Кіріспе
Бельгиялық суретші Герженің комикстер альбомы. "Сиднейге 714 рейсі" (; түпнұсқада ағылшын тілінде "Flight 714" деп жарияланған) – бельгиялық суретші Герженің "Тинтиннің оқиғалары" комикстер сериясының жиырма екінші томы. Ол 1966 жылдың қыркүйегінен 1967 жылдың қарашасына дейін "Тинтин" журналында апта сайын жарияланды. Атау Тинтин мен оның достарының ұшып кетпеген рейсіне сілтеме жасайды, себебі олар Растапопулостың Сондонезия аралындағы үстін қысып өтетін бизнес-джеттен эксцентрикті миллионерді ұрлау жоспарына тартылады. Герже бұл комикстің жұмысын алдыңғы "Кастафиордың изумруды" комиксі аяқталғаннан кейін төрт жыл өткен соң бастады. Өмірінің осы кезеңінде ол серияға көбірек қызығушылық танытпады және оны өте қызықтырған паранормальды құбылыстарды зерттеу үшін пайдаланды. "Тинтин" журналында жарияланғаннан кейін, әңгіме 1968 жылы Кастерман баспасымен кітап түрінде шығарылды. Көркемдік еңбектерімен танымал болғанымен, "Сиднейге 714 рейсі" комиксі сыншылар тарапынан әртүрлі пікірлерге ие болды, тіпті кейбіреулер оны теріске шығарды. Оның сюжеті антагонисттерінің әжуалық бейнеленуі, басты кейіпкерлерінің хабарсыздығы және орталық құпиясының ашылмауы үшін сынға ұшырады. Герже "Тинтиннің оқиғалары" сериясын "Тинтин және Пикаролар" комиксімен жалғастырды, ал серияның өзі франко-бельгиялық комикс дәстүрінің маңызды бөлігіне айналды. Бұл оқиға 1991 жылы "Эллипс/Нелвана" анимациялық студиясының "Тинтиннің оқиғалары" сериалы үшін бейімделді.
Flight 714 to Sydney (; originally published in English as Flight 714) is the twenty second volume of The Adventures of Tintin, the comics series by Belgian cartoonist Hergé. It was serialised weekly from September 1966 to November 1967 in Tintin magazine. The title refers to a flight that Tintin and his friends fail to catch, as they become embroiled in their arch nemesis Rastapopoulos' plot to kidnap an eccentric millionaire from a supersonic business jet on a Sondonesian island. Hergé started work on Flight 714 to Sydney four years after the completion of his previous Adventure, The Castafiore Emerald. At this point in his life, he was increasingly uninterested in the series, and used the story to explore the paranormal phenomena that deeply fascinated him. After its serialisation in Tintin magazine, the story was collected for publication in book form by Casterman in 1968. Although noted for its highly detailed artwork, critical reception of Flight 714 to Sydney has been mixed to negative, with its narrative being criticised by commentators for the farcical portrayal of its antagonists, the nescience of its protagonists, and for leaving its central mystery unresolved. Hergé continued The Adventures of Tintin with Tintin and the Picaros, while the series itself became a defining part of the Franco Belgian comics tradition. The story was adapted for the 1991 animated Ellipse/Nelvana series The Adventures of Tintin.
Қысқаша мазмұны
Жакартадағы Кемайоран әуежайында жанармай құю тоқталысы кезінде, Австралияның Сидней қаласына халықаралық ғарыш зерттеу конференциясына (Айға алғаш рет адам қонғандықтан құрметті қонақтар ретінде) бара жатқанда, Тинтин, оның иті Сноуи және олардың достары Капитан Хаддок пен профессор Калькулус ескі танысы Скутпен кездеседі ("Қызыл теңіз акулаларында" танысқан). Скут енді әуе өнеркәсібіндегі және эксцентрикті миллионер Ласло Каррейдастың жеке ұшқышы, ол да конференцияға қатысады. Тинтин және оның достары Каррейдаспен оның жеке ұшағының прототипі – "Каррейдас 160"-қа, экипажымен бірге: Скут, екінші ұшқыш Ханс Боэм, навигатор Паоло Коломбани және стюард Джиномен қосылады. Каррейдастың хатшысы Спэлдинг, Боэм және Коломбани ұшақты басып алады және оны Селебес теңізіндегі шөл аралы Пулау Пулау Бомпаға (құрылған) вулкандық аралына жеткізеді, онда ұшақ уақытша ұшу-қону жолағына қиын қону жасауға мәжбүр болады. Ұшақтан түсіп жатқанда, Сноуи Тинтиннің қолынан қашып, атыс кезінде джунглиге қашады. Осы жоспардың артында Растапопулос тұрғаны белгілі болады, ол Каррейдастың байлығын тартып алуды көздейді. Капитан Хаддоктың бұрынғы кемедегі адал емес серігі Аллан Растапопулостың қолбасшысы ретінде қатысады, ал Сондонезиялық ұлтшылдар жалдамалы әскер ретінде тартылған. Тинтин, Хаддок, Калькулус, Скут және Джино екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінен қалған жапондық бункерде тұтқынға алынып, ұсталады, ал Растапопулос Каррейдасты басқа бункерге апарып, оның серіктесі доктор Кроллспелл швейцариялық банк шотының нөмірін білу үшін оған шындық сарысуын салады. Сарысудың әсерінен Каррейдас өзінің ашкөздігі, опасыздығы және ұрлық туралы айтуға құштар болады, нақты есеп шотының нөмірін қоспағанда, барлық мәліметін ашады. Ашуланған Растапопулос шындық сарысуын ұстап тұрған Кроллспеллге шабуыл жасайды, соққымен кездейсоқ сарысуды Кроллспеллге салады, ол да бұрынғы қылмыстарымен мақтана бастайды, содан кейін Каррейдаспен кім басым екені үшін дауласады. Осы процесте Растапопулос өзі жалдаған барлық адамдардың – Спэлдинг, ұшқыштар, Сондонезиялықтар және Кроллспеллдің өзі де, есеп шотының нөмірін алғаннан кейін жойылғанын ашады. Сноуи Тинтин мен оның достарына қашуға көмектеседі, олар Каррейдастың тұтқынға алынған бункерін табады. Тинтин мен Хаддок Растапопулосты, Кроллспеллді және Каррейдасты байлап, аузын жауып, оларды төменге алып кетеді, Растапопулосты кепіл ретінде пайдалануды жоспарлайды. Сарысудың әсері жойылады, Растапопулос қашып кетеді; тірі қалуға құштар Кроллспелл Тинтин мен Хаддокқа ілесіп жүреді. Алланмен, ұшқыштармен және Сондонезиялықтармен кездескеннен кейін, телепатиялық дауыс басшылығымен, олар үңгірге жетеді, онда аралдың жанартауының ішінде жасырылған ғибадатхананы табады, оны қазіргі ғарышкерге ұқсайтын ежелгі мүсін күзетіп тұр. Ғибадатхананың ішінде Тинтин мен оның достары Калькулуспен қайта қосылып, ғалым Мик Канрокийтовпен танысады, оның телепатиялық хабар таратушысы арқылы алынған дауысына олар бұрын аралда құдайлар ретінде құлшылық етілген ғарышкерлерден алынған және қазір Канрокийтовпен бірге Жер ғалымдарымен байланыс орнату үшін жұмыс істейді. Растапопулос пен оның адамдары жасаған жер сілкінісі мен жарылыс жанартаудың атқылауын тудырады; Тинтин мен оның тобы жанартау кратерінде салыстырмалы түрде қауіпсіз жерге жетеді. Растапопулос және оның адамдары жанартаудан қашып, Каррейдастың ұшағынан резеңке қайық ішінде суға түседі. Канрокийтов Тинтин мен оның серіктерін гипнозға салып, ғарышкерлер басқаратын ұшқыш табақты шақырады, олар атқылаудан қашу үшін оған мінеді. Канрокийтов резеңке қайықты көріп, Тинтин мен оның серіктерін (Кроллспеллді қоспағанда, ол емханасына қайтарылады) Аллан, Спэлдинг, Растапопулос және сатқын ұшқыштармен алмастырады, олар табақта белгісіз бағытқа ұшып кетеді. Тинтин, Хаддок, Калькулус, Скут, Джино және Каррейдас гипноздан оянады және оларға не болғанын есіне түсіре алмайды; Калькулус үңгірде тапқан кобальт, темір және никель қорытпасынан жасалған таяқты сақтайды. Кобальт Жерде кездеспейтін күйде, және ол оның жасаушыларымен кездесудің жалғыз дәлелі. Тек Сноуи ғана, сөйлей алмайтындықтан, ұшыру және ғарышкерлердің ұрлануын есінде сақтайды. Барлау ұшағы құтқарып алғаннан кейін және олардың басынан өткен оқиғалар туралы сұрақтарға жауап бергеннен кейін, Тинтин, оның серіктері және Каррейдас Сиднейге бағытталған "Qantas" рейсіне отырады.
Тарих
Герже «Сиднейге 714 рейс» сериясын алдыңғы бөлімі «Кастафиор зөңгірі» аяқталғаннан кейін төрт жыл өткен соң жаза бастады. Тинтиннің оқиғаларына деген ынтасы төмендеп, оның орнына суретші және коллекционер ретінде абстракт өнерге қызығушылық танытты. Жаңа әңгімесін бастапқыда Аделаидаға арнайы рейс деп атауды жоспарлаған, бірақ кейін «Сиднейге 714 рейс» деп өзгертті. Хикаяны жазып жатқанда Герже ағылшын тіліне аудармашы Майкл Тернерге: «Мен Тинтинге деген махаббатымды жойдым. Оны көруге шыдамаймын» деді. «Сиднейге 714 рейс» барысында Герже «шынайы оқиғаға оралуды, бірақ толыққанды оралмауды» қалағанын айтты. Ол екі сұраққа жауап табуға тырысты: «Басқа мекенделген планеталар бар ма? Оларды білетін «ішкі шеңбердегілер» бар ма?» Герже ұзақ жылдар бойы паранормальды құбылыстарға қызығушылық танытып, мұндай элементтерді қамтитын оқиғаның осы тақырыпқа қызығушылықтың артуына себеп болатынына сенді. Оған Роберт Шарроның «Le Livre des Secrets Trahis» («Жасырын құпиялар кітабы») ерекше әсер етті, онда ежелгі тарихта ғарыштан келгендер адамзатқа әсер еткені туралы идея жазылған. Мик Езданитов (ағылшын тіліндегі аудармада Мик Канрокитов) кейіпі паранормальды тақырыптарда жазатын Жак Бержиеге негізделген; Бержие бұған риза болды. «Ezdanitoff» есімі «Iz da nie tof» фразасының ойынға алынуы, бұл Брюссель диалектінде «Бұл соншалықты керемет емес пе?» деген мағынаны білдіреді. Оқиғаның соңында басты кейіпкерлермен сұхбат алатын тележүргізуші Жан Тореге ұқсас болды, ол Гержеге хат жазып, Хэддокпен қолынан сүйіскенін көрсете алатынын сұрады. «Қызыл теңіз акулалары» сериясында соңғы рет пайда болған Растапопулос «Сиднейге 714 рейс» сериясында қайта оралды. Нюма Садулмен сұхбатында Герже кітаптағы жаман кейіпкерлердің мінезін әдейі өзгертіп жатқанын айтты, «оқиға барысында Растапопулос пен Алланның өкінішті кейіпкерлер екенін түсіндім. Иә, Растапопулосқа сәнді ковбой киімін кигізгеннен кейін осыны анықтадым; ол осылай киінгенде мені қатты қынжырды, мені әсер қалдыруын тоқтатты. Жаман кейіпкерлер әшкереленді: соңында олар күлкілі және бақытсыз көрінеді. Міне, нәрселер қалай өрбуі мүмкін.». Герже оқиғаға Скут, «Қызыл теңіз акулаларынан» эстондық ұшқыш, және оқиғаның соңында теледидар көріп отырған Жолион Вагг сияқты бұрынғы кейіпкерлерді де қайтарды. Герже оқиғаға Ласло Каррейдас сияқты жаңа кейіпкерлерді де енгізді, ол француз аэроғарыш өнеркәсібінің магнаты Марсель Дассоға негізделген. Садулмен сұхбатында Герже «Каррейдаспен жақсылық пен жамандық ұғымынан бас тарттым. Каррейдас оқиғаның жақсы кейіпкерлерінің бірі. Оның тартымды еместігі маңызды емес. Ол табиғатынан алдаушы. Шындық сарысуының әсерімен олар ең жаман қылмыстарымен мақтанатын оның арасындағы әңгімені қараңыз. Кішкентай балаларға жақсы үлгі: қайырымдылыққа көп ақша беріп, құрметті адам және бір қайықтағы қарақшы! Бұл моральдық емес». Герже сондай-ақ 1968 жылы The Sunday Times газетіне берген сұхбатында «әрине отбасының қара қойы болған ағылшын жеке мектебінің түлегі» деп атаған Каррейдасқа Spalding есімді хатшы жасады. Ол кейіннен «бәлкім, нацистік лагерде жұмыс істеген» деп айтқан доктор Кроллспелл кейіпін ойлап тапты. Осылайша ол екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропадан қашып, Нью-Делиде орналасқан Йозеф Менгелеге ұқсас, нацистік құрту лагерлерінің біріндегі бұрынғы дәрігер ретінде бейнеленді. Герже «Сиднейге 714 рейс» суретінің негізін салса да, Боб де Мур басқаратын Studios Hergé-дегі оның көмекшілері оқиғаның соңғы көрінісіне, соның ішінде барлық фондық бөлшектерді салуға және түстерді таңдауға жауапты болды. Жарып тұрған жанартауды бейнелеу үшін Герже өзінің суреттер жинағынан Этна және Килауэа жанартауларының атылуларының суреттерін пайдаланды. Ол оқиғада бейнеленген ғарыш кемесінің негізі ретінде пайдаланған ұшатын тарелканың суретін де осы жинақтан алды. Кейін Герже оқиғаның соңында ғарыш кемесін бейнелегеніне өкінді, бірақ оқиғаны осысыз қалай аяқтауға болатынын білмеді.
Карреидалар 160
Герже Сиднейге 714 рейсіндегі Carreidas 160 суперсоник бизнес-джетіне, "Біржанның құпиясы" (1943) фильміндегі «Біржан» кемесінен бастап, «Айдағы зерттеушілер» (1954) фильміндегі Ай ракетасына дейін, өзінің барлық ойдан шығарылған көліктеріне арнаған егжей-тегжейлі назарды, кем дегенде, сол деңгейде көрсетуді қалаған. Жаңа Тинтиннің шытырман оқиғаларында қажет болған дыбыстан жылдам реактивті ұшақ, фантастикалық болғанымен, оны мүмкін емес деп қарастыруға болмады және сол қатаң стандарттарға сай болуы керек еді. Өзінің алпысыншы жылдығына жеткен және сурет салу қолы экземадан зардап шеге бастаған Герже, ұшақтың дизайны мен суретін «Студия Герже» студиясындағы жас әріптесі Роджер Лелюпқа тапсырды. Техникалық суретші және авиация маманы Лелюп Ай зымыранын, «Қызыл теңіз акулалары» (1958) фильміндегі de Havilland Mosquito ұшағын, сондай-ақ жақында қайта өңделген «Қара арал» (1966) фильміндегі барлық ұшақтарды суреттеді. Британдық Тинтин сарапшысы Майкл Фарр Лелюпты «студиядағы авиациялық сарапшы» деп сипаттады, ал оның Carreidas 160 дизайны «ұқыпты орындалған және, әрине, іске асырылуға мүмкіндігі бар» еді. Ойын-сауық продюсері және жазушы Гарри Томпсонның сөзіне сүйенсек, «Роджер Лелюп жасаған техникалық жоспарлары бар, толық жұмыс істейтін ұшақ» – «Carreidas 160 революциялық джетінің мұқият дизайны» дайындалды. Лелюптың Carreidas 160-тың толық көлденең қимасы мен техникалық сипаттамалары 1966 жылы «Тинтин» журналында екі бетке жайылып жарияланды.
Жарияланым
Сиднейге 714 рейс 1966 жылдың қыркүйегінен бастап Бельгия мен Францияда Le Journal de Tintin журналында бөлім-бөліммен жарияланды. Серия журналда аптасына бір беттен шығарылды. Кейін 1968 жылы Кастерман оны жинақтап басып шығарды. Осы жинақталған нұсқа үшін Герже беттерді нөмірлеудегі қателікке байланысты соңғы кадрлардың санын қысқартуға тура келді. Герже томның мұқабасын жасады, бірақ Кастерман бастапқыда оны тым қарапайым деп тапты, сондықтан түстерін ашықтап, орталық суреттерді үлкейтті. Кітаптың таныстырылым кеші 1968 жылдың мамырында Парижде өтті, алайда сол айдағы студенттер наразылығы мен қоғамдық тәртіпсіздік оған көлеңке түсірді. Methuen сол жылы ағылшын тілінде алғаш басып шығарғанда том «714 рейс» деген қысқартылған атаумен ұсынылды; ал серияны Egmont Publishing қайта басып шығарғаннан бері ол бастапқы француз тіліндегі атауына сәйкес «Сиднейге 714 рейс» деп аталады. Аудармашылар Лесли Лонсдейл Купер мен Майкл Тернердің оқиғаға енгізген өзгерістерінің қатарында Кареидастың туған жылын 1899-дан 1906-ға өзгерту және Кроллспеллдің медициналық клиникасының орнын Нью-Делиден Каирге көшіру болды.
Санаткерлік талдау
Эрже өмірбаянын жазған Бенуа Питерс 714-ші рейстің Сиднейге ұшып келуі "соңғы кітаптардың ақиқаттан алыстату процесін жалғастыратынын", жаулардың "пародия нысанына" айналғанын атап өтті. Ол Карреида кейіпкерінің кітаптың "назар аударарлық ерекшелігі" екенін айтты, себебі ол "Эржедің бұрынғы туындыларынан өзгеше, екіұшты кейіпкерді" бейнелейді. Питерс Герже "өзінің әлемін одан да нәзік ету үшін, оның негізін құраған сенімділіктен айыруға тырысады" деп ойлады, соның салдарынан "өз салған негіздеріне шабуыл жасайды", ал бұл "өзін-өзі жоюға бейімділік" келесі бөлімде, "Тинтин және Пикаро" шығармасында толыққанды "көрінеді". Питерс кітапта "Эржедің тартыншақтығы" байқалатынын атап өтті, себебі ол ғарыш кемесінің нақты бейнесін көрсетуге көңілсіздік танытқан. Питерс сондай-ақ Вагг пен оның отбасы туралы кітаптың соңғы көрінісінің "тамаша ойластырылғанын" айтты. Жан Марк Лоффицер мен Рэнди Лоффицер бұл томда "қылмыстық генийден" "қарсыласы бар клоунға" айналған Растапопулостың "толыққанды мифтен арылғанын" сезінді. Олар сондай-ақ Алланның "ашкөз, қатыгез қолхатшыдан" "қабақ түйген, әзілқой қарақшыға" айналғанын атап өтті. Олар Каррейданың "Растапопулостың бәсекелесіне айналатын жау" екенін де айтты. Лоффицерлер мен Лоффицерлер оқиға соңындағы "жадты жою" бұрылысын "әлсіз" деп бағалады, Тинтиннің ғарышкерлермен қарым-қатынас жасағанын көру қызықты болар еді деп сақты. Осылайша, олар бұл тәсілдің "Эржедің өзінің айту қабілетіне сенімсіздігін" көрсеткенін ойлады. Олар оған бес жұлдыздың үшеуін берді, оны "күтілгендей жақсы болмаған кітап" деп сипаттады. Майкл Фарр 714-ші рейстің Сиднейге ұшуын сериядағы "ең қиялдағы оқиға" деп атады. Ол баяндаманың "ұмтылыспен басталғанын", бірақ одан әрі "нашарлағанын" айтты. Ол сондай-ақ суреттерге сын айтты, олардың Студия Эрже суретшілеріне сүйенгендіктен, бұрынғы томдарда болмаған "артықшылықтарды" қамтығанын болжады. Фарр ғарышкерлердің қосылуы "оқиғаның барлығын әлсірету және қарапайым ету үшін эзотерикалық және болжамды" деп ойлады. Гарри Томпсон 714-ші рейстің Сиднейге ұшуын мақтады, бұл рейспен Эрже "өзінің ең жақсы күйінде" болды деп сенді. Томпсон "көркемдік тұрғыдан кітап оның ең үлкен жетістігі" екенін ойлады, оның "композициясының кинематографиялық шеберлігін" көрсетті, әсіресе храмдағы және жанартаудың атқылау көріністерінде. Ол сондай-ақ ғарыш кемесінің көрінісінің 1977 жылғы "Үшінші дәрежедегі жақын кездесулер" фильміндегі ғарыш кемесінің бейнесімен ұқсас екенін атап өтті, режиссер Стивен Спилбергтің "Тинтиннің оқиғаларының" жанкүйері екенін еске салды. Томпсон сондай-ақ оқиғада қолданылған "ірі бизнес пен қылмысқа параллельдікті" атап өтті, бұл тақырып бұрын "Америкадағы Тинтин" шығармасында болған. Әдеби сыншы Том Маккарти 714-ші рейстің Сиднейге ұшуы "Тинтиннің оқиғалары" бойынша қайталап келетін бірқатар тақырыптарды көрсеткенін сендірді. Ол Тинтин мен Хэддоктың Каррейданың ұшағында кездескен қиындықтары "бақытсыз қонақ-ұялы қарым-қатынас" тақырыбын көрсетеді деп ойлады. Ол Растапопулостың радиолокациялық бақылаудан тыс жердегі әрекеттері оның анықталмауының тақырыбын көрсетеді деп сенді. Сонымен қатар, ол Хэддок пен Калькулустың қарым-қатынасының, 714-ші рейстің Сиднейге ұшуында бейнеленгендей, сериядағы шиеленіскен қарым-қатынастардың кең тақырыбының бір түрі екенін айтты. Маккарти сондай-ақ оқиғаның басында Хадок Каррейданы кедейлікке ұшыраған адам деп қате түсіріп, оған сәйкес ақша береді; Маккарти осы көрініс пен Шарль Бодлердің "La Fausse Monnaie" поэмасындағы ұқсас көрініс арасындағы параллельдіктерді келтірді. "Тинтиннің оқиғалары" атты психоаналитикалық зерттеуінде әдеби сыншы Жан-Мари Апостолидес "бос орын" философиялық ұғымы 714-ші рейстің Сиднейге ұшуы кезінде бірнеше рет пайда болды деген пікірін білдірді, мысал ретінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі бункерлер мен жер асты ғибадатханасының бар екендігін атады. Ол "Тинтиннің ертедегі оқиғалары" "жақсылық пен жамандықтың" арасындағы айқын бөліністі көрсеткенмен, бұл оқиғада бұл дихотомия "мағынасыз босқа" ауыстырылды, Растапопулос қылмыстық гений рөлінен "салақайдың" рөліне түсті. Апостолидес сондай-ақ оқиғаның "ең жақсы көріністерінің" бірі Растапопулос пен Каррейданың өзара әрекеттесуі болды деген пікірін білдірді, "олардың қарсылығы тек сыртқы" екенін, осылайша оларды "Тинтин және Пикаро" шығармасындағы генерал Алказар мен генерал Тапиоканың бәсекелес тұлғаларымен салыстырды. Апостолидес 714-ші рейстің Сиднейге ұшуы "Күннің тұтқындары" және "Айға саяхат/Айдағы саяхатшылар" оқиғасындағы сияқты көптеген тақырыптарды көрсеткенін сендірді. Ол Каррейда кейіпкерін Айға саяхаттан келген Бакстермен салыстырды, бірақ бұрынғысы "ашкөз, балағат, жаман және зерттеуге емес, технологиялық қолдануға көбірек қызығушылық танытады", адамзаттың игілігі үшін емес, пайда үшін жұмыс істейді деп атап өтті. "Күннің тұтқындарымен" салыстыруға келсек, ол екі оқиғада да ежелгі храмдар, "ерекше жануарлар" және табиғи құбылыстар, сондай-ақ естелік жоғалу кеңінен қолданылғанын атап өтті.
Бейімделулер
1991 жылы француздық Ellipse студиясы мен канадалық Nelvana анимациялық компаниясы бірлесіп, 21 әңгімені 42 минуттық бірнеше бөлімге бейімдеді. "714 рейсі" – "Тинтиннің оқиғалары" комиксінің жиырмасыншы бейімделуі болды. Стефан Бернасконидің режиссерлігімен түсірілген серия "көбінесе дәл" деп бағаланды, ал кадрлар түпнұсқа комикстің беттерінен тікелей алынған.