Кіріспе

Шотландияның Шотландия шекарасындағы қала, Ұлыбритания.
Шотландияның қалалық бекінісі.

Пейблс (Na Pùballan) – Шотландияның Шотландия шекарасындағы қала. Тарихи тұрғыдан патшалық қалалық бекінісі және Пиблшир графтығының орталығы болған. 2011 жылғы халық санауы бойынша халық саны 8 376 адамды құрады, ал 2018 жылғы маусым айындағы бағаланған саны 9 000 адамға жетті.

Тарих

Бастапқыда базар қаласы болған Пиблс, 19 және 20 ғасырдың басында Шекара аймағының жүн өнеркәсібінде маңызды рөл атқарды. Көптеген диірмендер 1960 жылдары жабылды, бірақ соңғысы 2015 жылға дейін жұмыс істеді. Пиблс қаласының мінезі өзгерді; қазір ол Эдинбургте жұмыс істейтін көптеген адамдарға үй болып табылады, сонымен қатар, әсіресе жаз айларында танымал туристік орынға айналды. 19 ғасырдың ортасы мен соңында денсаулық сақтау туризмі гидропатиялық мекемелер негізінде дамыды, олар уақыт өте келе қонақ үй форматына өтті, ал Пиблс Гидро қонақ үйі сол дәуірден сақталған санаулы нысандардың бірі. Қаланың ең танымал ғимараттарының қатарында Пиблс ескі шіркеуі және Нейдпат қамалы бар. Басқа жергілікті көрікті жерлерге мұражай және Кайлзи бақшасы кіреді. Пиблс қаласы жоғары көшедегі дүкендерінің ассортименті үшін бірнеше марапатқа ие болды.

Орналасқан жері

Пиблс Твид өзені мен Эддлстон суының (жергілікті тұрғындар "Кадди" деп атайды) тоғысқан жерінде орналасқан. Твид батыстан шығысқа қарай ағады, ал Эддлстон солтүстіктен басталып, тоғысуға дейін оңтүстік-батысқа бұрылады. Осы оңтүстік-батысқа бұрылыс шығысқа қарай ашық, ал оңтүстік және солтүстік жағы өзендермен шектелген үшбұрышты жерді құрайды. Атауының бритондық "pebyll" шатырларынан шыққандығы, яғни уақытша елді мекенді білдіргендігі қабылданған. 1570 жылдан бастап, шығыс жағы шығысқа қарай иіліп өтетін қала қабырғасымен қоршалған, және Глентресске баратын жол осы қабырға арқылы Шығыс қақпасынан өтеді. Осы қақпа арқылы өтетін жол, Истгейт, Пиблстегі төрт қақпаның бірі, ал қалғандары – Нортгейт, Бриджгейт (Эддлстон суының қаланың солтүстігінен өтетін жері) және Людгейт (қаланың батыс қақпасы), қазір Янг-стрит деп аталады. Истгейт және Нортгейт көшелерінің қиылысында, Истгейт Хай-стритке айналатын жерде ежелгі базар орталығы орналасқан. Бүгінгі күнгі базар бұрынғы теміржол станциясының жанындағы тұрақта өткізіледі, оның солтүстік және оңтүстік жақтарында қала қабырғасының қалдықтары сақталған. Пиблс Хай-стриті Твид өзенімен қатарласып, батыс жағында шіркеу орналасқан тік жардың бойымен созылады.

Тарихи ерекшеліктер мен дәстүрлер

Пиблстегі ең көне ғимарат – Сент-Эндрю шіркеуінің мұнарасы. Шіркеу 1195 жылы негірленген. Ол (басқа көптеген Шекаралардағы аббаттықтар мен приораттармен бірге) Генрих VIII-нің әскерлерімен қиратылған. Ыдыраған тастар көптеген жергілікті ғимараттар үшін қолданылып, шіркеу қорымындағы қабір тастарының арасында ғана мұнара қалды. Қаладағы тағы бір ежелгі шіркеу – Крест Кирк, ол 1261 жылы негірленген. Қазір көбінесе қираған күйде болғанымен, Крест Кирк жергілікті фестивальде маңызды рөл атқарады. Пиблстегі жылдық жергілікті фестиваль Белтане деп аталады, және (көптеген Шекара фестивальдеріндегідей) Жалпы мінгізуді (Common Riding) қамтиды. Белтане, айқыш алаңында жарияланып, Белтане патшайымының (жергілікті үш бастауыш мектептің бірінен таңдалған қыз) және оның сарайының, соның ішінде Бірінші және Екінші сарайлықтар, қылыш ұстаушы және ту ұстаушының, приход шіркеуі алдындағы сатыларда тәж кигізілуімен аяқталады. Фестивальдің ересек басшысы – Корнет, ұйымдастыру комитеті қаланың беделіне лайық деп таныған жергілікті жас жігіт, ол бір жыл бойы қаланың туын алып жүреді. Қаланың батысында Нейдпат қамалы орналасқан, оған Хей Лодж паркі арқылы жаяу барып жетуге болады; жол бойы қамалдың әсем көрінісін тамашалауға болады. Қазір қамал жұртқа жабық. Басты көшенің оңтүстік жағында ескі бур кеңселері орналасқан. Оларға қала кітапханасы, сурет галереясы және жергілікті мұражай кіреді. Бұл ғимарат Чемберс институты деп аталады, оны қаладан шыққан Чемберс баспа үйінің мүшесі Уильям Чемберс қалаға сыйлаған. Чемберстің үйін Пиблстегі ең көне көшеде – Биггиескноуде табуға болады. Ортағасырлық бурдың азаматтық орталығы болған Пиблс толбуты Шотландиядағы археологтар қазба жұмыстарын жүргізген жалғыз ортағасырлық толбут орны болып табылады. Пиблс енді теміржол желісіне қосылмаған. Бұрын, Симингтон, Биггар және Броутон теміржолы Пиблсті Эдинбург пен Галашилске байланыстырған, сондай-ақ жүк станциясы мен Пиблс және Пиблс Батыс станциялары болған. Эдинбургке қатынайтын X62 бағытындағы Borders Buses қызметі сақталған. Тарихи тұрғыдан Пиблс және Шотландия шекарасы көптеген тоқыма кәсіпорындарының орналасқан жері болды. Бүгінгі күні де Марш-стрит Миллс Роберт Нобль және оның серік компаниясы Реплин Тканейдің орналасқан жері болып табылады.

Елтаңба

Пиблздің Корольдік Бургінің қаруларында қызыл фонда үш лосось бейнеленген. Геральдикалық сипаттамасы: Гул, үш лосось қарама-қарсы жүзіп, тік бойымен (in pale) дұрыс түсті (proper). Девизі – Contra Nando Incrementum, латын тілінде "Ағысқа қарсы жүзу арқылы өсу болады", бұл лососьтардың жыл сайынғы көбею мақсатымен Туид өзеніне жылжуына сілтеме жасайды. Бір лосось алға қарай, екі лосось артқа қарай бағытталғандығы, өзенге бір лосось көтерілсе, екі лосось теңізге қайта оралатынын көрсетеді. Бұл қару өте көне, алғаш рет 1320 жылға дейін салынған қаланың сауда орталығында (mercat cross) пайда болған. Бастапқыда түстер стандартталмаған, фон көк, жасыл немесе қызыл болған. Соңғысы ең көп таралған, және 1894 жылы Лорд Лион қаруды ресми түрде бекіткен кезде, қала клеркі Уильям Буханның өтініші бойынша қызыл түс таңдалды. Бұған дейін ол А. С. Фокс Дэвистен қаруды пайдалану құқығын күмәндандыратын хат алған болатын. 1975 жылы ескі шотландтық бургтар таратылғаннан кейін қарулар қолданудан шықты. 1988 жылы олар Пиблздің Корольдік Бургі және Аудандық Қоғамдық Кеңесіне қайта берілді, олар бүгінге дейін қаруды қолданады, оған қоғамдық кеңестің тәжі қосылған. Швецияның Ангерманланд провинциясының дәстүрлі гербі де ұқсас, бірақ көк фонда.

Мекемелер

2014 жылы Creative Scotland Пиблсті Шотландиядағы өз өлшеміндегі ең шығармашылық орын деп атап, қалаға «Шығармашылық орын» сыйлығын және өнер шараларын, фестивальдерді және өнер тапсырыстарын жақсарту үшін 100 000 фунт стерлинг сыйлады. Көптеген өнер өнімдері High Street көшесіндегі Eastgate театрында өтеді, онда жыл бойы музыка, драма, би, лекциялар, сондай-ақ балалар мен ересектерге арналған сабақтар ұйымдастырылады. Қалада төрт маңызды жылдық фестиваль өтеді: Beltane фестивалі, Пиблс өнер фестивалі, Tweedlove велосипед фестивалі және Imaginarium. Пиблс жаяу жүргіншілер, велосипедшілер және атпен жүретіндер үшін танымал орталық. Бұл Джон Бьюкен жолының шығыс соңы, ол Пиблс пен Броутон қалалары арасында өтеді. Хавик пен Литтл Вантаж арасындағы Крос-Бордерс Дрив Роуд жолы да қаладан өтеді. Қалада екі танымал шотландтық спорт клубы бар. Пиблс Роверс ФК Пиблске Шотландияның шығыс футбол лигасының аға футбол командасын ұсынады, ал Пиблс RFC қазіргі уақытта Шотландияның Ұлттық лигасының екінші дивизионында шотландтық регби жүйесінде қаланың өкілі болып табылады. Пиблсте Киркленд көшесінің жоғарғы бөлігінде 18 лункалы гольф алаңы орналасқан. Гольф клубы бұрын жергілікті кеңестің меншігінде болған және басқарылған, бірақ кейін мүшелері басқару құқығын алып, өздері басқаратын болды. Пиблсте үш бастауыш мектеп бар: Кингсленд (қазір Розетта көшесіндегі бастапқы орнынан Нейдпат көшесіне көшірілді), Приорсфорд және Рим-католик шіркеуіне қарасты Халируд бастауыш мектебі (қазір Эльчо көшесінен Розетта көшесіндегі бұрынғы Кингсленд бастауыш мектебінің ғимаратына көшірілді). Пиблсте сонымен қатар шекарадағы ең үлкен орта мектеп – Пиблс орта мектебі бар, онда Tweeddale аймағының барлық оқушылары білім алады. 2005 жылы New Economics Foundation жүргізген зерттеу Пиблсті Шотландиядағы ең жақсы қала (Ұлыбританиядағы екінші орын, Йоркширдегі Хебден Бриджден кейін) деп таныды, бұл тәуелсіз дүкендер мен «туған қаланың ерекшелігі» көрсеткіштері бойынша бағаланды. Жергілікті денсаулық сақтау мекемесі – Нейдпат көшесіндегі Хей Лодж ауруханасы.