Кіріспе
Шығыс Лотиандағы қала, Шотландия.
Солтүстік Бервик (Bearaig a Tuath) – Шотландияның Шығыс Лотиандағы теңіз жағалауындағы қала және бұрынғы корольдік қала. Ол Форт фиордының оңтүстік жағалауында, Эдинбургтен шамамен 32 километр (20 миль) шығыс-солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Солтүстік Бервик 19 ғасырда екі құмды шығанағы – Шығыс (немесе Милси) шығанағы және Батыс шығанағы болғандықтан танымал демалыс орнына айналды және бүгінде де туристерді қызықтыруда. Әр шығанақтың шетіндегі гольф алаңдары барлық келушілерге ашық.
Атауы
Бервик атауы "арпалы шаруашылық" дегенді білдіреді (көне ағылшын тілінде "bere" сөзі "арпаны", ал "wic" сөзі "шаруашылықты" білдіреді). Басқа Шотландия жер аттарындағы "wick" жұрнағы сияқты, бұл сөз "қосылған шығанақ" (көне норвеж: vík) дегенді де білдіруі мүмкін. Бұл Бервикті Бервик-апон-Твидтен ажырату үшін "Солтүстік" деген сөз қолданылған, оны орта ғасырлар бойы шотландтар "Оңтүстік Бервик" деп атаған. 1250 жылы ол Нортбервик деп жазылған.
Тарихқа дейінгі кезең және археология
Солтүстік Бервик төбесінің оңтүстік беткейінде кем дегенде 18 дөңгелек үйдің іздері, мол қоқыс орындары және 2000 жыл бұрынғы егіс жүйесінің қалдықтары табылды. Қалада көптеген археологиялық қазбалар жүргізіліп, Солтүстік Бервик қаласының орта ғасырлық және қазіргі заманғы ескерткіштерінің куәліктері анықталды. Осы қазбалардың бірі темір ғасырына жататын бірнеше тас жәшіктердегі жерлеу орындарын ашты, бұл аймақта орта ғасырға дейін адамдар тұрғандығын көрсетеді. Ең ауқымды қазбалар 2000-шы жылдарда қаладағы су құбырларын ауыстыру кезінде жүргізілді, осы жұмысты археологтар бақылады. Осы қазбалар қала қабырғаларының алғашқы іздерін тапты. Шотландияның шығыс жағалауындағы барлық қалалар Парламент актісімен (1503 жыл) қабырғалар салуға міндетті болған, бірақ оған дейін олардың салынғандығына ешқандай дәлел болмады. Сондай-ақ, қаланың басты көшесі – Жоғары көше екені анықталды, бұрын болжамдалып келген Сапалы көше емес.
Орта ғасырлар
Қазба жұмыстары VIII ғасырдың басында-ақ Фифтегі Эли қаласына жақын орналасқан Эрлсферриге паломниктерді Сент-Эндрю қасиетті орнына жеткізетін паромның болғанын көрсетті. Солтүстік Бервик порты XII ғасырда бұрынғы паромдық сауданың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін салынған. Бұл паром жақында қайта іске қосылды; жаз айларында қайық Солтүстік Бервик пен Фифтегі Анструтер арасында қатынайды, бұл түпнұсқа паромға құрмет көрсету үшін жасалған. Шамамен 1150 жылы Макдафф руынан шыққан Фиф графы Дункан ықпалды цистерциандық әйелдер монастырын құрды (оның билігі Шотландия реформациясына дейін сақталды және 1588 жылы таратылды). Дунканның отбасы көп ұзамай, XIII ғасырдың басында Солтүстік Бервик қамалын салдырды, қаланың шығыс жағында, қазіргі Касл-Хилл орналасқан жерде, Танталлон террасасының басында ағаштан жасалған мот және бейлиді орнатты. Бұл қамалға 1306 жылы Пемброк графы шабуыл жасап, басып алды; ағылшыздар 1314 жылы Баннокберн шайқасынан кейін оны тастап кетті. XIV ғасырдың соңында Лаудер әулеті (Басс Рок қамалының иелері) осы жерде құлпынайы бар тас мұнара салды; алайда олар 1420 жылға қарай Басс қамалының пайдасына оны тастап кетті, мүмкін жақын жердегі Танталон қамалының иелерімен болған қақтығыс салдарынан. XIV ғасырда қала Уильям Дуглас, 1-ші Дуглас графының басқаруымен барондық бургқа айналды, ол өзінің билігін нығайту үшін жақын маңдағы Танталон қамалын салды.
Орта ғасырдан кейінгі кезең
Кейіннен, он бесінші ғасырда, шотландтық Джеймс I патшалық құрған кезде қала корольдік қалашыққа айналды. Порттағы "Алд Кирк Грин" алаңында Солтүстік Бервик сиқыршылық процестерінде (1590–92) айыпталушылар жиналатын болған. Аңыз бойынша, 1590 жылы шайтанның өзі сол жерде өткен бір рәсімге қатысқан. XVI ғасырда кем дегенде 70 адам сиқыршылық процестеріне қатысты, ал осы оқиғалар Роберт Бернстің "Там о'Шантер" және Молли Хантердің "Он үшінші мүше" шығармаларына шабыт берді. Солтүстік Бервиктегі ең әйгілі сиқыршылық процестердің бірі – Агнес Сэмпсонның ісі. Ол король Джеймс VI Даниядан жаңа әйелі Аннамен қайтып келе жатқанда Солтүстік теңізде қатты дауыл тудыру үшін у жасады деп айыпталды. Сот 1591 жылы өтті, оған король Джеймс қатысты. Агнес Сэмпсон жазалап, мойку үшін азапталып, көптеген кінәсіз адамдар сияқты бағанаға байланып, өртеліп өлтірілді.
XVIII ғасырда киттер аулау
Жергілікті халық ауыз әңгімелері, жер-су аттары және 1709 жылы Лоу төбесіне алғаш орнатылған қаңқадан жасалған арка, портың кит аулау саласымен байланысты болғанын көрсетеді, бірақ оны растайтын жазба деректер өте аз. Егер осылай болса, бұл салаға қатысуы шамалы болған, және жақын орналасқан Лит портынан қалып қойған болар еді. Шындығында, Солтүстік Бервик жағасында жылдар бойы, тіпті соңғы кезде де киттер құрлыққа шығып жатыр.
Индустриялық және заманауи
1850 жылы темір жол келгеніне қарамастан, өнеркәсіптік революция қаланы шатқа баспады. XIX ғасырдың соңында Солтүстік Бервик гольф және демалыс орындарымен дамыды. Қала тез арада Эдинбургтен жұмысқа барып-қайтатындар мен зейнеткерлер үшін танымал мекенге айналды. Қаланың мөлшері мен халқы 1970 жылдарға дейін салыстырмалы түрде тұрақты болды, содан кейін қала шетінде үй салу қарқынды жүрді, бірінші кезекте оңтүстікке қарай (1950-1970 жылдар), содан кейін темір жол бойымен батысқа қарай кеңейтілді (1980 жылдардан қазірге дейін). Қаланың оңтүстік жағында "қолжетімді бағадағы тұрғын үйлерге" баса назар аударатын жаңа жобалар туралы әңгімелер айтылуда. Халық саны айтарлықтай өсті, бірақ "жарылысқа" ұшырамады, ал үй бағасы 1950 жылдан бері күрт өсті. Солтүстік Бервик тұрақты түрде ұлттық үй бағасы туралы сараптамаларда көш бастап тұрады, ал бағалары Эдинбургпен салыстыруға болады. 2006 жылы Солтүстік Бервик Шотландиядағы ең қымбат теңіз жағалау қаласы деп танылды, ал 2009 жылы Сент-Эндрюс қаласынан кейін екінші орынды иеленді. 2021 жылы Шотландияда өмір сүруге ең жақсы орын деп дауыс берілді.
Аралдар
Форт аралдарының бірнешеуі қалаға жақын және одан көрінеді: мысалы, Фидра, Лэмб, Крейглит және Басс Рок; соңғысы – теңіз құстарының өркендеген колониясына, оның ішінде тупиктер мен бакланға арналған орын. Басс Рок теңіз құстарының ақ реңді қауырсындары мен олардың бетінің көп бөлігін жабатын ақ гуаносының әсерінен ақ түсті болып көрінеді. Теңіз құстарын жақыннан, порт маңындағы Шотландия теңіз құстары орталығынан басқарылатын қашықтықтан бақылау камералары арқылы қарауға болады.
Көрікті жерлер
Басс-Рок, Фидра және басқа аралдарға қайық саяхаттары, бірақ жағаға түсуге шектеулер бар және теңіз жағдайына байланысты. Шотландия теңіз құстары орталығы – Басс-Рокта және басқа жерлерде кездесетін теңіз құстары туралы ақпараттық орталық. Солтүстік Бервик төбесі – қаладан биік көтерілген 613 фут (187 м) биіктіктегі вулкандық төбе. Оның ең жоғарғы бөлігінде Наполеон дәуіріндегі сигнал станциясының қираған қалдықтары бар. 2005 жылдың маусым айында киттің жақ сүйегінен жасалған арка құлап, 2008 жылдың маусым айында шыны талшықтан жасалған көшірмесімен ауыстырылды. Жағажайлар – Солтүстік Бервиктің басты тартымдарының бірі – алтын құмдары мен теңіздің әсерінен ерекше пішін алған магмалық тастармен толы жағажайлар. Шығыс құмдарында толқындармен толатын қайық жүзуге арналған көл/шашу ойнауға арналған бассейн бар. Сиклиф – қаланың шығысында орналасқан, жеке меншіктегі, көрікті жағажай және иелік, кіру үшін ақы төленеді. Гольф – қалада екі гольф алаңы бар: Батыс Линкс және Глен немесе Шығыс Линкс, сондай-ақ Шығыс Лотиан жағалауында тағы бірнеше алаң бар. Қаладан өтетін екі 18 лункалы гольф алаңы және гольф тарихына арналған жол да бар. Теннис – Глендегі теннис корттары жыл сайынғы Шығыс Лотиан ашық теннис турнирін қабылдайды. Шығыс Лотиан яхт клубы көптеген ұлттық және халықаралық жарыстарды өткізеді. Джон Мьюр жолы, Шығыс Лотианның жағалау жолы қаладан өтеді. Танталлон қамалы – Солтүстік Бервиктен 5 км шығысқа қарай орналасқан, Historic Scotland қамқорлығындағы, көбінесе қираған 14 ғасырлық қамал.
Басқару
Алба партиясының Кенни МакАскилл 2019 жылдан бері Шығыс Лотиан округінің парламент депутаты болып қызмет етеді. Шотланд Ұлттық партиясының (SNP) бұрынғы Шығыс Лотиан кеңесінің төрағасы Пол МакЛеннан 2021 жылдан бері Шығыс Лотианның Мәжіліс депутаты болып қызмет етеді. Солтүстік Бервик жағалауы округінде үш кеңесші бар.
Шіркеулер
Қалада бірнеше шіркеу бар. Олардың ішінде:
Білім
Солтүстік Бервик қаласын "Лоу" бастауыш мектебі және орта мектеп жасындағы балаларға арналған Солтүстік Бервик орта мектебі қамтамасыз етеді. Бұл мектеп өте жақсы беделге ие және жыл сайынғы емтихан нәтижелері бойынша Шығыс Лотиан ауданындағы басқа мектептерден үнемі жоғары көрсеткіштерді көрсетеді.
Көлік
Қалаға Солтүстік Бервик теміржол станциясы қызмет көрсетеді. Солтүстік Бервик желісі 1850 жылдың 17 маусымынан бері Эдинбургпен теміржол байланысын қамтамасыз етіп келеді және қазір ScotRail компаниясы басқаратын бұл желі қала мен астана арасындағы басты көліктік байланыс болып табылады. Сапар 33 минутқа созылады және сағат сайын, жұмыстың қызу уақытында және сенбі күндері қосымша пойыздармен жүреді. Шотландия теңіз құстары орталығына билеттерді теміржолмен бірге алуға болады. Апта ішінде Глазго Орталық станциясына шамалы қызмет көрсетіледі, бірақ Глазго орталығына барушыларға Эдинбург – Глазго Куин Стрит бағытындағы қызметке ауысу ұсынылады. Қала мен Эдинбург қаласының орталығы арасында 124 және X24 нөмірлі автобустар тұрақты түрде қатынайды. Эдинбург әуежайы – Солтүстік Бервикке ғана емес, бүкіл графтыққа ең жақын әуежай, ол көлікпен шамамен 45 минуттық, ал қоғамдық көлікпен 1 сағат 20 минуттық жерде орналасқан. Lothian Buses компаниясының еншілес кәсіпорны – East Coast Buses Эдинбургтен (Semple Street) Портобелло, Муссельбург, Престонпанс, Лонгнидри, Аберлади, Гуллан және Дирлтон арқылы Солтүстік Бервик Tesco-ға сағатына екі рет автобус қатынайды. Солтүстік Бервик қаласындағы автобус High Street (Church Street аялдамасы) арқылы Tesco Terminus-қа дейін және кері бағытта, содан кейін Эдинбургке оралады. Сондай-ақ, Хэддингтон, Данбар және Шығыс Фортундағы Ұшу мұражайы сияқты жерлерге жергілікті автобустар қатынайды.
Әдеби байланыстар
Роберт Луис Стивенсон (1850–1894) балалық шағында және жастық шағында қалада көптеген демалыстарын өткізді. Оның әкесі, инженер және маяктар салушы Томас Стивенсон отбасын қаланың әртүрлі жерлеріне демалысқа алып баратын. Фидра аралының «Қазына аралына» түрткі болғаны айтылады, ал оның «Катриона» романының ( «Қорықталғанның» жалғасы) көп бөлігі осы жердегі оқиғалар негізінде жазылған. Шотланд жазушысы Уильям Далримпл (1965 жылы туған), негізгі жұмысы Британдық Үндістанға арналған, оның отбасы бұл аймақтың көп бөлігіне ие болған. Уильямның әкесі, сэр Хью Гамильтон Далримпл – қазіргі және 10-шы Норт-Бервик баронеті. Уильям төрт бауырдың ең кішісі.
Туған қала
1999 жылдан бері Солтүстік Бервик Данияның Кертеминде қаласымен қалалық байланыс орнатқан.