Кіріспе

Қаңырсәрсенбіге дейінгі мереке
Карнавал мерекесі

Марди Гра (,; сондай-ақ, Көрімдік сейсенбі деп те аталады) – Карнавалдың (Шрубетид немесе Фастелавен деп те аталады) соңғы күні; осылайша, ол Қаңырсәрсенбіде басталатын Ұлы оразаға дейінгі күнге түседі. Марди Гра француз тілінде "Майлы сейсенбі" деген мағынаны білдіреді, бұл христиандық Ұлы ораза кезеңіне дайындалу үшін бай, майлы тағамдарды жеудің соңғы түнін көрсетеді, ораза кезінде мұндай тағамдардан бас тарылады.

Өмірбаян

Оразаның литургиялық мезгілінде христиандар тарихи түрде ет, жұмыртқа, сүт өнімдері және алкоголь сияқты мол тағамдардан бас тартқан. Бұл практика Шығыс христиандығында (мысалы, Копт православие шіркеуінде) және Даниял оразасын ұстанатын Батыс христиан қауымдарында әлі де жалғасуда. VI ғасырға дейін Ораза қара ораза арқылы сақталып келген, ол күн батқаннан кейін бір вегетариандық тамақ пен суға рұқсат берумен, тамақ пен сұйықтықтан толығымен бас тартуды талап еткен. Шабан мейрамындағы панкейк дайындау дәстүрі, сондай-ақ панкейк жарыстары осы практикамен байланысты, яғни Ораза басталар алдында «артық жұмыртқа, сүт және майды пайдаланумен» байланысты. Көптеген христиандық шіркеулерде, протестанттар мен рим-католиктерде Шыршалы сейсенбі күні шіркеу қоңырауларын соғу (бұл күні соққан қоңырау Шыршалы қоңырауы деп аталады) «сенімділерді Оразаның салтанатты мезгілі алдында тәубеге шақыру» және адамдарға «панкейк пісіруді бастау» үшін жасалады. Осылайша, Шроветидтің ерекшелігі – Оразаның қасіретті мезгілі басталар алдында Марди Грамен байланысты көңіл көтерудің соңғы мүмкіндігі. Шроветидтің соңғы күні, Марди Гра (Майлы сейсенбі), «адамдар Оразаға дайындалу үшін барлық мол тағамдарды жеп, толып кеткенін сезінгендіктен» осылай аталады, осылайша тәубе ету кезеңіне дайындалады. Ал кейбіреулер Күл сәрсенбісіне дейінгі соңғы үш күнді Марди Гра деп есептейді. Алабама штатының Мобил қаласында Марди Грамен байланысты әлеуметтік шаралар қараша айында басталады, одан кейін Жаңа жыл қарсаңында мистикалық қоғамдардың би кештері өтеді, ал қаңтар және ақпан айларында шерулер мен билер Күл сәрсенбісіне дейінгі түнгі жарыққа дейін жалғасады. Бұрынғы уақыттарда шерулер Жаңа жыл күні өткізілген.

Бельгия

Монс маңындағы Биншедегі үш күндік карнавал Бельгиядағы ең танымал карнавалдардың бірі болып табылады. Ол Ұлы оразаға дейінгі Шыршалы сейсенбіде (немесе Марди Гра) өтеді. "Жиль" деп аталатын артистер ұлттық түстерде – қызыл, қара және сары түстерде әсем костюмдер киеді. Парад барысында олар көрермендерге апельсин лақтырады. 2003 жылы ЮНЕСКО оны адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврлерінің бірі деп мойындады.

Чехия

Чехияда Масленицаны тойлау – халықтық дәстүр, ол Мазопуст (ет оразасы, яғни оразаның басталуы) деп аталады. Праганы қоса алғанда, көптеген жерлерде мерекелік шаралар өтеді, бірақ бұл дәстүр есіктен-есікке шеру өткізген және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік материалдық емес мәдени мұра тізіміне енген Старе Гамри сияқты ауылдарда да кең таралған.

Германия

Германияда бір күні тойлау аймаққа байланысты түрліше аталады, мысалы, Fastnacht – ораза кезіндегі оразаның қарсаңы, немесе Төменгі Рейн аймағында аталғандай Veilchensdienstag (Бәйқуе сейсенбісі). Мерекелер көбінесе Германияның кейбір бөліктерінде Heilige Drei Könige деп белгілі Epiphany-ден басталып, Күл жексенбісіне дейінгі түнге дейін созылады және Германияда, Австрияда және Швейцарияның неміс тілді аймақтарында Карневал немесе Фасшинг деп әртүрлі аталады. Оны көбінесе "бесінші маусым" деп те атайды, ол дәстүрлі түрде 11 қарашада сағат 11:11-де (11/11 11:11) Хоппедитц Ервахенмен (Хоппедитцтің оянуы, Карневал маусымын бейнелейтін ақымақ) басталып, Fastnacht-та оның күлкілі жерлеу рәсімімен аяқталады. Карневал түрлі ұйымдастырушы қоғамдар ұйымдастыратын үлкен той-кештермен толы және әдетте Schmutziger Donnerstag немесе Fetter Donnerstag (Майлы бейсенбі), Unsinniger Donnerstag (Ақылсыз бейсенбі), Altweiberfastnacht, Greesentag және басқа да атаулармен белгілі бастамамен шиыршыққа жетеді. Стандартты неміс тілінде "schmutzig" сөзі "ласты" дегенді білдіреді, бірақ алемандық диалекттерде "schmotzig" сөзі "май" (Schmalz) немесе "жуыр" дегенді білдіреді; сондықтан бұл "Майлы бейсенбі", себебі сол кезде ораза басталғанға дейін қыста қалған май мен сары май тұтынылатын. Altweiberfastnacht кезінде әйелдер еркек киімдерін киіп, олардың рөлдерін атқаратын. Солтүстік Рейн-Вестфалия штатының көптеген қалаларында жергілікті әйелдердің қалалық әкімдіктерді "басып алуы" дәстүрге айналды.

Италия

Италияда Марди Гра Мартиди Грасо (Қоңыр сейсенбі) деп аталады. Бұл Карнавалдың басты күні, сондай-ақ, мерекелердің басталуын белгілейтін Giovedí Grasso (Қоңыр бейсенбі) деп аталатын бейсенбі күні де маңызды. Солтүстік Италиядағы ең әйгілі Карнавалдар Венеция, Виареджио және Ивреа қалаларында өтеді, ал Италияның оңтүстігінде Сардинияның Сартильясы және ерекше апотропалық маскалар, әсіресе мамутондар, иссохадорлар, с'урцу (және т.б.) көбірек танымал, олар өте ерте заманнан жеткен дәстүрге жатады. Ивреада орта ғасырлардан бастау алған ерекше "Апельсин шайқасы" бар. Мерекенің итальян тіліндегі атауы Карневале деп жазылады.

Швеция

Швецияда бұл мереке Fettisdagen деп аталады, онда fastlagsbulle жейді, көбінесе Semla деп аталады. Атау "fett" (май) және "tisdag" (сейсенбі) сөздерінен шыққан. Бастапқыда, осы күні ғана fastlagsbullar жеуге рұқсат етілген.

Америка Құрама Штаттары

Бұл мереке бүкіл Америка Құрама Штаттарында ұлттық деңгейде тойланбаса да, елдегі тарихи тұрғыдан француздық этностық қалалар мен аймақтарда айтулы мерекелер бар. Марди Гра Солтүстік Америкаға француз католик дәстүрі ретінде 17 ғасырдың соңында Пьер Ле Мойн д'Ибервилл және Жан Батист Ле Мойн де Бьенвилл ағайындыларымен бірге келді. Оларға король Людовик XIV Луизиана территориясында Францияның талаптарын қорғауды тапсырған болатын, ол қазіргі АҚШ штаттары Алабама, Миссисипи, Луизиана және шығыс Техастың бір бөлігін қамтиды. Бьенвилл 1702 жылы Мобил қаласын (Алабама штаты) француз Луизианасының алғашқы астанасы ретінде құрды. 1703 жылы Мобилдағы француз қоныс жайлаушылары болашақта Америка Құрама Штаттарында алғашқы ұйымдастырылған Марди Гра мерекесін қалыптастырды. Алғашқы бейресми мистикалық қоғам немесе крев 1711 жылы Мобилда құрылды, ол Boeuf Gras қоғамы еді. 1764 жылы француз тері саудагерлері құрған Сент-Луис, Миссури, АҚШ-тағы екінші ең ірі Марди Гра мерекесін өткізеді деп мәлімдейді. Мереке Францияның тарихи ауданы Сулардта өтеді және бүкіл елден жүздеген мың адамды тартады. 1760 жылдары құрылғанмен, Сент-Луистің Марди Гра тойы тек 1980 жылдардан бастау алды. Қалалық мереке "12-ші түнді" тойлаумен басталады, ол Эпифания күні өткізіледі және Майлы сейсенбіде аяқталады. Маусым қаланың бай француз католик мұрасын көрсетіп, түрлі шерулермен толығады.

Киімдер

Марди Гра, Күлдік Сәрсенбінің қайғылы күні алдында өмірді тойлау ретінде, оның қатысушылары көбінесе маскалар мен костюмдерді киеді, ал ең танымал мерекелік түстер – күлгін, жасыл және алтын. Мысалы, Жаңа Орлеанда бұл кейіпкерлер көбінесе перилер, жануарлар, мифтердегі адамдар немесе ортағасырлық костюмдер, сондай-ақ клоундар мен үндістер (жергілікті американдықтар) болып келеді. Көптеген қазіргі костюмдер түрлі-түсті қауырсындар мен плащтардан жасалған әсем туындылар. Марди Гра костюмдері Хэллоуин костюмдері сияқты зомбилер, мумиялар, жартастар, қан және осы сияқты нәрселермен байланысты емес, бірақ кейбіреулерінде өлім тақырыбы кездесуі мүмкін. Венеция дәстүрі әдеттегі костюмдер қатарына алтын маскаларды қосты.

Әйелдердің әсері

Дін осыны күнә деп үйретсе де және христиандық ұстамдылық стандарттарына қайшы келетінін айтса да, АҚШ-тың Нью-Орлеан қаласындағы Марди Гра мерекесінде кейбір әйелдердің кеуделерін ашық көрсетуі 1889 жылдан бері тіркелген. Ол кезде «Таймс Демократ» газеті «көшедегі барлық әйелдердің маскарад киімдеріндегі ұстамсыздық деңгейіне» наразылық білдірген. Бұл әдет көбінесе Бурбон көшесінің жоғарғы жағындағы туристермен шектелген.