізуге мүмкіндік беретін құрылыс жұмыстарын бастады. 1753/54 жылдары қыста өзеннің барлық бойында жағалауды нығайту және жағалау жолдары жасау жұмыстары жүргізілді. Содан кейін өзен төмен ағысында 240 жүздік салмақтағы және жоғары ағысында 160 жүздік салмақтағы жүк тасымалдайтын кемелер жүре алды. 19 ғасырдың соңына қарай өзен бойында 300-ден астам қамалдар, бекіністер, қорғалған шіркеулер және басқа да құрылыстар салынды.

The Lahn area was settled as early as in the Stone Age, as shown by archeological finds near Diez, in Steeden in the community of Runkel, and in Wetzlar. Recent discoveries in Dalheim on the western edge of Wetzlar show a ca. 7000 year old Linear Pottery culture settlement. There are also remains a Germanic settlement in the location, dated to around the 1st century, situated above a bend of the Lahn. In the Roman Era, the Lahn presumably was used by the Romans to supply their fort at Bad Ems, Kastell Ems. Here the Limes Germanicus on the borders of Germania Superior and Rhaetia crossed the Lahn. Archaeological finds are known from Niederlahnstein, as well as from Lahnau. One Lahnau site, the Waldgirmes Forum in the community of Waldgirmes, was discovered in the 1990s and had been the site of a Roman town. Another site in the community of Dorlar has the remains of a Roman marching camp (or castra). These Lahnau sites have significant altered the current understanding of the history of the Romans east of the Rhine and north of the Limes. During the Migration Period, the Alamanni settled in the lower Lahntal. They were later ousted by the Franks. The origin and meaning of the name Lahn are uncertain; it is possible that it is a pre Germanic word. The form of the name changed over time; before 600, variations like Laugona, Logana, Logene or Loyn are typical. The oldest known use of the current spelling of the name dates to 1365. The oldest mention of the staple right of Diez dates to the early 14th century and is an indication of significant shipping on the Lahn by that time. In 1559, John VI of Nassau Dillenburg laid out a towpath on the lower Lahn. In 1606, for the first time, the Lahn was deepened to allow small scale shipping and the lower reaches became navigable for four to five months of the year. However, there were numerous weirs with only narrow gaps, so the traffic remained restricted to small boats. In the 17th and early 18th centuries, there were several initiatives of adjacent princes to further expand the Lahn as a waterway, but they all failed due to lack of coordination. In 1740, the Archbishopric of Trier began construction to make the mouth of the Lahn passable for larger vessels. In winter of 1753/54, bank stabilization and creation of towpaths were done along the entire length of the river. Then the river was passable for vessels with up to 240 hundredweights of cargo downstream and up to 160 hundredweights upstream. By the end of the 19th century, over 300 castles, fortresses, fortified churches, and similar buildings were built along the river.

Өнеркәсіптік революция кезіндегі теңіз қатынасы

Француздық оккупация кезінде 1796 жылы өзенді тексеру басталды, одан кейін оны жан-жақты кеңейту жоспарланған. Бірақ саяси жағдайдың өзгеруіне байланысты бұл кеңейту орындалмады. Жаңа құрылған Нассау герцогтігі 1808 жылдан бастап Кирннің бас құрылыс инспекторының басшылығымен Ланды толыққанды кеме жүзе алатын етіп жұмыстарды бастады. Бірінші қыста өзеннің аузынан Лимбургке дейінгі бөлігі тұрақтандырылды, әсіресе, судың аз тереңдігінде ағысын тарылта алу үшін. Ұзақ мерзімді жоспарда Ланды Марбургке дейін кеме жүзе алатын етіп, одан Фулдаға арна салып, оны Везермен байланыстыру көзделді. Бұл Рейн конфедерациясының мемлекеттері арқылы Франциядан Солтүстік теңізге дейін су жолын құруға мүмкіндік беретін еді. Бірақ Лимбургтен жоғарыдағы жұмыстар баяу жүрді, себебі халықты төтенше жағдайға шақыруға құлшынбай қарсылық көрсетті. Жағалаудың үлкен бөлігі тек фассиналармен бекітілді, олар көп ұзамай шіріп кетті. 1816 жылы Нассау герцогтігі мен Пруссия Корольдігі Ланды Гиссенге дейін кеңейтуге келісті, онда ол Гессеннің Ұлы герцогтігімен шектесетін еді. Бұдан кейінгі жұмыстар туралы көп мәлімет жоқ, бірақ 1825 жылы Селтерс және Фахингендегі бұлақтардан минералды су тасыған Ландағы қайықшылар Висбадендегі Нассау үкіметіне өзен жүйелерін жақсарту үшін алғыс хат жолдады. Дегенмен, 1830 жылдарға дейін тек жөндеу және уақытша жұмыстар ғана жүргізілді. Ландағы кемелердің қозғалысын есептеудің алғашқы әрекеттері 1827 жылы жасалды. Сол жылы Рункель шлюзінде 278 кеме саналды, Пруссияның үкіметі өзен трафигінің көп бөлігі ауыздан Лимбургке немесе кіші қайықтармен жоғары ағыстан Weilburgке қатынайтынын, ал Рункельден тек аздаған бөлігі өтетінін атап көрсетті. Бірақ 1833 жылы 464 кеме саналды. Бұл өсімнің басты себебі Вейльбург маңындағы темір кенін өндірудің көбеюі болуы мүмкін. 1840 жылғы бағалау бойынша, өзен бойында тасымалданған темір кенінің мөлшері шамамен 2000 қайық жүгіне тең болды, бірақ өзен тек Weilburgке дейін ғана кеме жүзе алатын. Сонымен қатар, негізінен астық және минералды су тасымалданды. Жоғары ағыста қайықтарға көбінесе көмір, ағаш көмір, гипс және колониялық тауарлар тиелетін. 1835 жылы Ланда 80 үлкен, аз суға батып кететін қайық жұмыс істеді. Лан аңғарындағы кен өндірудің артуын ескере отырып, Нассау және Пруссияның шенеуніктері 1841 жылы Марбургтен Рейнге дейін өзен бойымен тексеру сапары жасады. Пруссиялықтар өзенді кеңейту жобаларын іске қосушы күш болды, олар Ветцлар мен Рейн провинциясы арасында байланыс орнатуға және Рур аймағындағы өсіп келе жатқан өнеркәсіп үшін темір кенін қамтамасыз етуге тырысты. 1844 жылға дейін Гессен Дармштадт та кеңейту жұмыстарына қосылды, ал Гессен Кассель қатысудан бас тартты. Қатысушы үкіметтер Лахнды Гиссенге дейін, қазіргі өзендегі кемелерге қарағанда әлдеқайда үлкен қайықтар жүзе алатындай етіп жасауға келісті. Пруссия аумағындағы жұмыс 1847 жылы негізінен аяқталды, соның ішінде Дорлар, Ветцлар, Ветцлар Блехвальце, Обербиел және Нидербиелде шлюздар салынды. Нассау аумағында Лёньберг, Вильмар және Балдуинштейн шлюздары, сондай-ақ ең үлкен техникалық жетістік – Вейльбург кеме туннелі салынды. Бірақ Нассаудың Лан бөлігіндегі жағалауды нығайту және арнаны тереңдету баяу жүрді. Сонымен қатар, Лимбургтегі шлюз келісімшарт бойынша келісілген еннен кем болғандықтан, Нассау оны ұзартудан бас тартты. Бұл Нассау мен Пруссия арасындағы бірнеше қақтығыстарға әкелді, содан кейін Нассау 1855 жылы өз міндеттемелерін орындады. Кеңейтуге қарамастан, Ландағы қайықтар толық жүктелген күйде ғана Гизеннен Ленбергке дейін жүре алды. Сол жерде олар жүкті жеңілдетіп, жолды жалғастыратын. Бұл екі-үш айға ғана созылды. Жыл бойы тағы 4-5 айда су деңгейінің төмендеуіне байланысты жүктемені одан да ертерек азайту қажет болды. Жылдың қалған уақытында Ланнан өту мүмкін емес еді. Кемелер Вецлардан Ланштейнге дейін жүкті Рейн өзеніндегі үлкен баржаларға түсіруге үш-төрт күн жұмсады. Жақсы жағдайда Вецлардан ауызға дейін сапар және содан кейін жылқымен тартылып қайтуға шамамен 14 күн кетті. Ол кезде негізінен екі түрлі көлік қайығы қолданылды: 350 центнерлік және 1300 центнерлік үлкен нұсқасы. 1857-1863 жылдары өзен бойында тоғыз үлкен көпір мен 18 туннельді құрайтын Лантал темір жолы (Lahntalbahn) салынды. Кейін Пруссия мен Нассау тарифтерді төмендету арқылы Ландағы кеме тасымалын сақтап қалуға тырысты. Бірақ ақырында темір жол көлік құралы ретінде қабылданып, Ландағы жүк тасымалы біртіндеп азайды. 1854 жылы басталған Ланда бу кемелерін іске қосу жобалары сәтті болмады. 1875, 1885 және 1897 жылдары Пруссия үкіметі Ланды үлкен кемелердің өтуіне мүмкіндік беретін каналға айналдыру жоспарларын талқылады, бірақ бұл жоспарлар ешқашан іске аспады. Тек кейбір жерлерде ғана өзен төсегі тереңдетілді, мысалы, 1880 жыл шамасында Рункель маңында, 1905 жылдан 1907 жылға дейін ауыздан Бад Эмсқа дейін және 1925 жылдан 1928 жылға дейін ауыздан Steedenге дейін. 1964 жылы 300 тонналық кемелер үшін Ланды кеңейту аяқталды. 1981 жылы Ландағы жүк тасымалы тоқтатылды. Бүгінде Лан тек демалыс қайықтары үшін қолданылады.

During the French occupation, inspections of the river began in 1796, which were to be followed by a comprehensive expansion. Due to political developments, however, this expansion did not take place. The newly created Duchy of Nassau eventually began work from 1808 under the Chief Construction Inspector of Kirn to make the Lahn fully navigable. In the first winter, the section of the riverside from the mouth to Limburg was stabilized, particularly so that the course could be narrowed in shallow places. It was planned in the long run to make the Lahn navigable as far as Marburg and from there to construct a canal to Fulda to connect it with the Weser. This would create a waterway from France to North Sea via the states of the Confederation of the Rhine. Upstream of Limburg, however, the work was slow, partly because the population pressed into emergency service only reluctantly cooperated. Large parts of the shore were only secured with fascines, which rotted shortly thereafter. In 1816 the Duchy of Nassau and the Kingdom of Prussia agreed to expand the Lahn as far as Giessen, where it joined the Grand Duchy of Hesse. Little is known about the work that followed, but in the 1825 boatmen on the Lahn who shipped mineral water from springs in Selters and Fachingen addressed a letter of appreciation to the Nassau government in Wiesbaden for the rehabilitation of river systems. Overall, however, there seems to have been only repairs and temporary works accomplished through the 1830s. The earliest attempts to count ship traffic on the Lahn dated from 1827. At the lock at Runkel, 278 vessels were counted in that year, with the state government of Nassau explicitly pointing out that most of the river traffic travelled from the mouth to Limburg, or with smaller boats from the upper reaches to Weilburg, and only a small part passed Runkel. In 1833, however, 464 vessels were counted. The main reason for the increase is likely the increase in iron ore mining in the surroundings of Weilburg. An estimate from 1840 placed the quantity of iron ore transported on the entire river at approximately 2000 boat loads, though the river was only navigable from the mouth to Weilburg. In addition, mainly cereals and mineral water were transported downriver. Upriver, the boats carried primarily coal, charcoal, gypsum, and colonial goods. Around 1835, about 80 larger shallow draft boats were in operation on the Lahn. Given the increasing ore mining in the Lahn Valley, officials from Nassau and Prussia in 1841 made an inspection trip along the river from Marburg to the Rhine. The Prussians were the driving force behind river expansion projects, seeking to establish a connection between Wetzlar and their Rhine Province and to secure the iron ore supply for the growing industry in the Ruhr Valley. Until 1844, Hesse Darmstadt also joined expansion efforts, while Hesse Kassel declined participation. The participating governments agreed to make the Lahn passable as far as Gießen for boats that were significantly larger than the existing vehicles on the river. In Prussian territory, the work was largely completed by 1847, including construction of locks in Dorlar, Wetzlar, Wetzlar Blechwalze, Oberbiel and Niederbiel. In Nassau's territory, locks were built at Löhnberg, Villmar, and Balduinstein, as well as the greatest technical achievement: the Weilburg ship tunnel. The river bank reinforcement and channel deepening along Nassau's section of the Lahn, however, was slow. Moreover, when the lock at Limburg fell short of the width contractually agreed upon, Nassau refused an extension. This led to several clashes between Nassau and Prussia in the following years until Nassau had finally fulfilled its obligations in 1855. Despite the expansion, boats on the Lahn could travel fully loaded only from Gießen to Löhnberg. There, they had to lighten their load in order to reduce their draft and continue the journey. Also, this was only during two to three months. In a further four to five months per year, the load had to be reduced even earlier due to the low water level. The rest of the year the Lahn was not passable. From Wetzlar to Lahnstein, where the freight was unloaded onto the large barges of the Rhine, the boats took three to four days. A trip from Wetzlar to the mouth and then towed back with horses lasted for about 14 days in good conditions. At that time, there were mainly two types of transport boats in use: those with a capacity of 350 hundredweights and a larger variant with a capacity of 1300 hundredweights. In 1857 to 1863, the Lahntal railway (Lahntalbahn) was built, with nine major bridges and 18 tunnels along the river. Afterward, Prussia and Nassau tried to keep shipping along the Lahn alive through the lowering of tariffs. Ultimately, however, rail gained acceptance as a means of transport and cargo shipping on the Lahn gradually declined. Several projects begun in 1854 to operate steamboats on the Lahn died in their infancy. In 1875, 1885 and 1897 the Prussian government discussed plans for the transformation of the Lahn into a canal, which would allow the passage for larger vessels, but these plans were never implemented. Only in places was the riverbed dredged, such as around 1880 near Runkel, from 1905 to 1907 from the mouth to Bad Ems, and from 1925 to 1928 from the mouth to Steeden. In 1964, an expansion of the Lahn for 300 ton vessels was completed. In 1981, freight shipping on the Lahn came to an end. Today, the Lahn is used exclusively for recreational boats.

Жақында болған тарих

1960 жылы Марбург пен Гиссендегі Лан аңғарының кең жазықтарында құм-қиыршық тасы өндіру басталды. 1996 жылы ол тоқтатылып, Гессендегі Лан аңғарының үлкен бөліктері табиғат қорығы ретінде сақталды.

1984 жылдың 7 ақпанында Лахн өзенінде 100 жылдық су тасқыны болды, ол миллиондаған неміс маркасы көлемінде зиян келтірді. Осыдан кейін орталық су тасқыны ескерту жүйесі құрылды және Гиссен облыстық кеңесі арқылы су тасқынына қарсы күрестің үйлестірілген жүйесі енгізілді.

Қайықпен жүзу

Лахн өзені, Лахнау мен Дутенхофен (Ветцлар) арасындағы бір тұстан Рейнге құятын жеріне дейін федералды су жолы деп белгіленген. Осы аймақта ол федералды үкіметтің Су және кеме қатынасы басқармасының қарауында, ал жауапты кеңсе Кобленц қаласында орналасқан. Лахн өзенінің орта және төменгі бөлігі кеме жүруге қолайлы және онда көптеген шлюздер бар. Су жолы негізінен туристер үшін кішкентай моторлы яхталармен, сондай-ақ қалақайықтар мен ескектермен пайдаланылады. Моторсыз су кемелері үшін Лахн өзенін Рот (Веймар) мен Рейн арасындағы барлық ұзындығында пайдалануға болады. Сағадан Дехрнге (Рункель) дейін, Лахнның 70 шақырымы (Лимбургтен жоғары) үлкен кемелер үшін тұрақты түрде кеме жүруге жарамды, персоналмен басқарылатын шлюздер бар. Су және кеме қатынасы басқармасы кеме жүру арнасындағы судың ең кем тереңдігін 1,60 метрге кепілдік береді. Калькофенде (Дорнберг) (қалыпты су деңгейі 1,80 метр) және Леунда су өлшегіштер орнатылған. Дехрннің үстінде қолмен басқарылатын шлюздер мен жиі кездесетін сайлы жерлер бар, бұл қайықтардың өтуін қиындатады. Ветцлар қаласындағы екі бөгет өзеннің жоғары ағысында кеме жүруге кедергі келтіреді.

Экономика және туризм

1980 жылдардың соңынан бері Ланды экотүризмді дамыту және қолданыстағы мүмкіндіктерді үйлестіру мен кеңейту үшін күш-жігер артып келеді. Бастапқыда штаттық деңгейде туристік қауымдастықтар құрылды, ал қазір олар Лантал туристік қауымдастығына бірікті. "Lahntalradweg" аталған Лантал веложолы Лан демалыс жолымен Лан аңғары арқылы өтеді. Оған Фёдинген мен Марбург арасындағы Жоғарғы Лан аңғары темір жолы, Марбург пен Гиссен арасындағы Main Weser темір жолы, сондай-ақ Гиссен мен Фридрихссеген арасындағы Лантал темір жолы арқылы қол жеткізуге болады. Жаяу жүрушілер үшін Ветцлардан Оберланштейнге дейін Ланның екі жағында Ланнхоэнвеге жолдары бар. Қажылық жолының алғашқы бөлігі, Ланның сол жағындағы Лан Каминосы, Ветцлар соборынан Лахнек қамалы мен ауруханалық шапель арқылы Ланштейнге дейін созылады. Лан өзенінің күшімен электр энергиясын өндіретін 19 гидроэлектр станциясы бар. Шарап Obernhof және Weinähr аудандарында жасалады. Лан аймағының шараптары "Lahntal" тауарлық белгісімен Орта Рейн шараптары ретінде сатылады.

Жануарлар дүниесі және өсімдіктер

1999 жылы Лахн өзені биологиялық екінші, ал химиялық бірінші санатқа жатқызылды. Жалпы алғанда, ол табиғи деп есептеледі. Шағала сияқты балықтардың қозғалысына өзендегі бөгеттер мен су деңгейі кедергі келтіреді, бірақ балық өтетін құрылыстарды орнату арқылы бұрынғы жергілікті балық түрлерін қайта орналастыруға әрекеттер жасалып жатыр. 1990 жылдардың ортасында құмшаңды тоқтатудан кейін, Лахнау, Гейшельхайм және Дутенхофен (Ветцлар) арасындағы өзен Ортаңғы Лахн аймағында Гессендегі ең ірі табиғат қорықтарының біріне айналды, ол Лахнау табиғат резерваты деп белгіленді.

Салалар

Ланның ең маңызды екі саласы және ең үлкен су жиналатын алаптары – Ом және Дилл. Дилл өзені Ротааргебирге (Хайнхер-Хойе) тауларының оңтүстік-батыс етегінде басталып, оң жағынан Ланға құяды. Ом өзені Вогельсбергтен ағып, сол жағынан қосылады. Ом өзенінің Ланға құятын жері бастауынан Лан өзенінен бір шақырым ғана қысқа, сонымен қатар Ом өзенінің су жиналатын алабы Ланнан жоғары орналасқан Ланның су жиналатын алабынан әлдеқайда үлкен, тіпті Ветсшафттың құйылысынан 2 шақырым жоғары орналасқан жерде де. Ланның Ротааргебиргедегі бастауы мен Гиессен арасындағы сол жақ салаларының барлығы Батыс Гессен тауларының адырлы бөліктерінен келеді. Гиессенге жақын батысқа немесе оңтүстік-батысқа бұрылғаннан кейін барлық сол жақ салалары Хохтауннан ағып шығады. Бастауы мен Ветцлар маңындағы Диллдің қосылуы арасындағы оң жақ салалары Гладенбах Берглендтен келеді, ал төменгі ағысында олар (Жоғары) Вестервальдтан басталады. Вестервальдтың көп бөлігінде маңызды су айдыны болмағандықтан, өзендер бағыттарын кездейсоқ табады. Вестервальдтың ең биік нүктесі Сигке жақын орналасқандықтан және әсіресе Таунус Майнға өте жақын болғандықтан, екі Mittelgebirge де Лахнмен жартысынан астам суымен толы. Әсіресе Таунустан келген сол жақ салалары оңтүстік-солтүстік бағытта ағады. Емсбах өзені Идштейн алабы арқылы өтеді, ол (Хинтер) Таунды екіге бөледі, ал Аар (Батыс және Шығыс) Аартаунның орталық бөлігі болып табылады.

Қосымша өзендер кестесі

Аты Жалғасу орны Ұзындығы[км] Су жиналатын алаптың ауданы[км2] Салысуы[Лаһн км бойынша] Теңіз деңгейінен биіктігі[м] Feudinge (Rüppersbach) сол 6.3 21.2 9.8 388 Ilse оң 8.4 11.8 10.5 382 Banfe оң 11.5 38.9 18.5 326 Laasphe сол 8.3 19.6 19.4 324 Perf оң 20.0 113.1 24.7 285 Dautphe сол 8.8 41.8 37.5 245 Wetschaft сол 29.0 196.2 56.3 192 Ohm сол 59.7 983.8 58.7 188 Allna оң 19.1 92.0 77.1 172 Zwester Ohm сол 20.0 69.5 84.0 165 Salzböde оң 27.6 137.8 87.4 164 Lumda сол 30.0 131.5 93.6 160 Wieseck сол 24.3 119.6 102.2 155 Bieber оң 13.6 34.7 105.1 151 Kleebach сол 26.9 164.6 106.2 150 Wetzbach сол 11.7 32.9 119.6 147 Dill оң 55.0 717.7 120.4 147 Solmsbach сол 24.6 112.5 128.1 141 Iserbach (Möttbach) сол 19.2 31.2 131.4 139 Ulmbach оң 22.9 60.9 138.2 135 Kallenbach оң 14.6 84.7 141.3 132 Weil сол 46.6 247.9 149.4 130 Kerkerbach оң 20.7 70.2 176.0 112 Emsbach сол 39.1 321.8 181.0 110 Elbbach оң 40.7 323.7 109 Aar сол 49.7 312.6 103 Dörsbach сол 32.0 114.0 94 Gelbach (Aubach) оң 39.7 221.2 93 Mühlbach сол 32.1 171.9 85 Emsbach оң 11.5 29.4 75