Кіріспе

"Жаңа квир кино" терминін алғаш 1992 жылы Sight & Sound журналында академик Б. Руби Рич 1990-жылдардың басындағы квир тақырыбындағы тәуелсіз фильмдер жасау қозғалысын анықтау және сипаттау үшін қолданған. Оны "квирлік жаңа толқын" деп те атайды.

Анықтама

Термин 1980-90 жылдары академиялық жазуда "квир" сөзін гейлердің, лесбиянкалардың, бисексуалдардың және трансгендерлердің жеке басын және тәжірибесін қамтитын, сондай-ақ дәстүрлі сексуалдық түсініктерге қарсы келетін, ағыл-тегілді және бұзылғыш сексуалдық форманы анықтаудың ыңғайлы тәсілі ретінде пайда болды. Осы мәселелерді талқылаған ірі киностудия лайықты түрде New Line Cinema, оның Fine Line Features бөлімшесімен аталды. 1992 жылдан бері осы құбылысты түрлі ғалымдар сипаттап, 1990 жылдардан бері шыққан бірнеше фильмдерді сипаттау үшін қолданды. Жаңа "квир" кино қозғалысының фильмдері көбінесе гетеронормативтілікті қабылдамау және қоғамның шетінде өмір сүретін ЛГБТ кейіпкерлерінің өмірі сияқты белгілі бір тақырыптарды бөліседі.

Квир киносы

Сьюзан Хейвард квир киносы ресми түрде аталуынан бұрын ондаған жылдар бойы болғанын айтады, мысалы, француз суретшілері Жан Коктоның («Le sang d'un poète», 1934) және Жан Жене («Un chant d'amour», 1950) фильмдері. Квир киносы авангардтық және андеграунд фильмдермен байланысты (мысалы, Энди Уорхолдың 1960-жылдардағы фильмдері). Авангард киносында квир киноның негізін қалаған лесбиян режиссерлер бар, атап айтқанда Ульрике Оттингер, Шанталь Акерман және Пратибха Пармар. Квир киносының дамуына маңызды ықпал еткен Рейнер Вернер Фассбиндердің 1970-жылдар мен 1980-жылдардағы еуропалық көркем фильмдері болды, олар фильмге «гей және квир сезімталдығын» қосты (мысалы, 1982 жылғы «Querelle», Жене романы негізінде). Роза фон Праунхайм сияқты, ол 1960-жылдардың соңынан бері квир тақырыбында 100-ден астам фильм түсірді, олардың көптегені халықаралық деңгейде көрсетіліп, бағаланды. Оның кейбір фильмдері квир киносының маңызды кезеңдері саналады. Фон Праунхайм квир киносының халықаралық символына айналды. Квир киноға тағы бір ықпал еткен бразилиялық режиссер Гектор Бабенко, оның 1985 жылғы «Қояншықты әйелдің сүйіспеншілігі» фильмі түрмедегі адамды бейнелейді, ол түрмедегі көршісіне құмар болады. Квир киноның анықталуы, мүмкін, 1980-жылдардың ортасында квир теориясының ықпалымен пайда болды, ол «гендер және сексуалдық туралы пікірталастарды күшейту» және «гендерлік және сексуалдық сәйкестікке қатысты екіұштылықты жою, олардың шектерін көрсету» мақсатын қойды, сондай-ақ осы рөлдер мен сәйкестіктердің араласуын бейнеледі. Рич өзінің теориясын The Village Voice және Sight & Sound басылымдарында дамытып, сексуалдық сәйкестіктерді радикалды және агрессивті түрде бейнелейтін фильмдерді сипаттады. Бұл фильмдер гетеросексуалдық нормаларға қарсы тұрып, 1970-жылдар мен 1980-жылдардағы гей-бостандық қозғалысы қолдаған лесбияндар мен гейлердің «позитивті» бейнелерін насихаттауға қарсылық көрсетті. Жаңа квир киносының фильмдеріндегі басты кейіпкерлер мен сюжеттер көбінесе ЛГБТ қауымына қатысты, бірақ олар әдеттегі қоғамның шетіндегі, заңнан тыс адамдар ретінде бейнеленді, олар радикалды және конвенцияға қарсы гендерлік рөлдер мен өмір салтын қабылдады, көбінесе өзін заңнан тыс немесе қашқын ретінде көрсетті.

Жалпы дамуы

1991 жылы түсірілген "Париж жанып жатыр" атты деректі фильмі көрермендерді тағы бір субмәдени ортаға таныстырды. Режиссер Дженни Ливингстон Нью-Йорктегі драг-баллдар мен үйлердің, сондай-ақ осы кеңістіктерді мекендеген түрлі-түсті адамдардың шындығын бейнеледі. Бұл көптеген американдықтарға беймәлім, әрине, жасырын әлем еді. Драг-өнер мен жарыстарда эстетикалық шеберлік және жарқырағандық маңызды рөл атқарды. Стильді vogue биі де драг-тәжірибесінің маңызды бөлігі ретінде көрсетілді, әсіресе ол поп-икона Мадоннаның өнеріне ықпал етті. Ливингстон сияқты жаңа квир кино режиссерлері көрермендерді өз білімсіздіктерін ұмытуға және адамзаттың алуан түрлілігін бағалауға шақырды. Бұл фильмдер 1980-жылдардағы ЖИТС дағдарысына жиі сілтеме жасады, сонымен қатар фильмдер қозғалысының өзі дағдарысқа жауап ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл фильмдердің атмосферасы мен энергиясы өткен онжылдықтағы ЖИТС-ке қарсы күресшілер ұйымдарының наразылығын бейнеледі. Басты ағымдағы Голливуд киносында ЖИТС туралы сілтемелердің сирек кездесуін ескере отырып, жаңа квир киноның жұмысы гей қауымдастығы тарапынан гейлер мен лесбиянкаларды кемсітушілікпен көрсету және стереотиптеу тарихын түзеу ретінде құттықтап қабылданды. Лори Линдтің "RSVP" (1991), Исаак Джулиеннің "Жас жантар" (1991), Дерек Джарманның "Эдвард II" (1991), Том Калиннің "Swoon" (1992) және Грег Аракидің "Соңғы тірлік" (1992) фильмдері. Барлық фильмдерде ашық гей және лесбиянкалар басты рөлдерде, гей сексуалдық қатынастар туралы ашық және өкінбейтін бейнелер немесе сілтемелер бар, сондай-ақ гетеросексуалдық мәдениетке қарсы тұрушылық және жиі антагонистік көзқарас ұсынылады. Сонымен қатар, Гонконг режиссері Вонг Карвайдың "Бақытты бірге" (1997) фильмі де бар.

XXI ғасырда

2010 жылдардан бастап Роуз Трош және Трэвис Мэтьюс сияқты бірқатар ЛГБТ режиссерлері ЛГБТ киноматографиясындағы жаңа үрдісті байқады, онда жаңа квир киноның ықпалы көбірек жалпы аудиторияға ұнатуға қарай дамуда. "Жаңа квир кино" терминін енгізген Рич 2000 жылдардың соңында "Броукбек тауы", "Сүт" және "Барлық балалар жақсы" сияқты ЛГБТ тақырыбындағы кең таралған фильмдердің пайда болуын жанрдың эволюциясындағы маңызды кезең деп атады. Трош және Мэтьюз екеуі де 2013 жылғы Стейси Пассонның "Конкуссия" фильмін ерекше атап өтті. Бұл фильмде басты кейіпкерлердің лесбияндығы оқиғаның салыстырмалы түрде екінші дәрежелі аспектісі болып табылады, ал басты тақырып – ұзақ мерзімді қарым-қатынас, жыныстық бағдарына қарамастан, қалай қиындыққа толып, қанағаттандырмайтын болуы мүмкін. Соңғы кездері "Оскар" сыйлығын "Үздік фильм" номинациясында жеңген "Айшырақ" және "Барлық жерде, барлық уақытта" фильмдері квир кейіпкерлерді көрнекті бейнелеуімен ерекшеленді.