Кіріспе

Терроризм туралы ескерту жүйесі

Америка Құрама Штаттарында Ішкі қауіпсіздік жөніндегі кеңес беру жүйесі (HSAS) – 2002 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдарға жауап ретінде Буш әкімшілігінің басшылығымен құрылған, терроризм қаупі туралы түрлі түсті шкала. Деңгейлердің әрқайсысы федералдық агенттіктер мен штат және жергілікті билік органдарының нақты шараларын іске қосты, сондай-ақ кейбір әуежайлар мен басқа да қоғамдық орындардағы қауіпсіздік деңгейіне әсер етті. АҚШ БАҚ оны көбінесе «терроризм туралы ескерту деңгейі» деп атады. 2011 жылғы 27 сәуірде бұл жүйе Ұлттық терроризмге қарсы ескерту жүйесі деп аталатын жаңа жүйемен алмастырылды.

Тарих

Жүйе 11 қыркүйек шабуылдарына жауап ретінде 2002 жылғы 11 наурыздағы Отандық қауіпсіздік президенттік директивасы 3 бойынша құрылды. Оның мақсаты – федералдық, штаттық және жергілікті билік органдарына, сондай-ақ америкалық халқына террористік әрекеттердің қаупі туралы ақпаратты таратудың толыққанды және тиімді құралын ұсыну болды. Жүйені 2002 жылғы 12 наурызда сол кездегі президенттің ішкі қауіпсіздік жөніндегі көмекшісі Том Ридж жариялады. Дегенмен, жүйені әзірлеуге, іске асыруға және басқаруға жауапкершілік АҚШ Бас прокурорына жүктелді. 2003 жылдың қаңтарында жаңа Ішкі қауіпсіздік департаменті (DHS) жүйені басқаруды бастады. Қауіп-қатер деңгейін жариялау туралы шешімді Ішкі қауіпсіздік министрі, Ішкі қауіпсіздік жөніндегі президенттің көмекшісімен келісе отырып, Отандық қауіпсіздік президенттік директивасы 5-ке сәйкес қабылдайды. 2011 жылғы 27 қаңтарда Ішкі қауіпсіздік министрі Джанет Наполитано Ішкі қауіпсіздік кеңес беру жүйесінің 2011 жылғы сәуірде жаңа екі деңгейлі Ұлттық терроризмге ескерту жүйесімен алмастырылатынын мәлімдеді. Джордж Вашингтон университетінде мәлімдеме жасаған Наполитано түсті кодтау жүйесі көбінесе халыққа "аз ғылыми ақпарат" ұсынғанын және жаңа жүйе "нақты қатерге қатысты" ескертулер беретінін, сондай-ақ "олардың белгілі бір мерзімі болатынын" айтты.

Саяси манипуляция

Ақпараттың жарияланбауы жүйені мемлекеттік шенеуніктердің манипуляциялауына мүмкіндік берді. Осы ерекшеліктерді карикатурашылар, журналистер, ойын-сауық шеберлері және қауіпсіздік сарапшылары сынға алды. 2004 жылы, сайлау жылы, бір рет ескерту деңгейі көтерілді, бұл кейбір сыншылардың Буш әкімшілігі оны қауіпсіздік емес, саяси мақсаттарда пайдаланды деген күдік тудырды. 2009 жылы Ридж өзінің "Біздің заманымыздың сынағы: Америка қоршауда және қалай қауіпсіздікке қол жеткізуге болады" атты кітабында президент Буштың жақын кеңесшілері (қорғаныс министрі Дональд Рамсфелд және бас прокурор Джон Эшкрофт сияқты) 2004 жылғы қарашадағы президент сайлауы алдында оған ескерту деңгейін көтеруге қысым көрсеткенін айтты. Ридж бас тартты. "Осы оқиғадан кейін, мен федералдық қызметтен жеке секторға өту жоспарымды іске асыруым керек екенін түсіндім", - деді ол. 2004 жылдың желтоқсан айында Ұлттық қауіпсіздік кеңесі түсті кодтау жүйесін қарау туралы шешім қабылдады. Кеңес мүшелерінің бірі оның пайдалылығын жоғалтқанын айтты. Ридж қоғамдық форумда жүйенің "сұрақтар мен тіпті сындарға" себепкер болғанын мойындады. Ридж сондай-ақ, басқалар қауіп деңгейін көтеруді талап еткенде әрқашан келіспегенін айтты. "Кейде біз барлау бағалауымен келіспейміз", - деді Ридж. "Кейде ақпарат дұрыс болса да, елді дабылға түсірудің қажеті жоқ деп ойладық. Кейбір адамдар оны көтеруге тым құлшынды болды, біз: "Осы үшін бе?" дейтінбіз". DHS терроризмге қатысты ескертулер бетінде "Ескерту деңгейін көтеру елдің экономикасына, физикалық және психологиялық жағдайына әсер етеді" екенін нақты көрсетті. 2009 жылғы қаңтарда жарияланған зерттеуде психикалық аурулары бар адамдар, мүгедектер, афроамерикандықтар, латиноамерикандықтар, қытай және корей америкалықтары, сондай-ақ АҚШ азаматтары емес адамдардың HSAS ескерту деңгейі жоғары деп ойлауға және осы қорқыныштан көбірек уайымдануға және мінез-құлқына өзгеріс енгізуге бейім екені анықталды.

Қателі және толыққанды мақсат тізімінің табылуы

Ішкі қауіпсіздік департаментінің (DHS) бас инспекторы DHS "Ұлттық активтер дерекқорына" енгізілген террористік нысандар тізімінде, террористік қауіп деңгейі жоғарылғанда қосымша қауіпсіздікке ие болуға тиіс нысандардың арасында, "маңыздылығы анық көрінбейтін" көптеген нысандар бар екенін анықтады және олар тізімге енгізілмеуі керек еді. Мысалы, тізімге көше соңындағы жағажай, ақшақарбы фабрикасы, пончик дүкені және үй жануарларын күтіп бағу орталығы кірді. 2006 жылдың шілдесіне дейін тізімде 77 069 нысан болды. Бас инспектордың баяндамасында басқа да күлкілі келеспеушіліктер анықталды, мысалы, Индиана штатында 8 591 потенциалды террористік нысан болса, бұл Нью-Йорк штатындағы 5 687 нысаннан 50%-ға көп, ал Калифорния штатындағы 3 212 нысаннан екі есе көп, тіпті Нью-Йорк пен Калифорния штаттары Индианадан үлкен және Американың танымал нысандарына ие. Ұлттық қауіпсіздік департаментінің өкілдері тізімде ешқандай кемшілік жоқ екенін мәлімдеді.

Жұмыс тобы

2009 жылдың қыркүйегіндегі HSAS жұмыс тобының есебінде "ағымдағы жүйе мекемелік аудитория үшін жеткілікті жақсы қызмет еткені", бірақ "жұртшылыққа сенімді түрде пайдалы ақпарат жеткізу мүмкіндігі нашар" және "жүйеге деген сенімнің алаңдатарлықтай жетіспеушілігі бар" деген қорытынды жасалды. Жұмыс тобы болашақ қауіп-қатерлерді "жалпы елдің сақтандыру деңгейін көтеру" емес, "қатерге ұшыраған нақты аймақ және сектор" бойынша нақтырақ бағытта қарастыруды, сондай-ақ "Америка Құрама Штаттары үшін жаңа қалыпты жағдай - сақтық" деп мойындау үшін деңгейлер санын бестен үшке дейін азайтуды ұсынды. Жұмыс тобы жүйедегі түспен кодтаудан бас тарту мәселесінде келіспеді, бірақ егер мұндай кодтау қолданыста қалатын болса, "масштабты реформа қажет" деп мәлімдеді.

Қауіп деңгейінің өзгеруі

2009 жылы HSAS қауіп деңгейі 17 рет өзгерді. 2006 жылдың қыркүйек айының ортасына дейін ескерту, 11 қыркүйек шабуылдарының бесінші жылдығымен сәйкес келу үшін ұзартылды. Соңғы кездегі тағы бір көзге түсетін шабуылдар – АҚШ әскерлері мен Франкфурт әуежайына жасалған шабуылдар.