Майк Ли: режиссер және сценаристтің өмірбаяны

Кіріспе

Ағылшын жазушысы және режиссері (1943 жылы туған)

Майк Ли (20 ақпан 1943 жылы туған) – ағылшын жазушысы және режиссері, кино, театр және теледидар саласындағы мансабының шебері. Ол Канн кинофестивалінде, Берлин халықаралық кинофестивалінде, Венеция халықаралық кинофестивалінде марапаттарға ие болды, үш BAFTA сыйлығын алды және жеті рет «Оскар» сыйлығына ұсынылды. 2014 жылы BAFTA арнаулы сыйлығын алды, ал 1993 жылғы туған күніне орай кино индустриясына қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің офицері (OBE) атағымен марапатталды. Ли Корольдік драмалық өнер академиясында (RADA), Камбервелл өнер мектебінде, Орталық өнер және дизайн мектебінде және Лондон кинотехникалық мектебінде білім алды. Оның актерлік мансабы қысқа болды, 1963 жылғы «Фламанд дүкені» эпизодында сөйлей алмайтын рөлді орындады. 1960 жылдардың ортасында ол театр режиссері және драматург ретінде жұмыс істей бастады, ал 1970 және 1980 жылдары BBC телеарнасы үшін телеспектакльдер мен фильмдер жасады. Ли актерлермен ұзақ репетициялар мен импровизациялық әдістер арқылы фильмдері үшін кейіпкерлер мен сюжетті құруымен танымал. Оның мақсаты – шындықты бейнелеу және «эмоционалды, субъективті, интуитивті, сезімтал, осал фильмдерді» ұсыну. Ол «Секреттер мен өтірік» (1996) фильмі үшін «Үздік режиссер» және «Үздік түпнұсқа сценарий» номинацияларында «Оскар» сыйлығына ие болды. «Топси-Турви» (1999), «Вера Дрейк» (2004) және «Бір жыл» (2010) фильмдері үшін де «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Оның басқа да танымал фильмдері: «Барлығы немесе ештеңе» (2002), «Бақытты бол, сәлем» (2008), «Тернер мырза» (2014) және «Питерлоо» (2018). Оның сахналық пьесалары: «Тышқан иісі», «Бұл үлкен ұят», «Грек трагедиясы», «Қаздың қауырсындары», «Экстази» және «Әбигейлдің кеші».

Ерте өмір және білім

Ли Филлис Паулиннің (туған анасы) және доктор Альфред Абрахам Лидің ұлы. Ли Гертфордширдегі Уэлвин Гарден Ситидегі Брокет Холл қаласында дүниеге келді, сол кезде ол босанау үйі болатын. Оның анасы, күйеуі Корольдік Армияның Медициналық корпусында капитан болып қызмет еткен кезде, жұбаныш пен қолдау үшін Гертфордширдегі ата-анасымен бірге тұруға кетті. Ли Ланкаширдің Салфорд ауданындағы Браутон ауданында өсті. Ол Солтүстік Гресиан көшесіндегі кіші мектепке барып оқыды. Ол еврей отбасынан шыққан; оның әкесінің ата-бабалары Манчестерде қоныстанған орыс еврейлері болған. Отбасылық тегі, бастапқыда Либерман, 1939 жылы "көрнекті себептермен" ағылшын тіліне аударылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Лидің әкесі "Лидің жастық шағының орталығы және "Қиын Еңбек" еске алушы аймағы" - Хайер Браутон қаласында жалпы тәжірибелі дәрігер ретінде мансабын бастады. Ли Грамматикалық мектепке барып оқыды, сондай-ақ оның досы, режиссер Лес Блэр, Лидің алғашқы көркем фильмін, "Сұр Моменттер" (1971) шығарды. Барлық ұлдар оқитын мектепте драма өнеріне зор мән берілді, ал ағылшын тілінің мұғалімі, мырза Наттер, кітапхананы жаңадан жарық көрген пьесалармен толықтырды. Мектептен тыс Ли Лейбористік Сионистік жастар қозғалысы Хабонимнің Манчестерлік бөлімшесінде өркендеді. 1950 жылдардың соңында ол елдің әр жерінде жазғы лагерьлерге және қысқы шараларға қатысты. Осы кезеңде оның көркемдік талғамының ең маңызды бөлігі кино болды, бірақ бұл Пикассо, сюрреализм, "Гун Шоу" және тіпті отбасылық сапарлармен толықтырылды. Лидің әкесі оның суретші немесе актер болуына қатты қарсы болды. Ол үйге келген қонақтарды салуына тыйым салды және оның шығармашылық қызығушылығы үшін оны проблемалы бала деп санады. 1960 жылы "өте таң қалған" Ли RADA-да стипендия жеңіп алды. Бастапқыда RADA-да актер ретінде оқыған Ли, East 15 Acting School-де режиссерлік шеберлігін жетілдіре бастады, онда ол актриса Элисон Стьэдманмен танысты. Ли RADA-ның бағдарламасына теріс жауап берді, апталық репертуар үшін "күлуге, жылауға және сүйісуге" үйренуге мәжбүр болды және көңілсіз студентке айналды. Кейіннен ол Камбервелл өнер және қолөнер мектебінде (1963 жылы), Орталық өнер және дизайн мектебінде және Шарлотта көшесіндегі Лондон кинотехника мектебінде оқыды. Лондонға келгеннен кейін, ол алғаш көрген фильмдердің бірі Джон Кассаветтің 1959 жылғы "Көлгелер" фильмі болды, онда Нью-Йорк көшелерінде "өмір сүретін, сүйетін және дауласатын" бейтаныс актерлер тобы көрсетілді, және Ли "актерлер тобымен бірге нөлден толыққанды пьеса жасау мүмкін" деп ойлады. Осы кезеңдегі басқа да ықпал етуші тұлғаларға Гарольд Пинтердің "Кейірімші" пьесасы кірді. "Ли пьеса мен (Артс Театры) қойылымына қатты әсерленді", Сэмюэл Бекеттің романдарын құштарлықпен оқыды және Фланн О'Брайеннің "трагикомедиясын" ерекше ұнады. Осы кезеңде ол Бекеттің "Соңғы ойын", Питер Бруктың "Король Лир" және 1965 жылы Питер Вайстың "Марат/Саде" қойылымын көрді, бұл импровизация арқылы жасалған қойылым болды, актерлер өз кейіптерін психиатриялық ауруханадағы адамдарға негіздеді. Пикассо, Рональд Сёрл, Джордж Гросс және Уильям Хогарттың көркемдік әлемі де әсер етті. Ли 1960 жылдардың басында бірнеше британдық фильмдерде (Батыс 11, Екі сол аяқ) кішігірім рөлдерде ойнады және BBC телесериалы "Мейгрет" сериалында Руперт Дэвис сұраққа тартып жатқан жас саңырау-сұмдық рөлін ойнады. 1964-1965 жылдары Дэвид Холливеллмен бірлесіп, "Маленький Малкольм и его борьба против евнухов" спектаклін Unity театрында жобалап, режиссерлік етті. Лиді "талантты карикатурист, Оңтүстікке келген, сәл тікенді, өзінің тамырлары мен еврей тегіне қатты мақтан тұтатын (және сынға алатын); және ол 1960 жылдардың баласы және Еуропа киносы мен теледидар мүмкіндіктеріне қызығушылықтың өрбуінің куәсі" деп сипаттайды.

Leigh was born to Phyllis Pauline (née Cousin) and Alfred Abraham Leigh, a doctor. Leigh was born at Brocket Hall in Welwyn Garden City, Hertfordshire, at the time a maternity home. His mother, in her confinement, went to stay with her parents in Hertfordshire for comfort and support while her husband was serving as a captain in the Royal Army Medical Corps. Leigh was brought up in the Broughton area of Salford, Lancashire. He attended North Grecian Street Junior School. He is from a Jewish family; his paternal grandparents were Russian Jewish immigrants who settled in Manchester. The family name, originally Lieberman, was anglicised in 1939 "for obvious reasons". When the war ended, Leigh's father began his career as a general practitioner in Higher Broughton, "the epicentre of Leigh's youngest years and the area memorialised in Hard Labour." Leigh went to Salford Grammar School, as did the director Les Blair, his friend, who produced Leigh's first feature film, Bleak Moments (1971). There was a strong tradition of drama in the all boys school, and an English master, Mr Nutter, supplied the library with newly published plays. Outside school, Leigh thrived in the Manchester branch of Labour Zionist youth movement Habonim. In the late 1950s, he attended summer camps and winter activities over the Christmas break all round the country. During this time the most important part of his artistic consumption was cinema, although this was supplemented by his discovery of Picasso, Surrealism, The Goon Show, and even family visits to the Hallé Orchestra and the D'Oyly Carte. His father strongly opposed the idea that Leigh might become an artist or an actor. He forbade him his frequent habit of sketching visitors who came to the house and regarded him as a problem child because of his creative interests. In 1960, "to his utter astonishment", Leigh won a scholarship to RADA. Initially trained as an actor at RADA, Leigh started to hone his directing skills at East 15 Acting School, where he met the actress Alison Steadman. Leigh responded negatively to RADA's agenda, finding himself being taught how to "laugh, cry and snog" for weekly rep purposes, and became a sullen student. He later attended Camberwell School of Arts and Crafts (in 1963), the Central School of Art and Design and the London School of Film Technique on Charlotte Street. When he had arrived in London, one of the first films he had seen was Shadows (1959), an improvised film by John Cassavetes, in which a cast of unknowns was observed "living, loving and bickering" on the streets of New York, and Leigh "felt it might be possible to create complete plays from scratch with a group of actors". Other influences from this time included Harold Pinter's The Caretaker—"Leigh was mesmerised by the play and the (Arts Theatre) production"—Samuel Beckett, whose novels he read avidly, and Flann O'Brien, whose "tragi comedy" Leigh found particularly appealing. Influential and important productions he saw in this period included Beckett's Endgame, Peter Brook's King Lear and in 1965 Peter Weiss's Marat/Sade, a production developed through improvisation, the actors basing their characterisations on people they had visited in a mental hospital. The visual worlds of Picasso, Ronald Searle, George Grosz, and William Hogarth exerted another kind of influence. Leigh had small roles in several British films in the early 1960s (West 11, Two Left Feet), and played a young deaf mute, interrogated by Rupert Davies, in the BBC Television series Maigret. In 1964–65, he collaborated with David Halliwell, and designed and directed the first production of Little Malcolm and his Struggle Against the Eunuchs at the Unity Theatre. Leigh has been called "a gifted cartoonist a northerner who came south, slightly chippy, fiercely proud (and critical) of his roots and Jewish background; and he is a child of the 1960s and of the explosion of interest in the European cinema and the possibilities of television."

1965-1979: Театрлық қойылымдар мен телефильмдер

1965 жылы Ли Бирмингемдегі Мидлендс өнер орталығында режиссердің көмекшісі болып жұмыс істеді және жазу мен репетициялау бір процестің бөлігі бола алады деген идеямен тәжірибе жүргізе бастады. "Қорапқа ұқсас қорапта сахналанған отбасылық оқиға" "Роланд Пишедің кеңістіктік конструкциялары сияқты өнердегі қазіргі заманғы идеялардың барлық түрлерін сіңіріп алды, ол визуалды жағынан өте тартымды болды" және тағы екі "импровизацияланған" туындылар жасалды. Бірмингемдегі уақыттық тоқталыстан кейін Ли Юстонда пәтер тауып, онда келесі он жыл өмір сүрді. 1966–1967 жылдары ол Корольдік Шекспир компаниясында «Макбет», «Кориолан» және «Қыздыру» спектакльдерінде режиссердің көмекшісі болып жұмыс істеді. Ол NENAA (Солтүстік-Шығыс Жаңа Өнер қауымдастығы) атты кәсіби актерлермен бірге импровизацияланған пьесада жұмыс істеді, ол солтүстік-шығыста өнер қауымдастығын құру идеясымен кафеде жұмыс істейтін Тайнестердің қиялдарын зерттеді. 1970 жылы Ли былай деп жазды: «Біз мүлдем байланысты емес кейіпкерлердің жиынтығымен бастауымыз керек екенін түсіндім (әрқайсысы актердің жеке туындысы) содан кейін мен оларды бір-бірімен таныстыруға және нақты қарым-қатынастар желісін құруға мәжбүр ететін процестен өтуім керек; пьеса нәтижелерден туындайды». Стратфорд-Апон-Эйвондан болғаннан кейін Ли Лондон драма мектебінің бірнеше қойылымдарын қойды, соның ішінде Томас Деккердің «Адал жезөкшесін» Лоутондағы E15 актерлік мектебінде көрсетті, онда ол алғаш рет Элисон Стьэдманмен кездесті. 1968 жылы Манчестерге қайтып оралуды қалап, Лондондағы пәтерін жалға беріп, Левеншульмеге көшіп келді. Седгли Парктегі католик әйелдер мұғалімдерін даярлау колледжінде жарты күндік лекция оқып, драма курсын өткізді және күмәнмен діни қызметкерге назар аударған «Эпилогты» ойлап тапты және режиссерлік етті. Манчестер жастар театры үшін ол екі үлкен актерлік құрам жобасын ойлап тапты және режиссерлік етті. 1970 жылдары Ли тоғыз телеспектакльді түсірді. «Майдағы жаңғақ» (1976) және «Абигейлдің кеші» (1977) сияқты ертерек пьесалары орта таптың мінез-құлқы мен көзқарастарын қараңғы, бірақ күлкілі сатираға бейімделген. Оның пьесалары әдетте қоғамның қарапайымдылығын бейнелеуге тырысатын, өткір сынға ұшырайтын. Criterion Collection үшін Шон О'Салливан фильмнің «Маргарет Тэтчердің 1979 жылғы сайлауынан туындаған ұлттық бірегейлік дағдарысын» көрсеткенін жазды. Лидің мансабында 1985 жылдың ақпанында әкесі қайтыс болғаннан кейін үзіліс болды. Ли 1985 жылдың басында Мельбурнда өткен сценарийлер конференциясына қатысуға келісіп, Сиднейдегі Австралия кино мектебінде оқытушылық қызмет атқаруға шақыруды қабылдады, содан кейін ол «жеке күйі мен жоғалту сезімін адамдармен, жарнамамен және баяндамалармен айналысып, көміп тастады». Ол Бали, Сингапур, Гонконг және Қытайға барып, «ұзақ сапарды» біртіндеп жалғастырды. Ол былай деді: «Бұл менің өмірімдегі таңғажайып, ұмытылмас кезең болды. Бірақ бұл менің жеке сезімдерім, әкем, келесі бағытым және фильм түсіру қалауыммен байланысты болды. Мен өмірімнің бір кезеңінің соңына келдім және екінші кезеңінің басталғанын сездім». 1988 жылы Ли және продюсер Саймон Ченнинг Уильямс Лондонға орналасқан Thin Man Films кинокомпаниясын Лидің фильмдерін шығару үшін құрды. Олар компанияның атын таңдады, өйткені екеуінің де денесі жұқа емес еді. Кейін 1988 жылы Ли «Жоғары үміттер» фильмін түсірді, ол құлаған пәтерде және кеңес үйінде тұратын, бір-біріне байланыссыз жұмысшы отбасы туралы әңгімелейді. Оның «Жалпақ» және «Вера Дрейк» сияқты кейінгі фильмдері біршама күшті және қатыгез, және жұмысшы табына көбірек назар аударады. Оның сахналық пьесаларына «Тышқан иісі», «Бұл үлкен ұят», «Грек трагедиясы», «Қаздың ұрықтары», «Экстази» және «Абигейлдің кеші» кіреді. 1990 жылдары Ли сыншылардан үлкен табысқа ие болды, оның ішінде Элисон Стьэдман, Джим Бродбент, Тимоти Сполл, Клэр Скиннер және Джейн Хоррокс ойнаған «Өмір тәтті» (1990) комедиясы сияқты фильмдер. Бұл оның үшінші толық метражды фильмі болды және бірнеше жазғы аптада Солтүстік Лондонның жұмысшы класының отбасын көрсетеді. Фильм сыншысы Филип Френч The Observer журналында фильмді патронаждық деп айыптаған: «Лиді патронаждық деп атады. Бұл айып жалған. Ноэль Ковард / Дэвид Линнің «Бұл бақытты тұқым» фильмі, Лидің бірнеше панорамалық түсірілімдерінде қала маңындағы саябақтарда көрсетілген. Ковард пен Лин кейіпкерлерінің арқасын сылап, оларды құшақтап, кейде оларға деген үмітсіздігін білдіреді, бірақ Ли оларды шайқап, құшақтап, кейде оларға деген үмітсіздігін білдіреді, бірақ олардың біздің нұсқалары екенін ешқашан ойламайды». Independent Spirit Awards «Өмір тәтті» фильмін үздік халықаралық фильм номинациясына ұсынды. Лидің төртінші толық метражды фильмі қара комедия «Жалпақ» (1993) болды, онда Дэвид Тьюлис ойнады. Ол 46-шы Канн кинофестивалінде көрсетілді, онда ол «Алтын пальма бәйгесіне» қатысып, Ли үшін «Үздік режиссер» және Тьюлис үшін «Үздік актер» сыйлықтарын жеңіп алды. The Guardian газетінен Дерек Малькольм фильм «Лидің қазіргі уақытқа дейінгі ең керемет кинотуындысы» екенін және «ол Мэгги Тэтчердің қалыптасқан қоғамының жоқ деп мәлімдеген кемшіліктерін көрсетуге тырысады» деп жазды.

In 1965, Leigh went to work at the Midlands Art Centre in Birmingham as a resident assistant director and started to experiment with the idea that writing and rehearsing could be part of the same process. The Box Play, a family scenario staged in a cagelike box, "absorbed all sorts of contemporary ideas in art such as the space frames of Roland Pichet it was visually very exciting," and two more "improvised" pieces followed. After the Birmingham interlude, Leigh found a flat in Euston, where he lived for the next ten years. In 1966–67, he worked as an assistant director with the Royal Shakespeare Company on productions of Macbeth, Coriolanus, and The Taming of the Shrew. He worked on an improvised play of his own with some professional actors called NENAA (an acronym for "North East New Arts Association"), which explored the fantasies of a Tynesider working in a café, with ideas of founding an arts association in the northeast. In 1970, Leigh wrote, "I saw that we must start off with a collection of totally unrelated characters (each one the specific creation of its actor) and then go through a process in which I must cause them to meet each other, and build a network of real relationships; the play would be drawn from the results." After Stratford upon Avon, Leigh directed a couple of London drama school productions that included Thomas Dekker's The Honest Whore at E15 Acting School in Loughton—where he met Alison Steadman for the first time. In 1968, wanting to return to Manchester, he sublet his London flat and moved to Levenshulme. Taking up a part time lectureship in a Catholic women teachers training college, Sedgley Park, he ran a drama course and devised and directed Epilogue, focusing on a priest with doubts, and for the Manchester Youth Theatre he devised and directed two big cast projects, Big Basil and Glum Victoria and the Lad with Specs. In the 1970s, Leigh made nine television plays. Earlier plays such as Nuts in May (1976) and Abigail's Party (1977) tended more toward bleak yet humorous satire of middle class manners and attitudes. His plays are generally more caustic, stridently trying to depict society's banality. For The Criterion Collection, Sean O'Sullivan wrote that the film was addressing "the crisis of national identity triggered by Margaret Thatcher's election in 1979". There was something of a hiatus in Leigh's career after his father died in February 1985. Leigh was in Australia at the time—having agreed to attend a screenwriters' conference in Melbourne at the start of 1985, he had then accepted an invitation to teach at the Australian Film School in Sydney—and he then "buried his solitude and sense of loss in a busy round of people, publicity and talks". He gradually extended "the long journey home", visiting Bali, Singapore, Hong Kong, and China. He has said, "The whole thing was an amazing, unforgettable period in my life. But it was all to do with personal feelings, my father, where to go next, and my desire to make a feature film. I felt I was at the end of one stage of my career and at the start of another." In 1988, Leigh and producer Simon Channing Williams founded Thin Man Films, a film production company based in London, to produce Leigh's films. They chose the company name because neither of them was thin. Later in 1988, Leigh made High Hopes, about a disjointed working class family whose members live in a rundown flat and a council house. His later films, such as Naked and Vera Drake, are somewhat starker and more brutal, and concentrate more on the working class. His stage plays include Smelling A Rat, It's A Great Big Shame, Greek Tragedy, Goose Pimples, Ecstasy, and Abigail's Party. In the 1990s, Leigh enjoyed critical successes, including such films as the comedy Life Is Sweet (1990) starring Alison Steadman, Jim Broadbent, Timothy Spall, Claire Skinner, and Jane Horrocks. It was his third feature film, and follows a working class North London family over a few summer weeks. Film critic Philip French in The Observer defended the film against criticism that it was patronising: "Leigh has been called patronising. The charge is false. The Noël Coward/David Lean film This Happy Breed, evoked by Leigh in several panning shots across suburban back gardens, is patronising. Coward and Lean pat their characters on the back Leigh shakes them, hugs them, sometimes despairs over them, but never thinks that they are other than versions of ourselves." Independent Spirit Awards nominated Life Is Sweet for Best International Film. Leigh's fourth feature film was the black comedy Naked (1993), starring David Thewlis. It premiered at the 46th Cannes Film Festival, where it competed for the Palme d'Or and won Best Director for Leigh and Best Actor for Thewlis. Derek Malcolm of The Guardian wrote that the film "is certainly Leigh's most striking piece of cinema to date" and that "it tries to articulate what is wrong with the society that Mrs Thatcher claims does not exist."

1996-2009 жж.: Халықаралық танылу

1996 жылы Ли өзінің бесінші көркем фильмін – «Секреттер мен өтірік» (1996) драмасын түсірді. Фильмде Лидің жиі жұмыс істейтін актерлері Тимоти Сполл, Бренда Блетин, Филис Логан және Марианн Жан Баптист ойнады. «Секреттер мен өтірік» фильмі 1996 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілді, онда ол «Алтын пальма» жүлдесі мен Бренда Блетинге «Ең үздік әйел актер» сыйлығын жеңіп алды. Фильм қаржылық және сындық тұрғыдан сәтті болды. Киносыншы Роджер Эберт «Chicago Sun Times» газеті үшін жазған мақаласында «Секреттер мен өтірік» фильміне төрт жұлдыз берді және «әртүрлі көріністерде, әртүрлі сахналарда, тыңдап қалғандай қызығушылықпен тамашалайсың» деп жазды. Ол бұл фильмін «өзінің режиссерлік шеберлігінің гүлденуі» деп атады. Ол бізді адамдық деңгейде толқытып, өмірдегідей болжауға келмейтін жағдайларда қызықтырады және қарапайым адамдардың өздерінің де қарапайым проблемаларымен қалай күресуге мүмкіндігі бар екенін көрсетеді. 2009 жылы Эберт бұл фильмін өзінің «Ұлы фильмдер» тізіміне қосты. Фильм «Оскар» сыйлығына бес номинация ие болды, оның ішінде «Ең үздік фильм» және «Ең үздік режиссер» номинациялары бар. Одан кейін «Career Girls» (1997) және Гилберт пен Салливанның «The Mikado» операсының жаратылуы туралы «Topsy Turvy» (1999) фильмдерін түсірді. Лидің туындыларындағы ашу-ыза, бір жағынан Тэтчер жылдарына тән болған, оның саяси аренадан кетуінен кейін жұмсалды. 2005 жылы Ли көп жылдық үзілістен кейін «Royal National Theatre» сахнасында жаңа пьесасы – «Екі мың жыл» спектаклін қойды. Пьеса солшыл, секулярлық еврей отбасының бір мүшесі дінге келуінен туындайтын келіспеушіліктерді көрсетеді. Бұл Лидің еврей тегіне алғаш рет жүгінуі болды. 2004 жылы ол өзінің тоғызыншы көркем фильмін – 1950 жылдары заңсыз аборттар жасаған жұмысшы әйел (Имельда Стаунтон) туралы «Вера Дрейк» фильмін түсірді. Фильмнің премьерасы 61-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде өтті және зор ықыласпен қабылданды, «Ең үздік фильм» үшін «Алтын арыстан» жүлдесі мен Имельда Стаунтонға «Ең үздік әйел актер» үшін «Вольпи кубогы» сыйлығын жеңіп алды. «Rotten Tomatoes» киноагрегаторы фильмге 92% мақұлдау рейтингін берді, консенсус бойынша, «Имельда Стаунтонның терең әсерлі ойынымен, «Вера Дрейк» аборттың даулы тақырыбына жандылық әкеледі». Фильм 11 рет Британ академиясының кино жүлдесіне ұсынылып, үш жүлдеге ие болды: «Ең үздік режиссер», «Ең үздік әйел актер» және «Ең үздік костюм дизайны». Фильм сондай-ақ үш «Оскар» сыйлығына ұсынылды: «Ең үздік режиссер», «Ең үздік әйел актер» және «Ең үздік сценарий». 2008 жылы Ли Салли Хокинс ойнаған «Бақытты бол, бақытты бол» атты заманауи комедиясын шығарды. Фильм Берлин халықаралық кинофестивалінде дебют жасады, онда Хокинс «Ең үздік әйел актер» үшін күміс аюды жеңіп алды. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, көптеген адамдар Хокинстің актерлік шеберлігін мақтады. Ол көптеген марапаттар алды, соның ішінде «Алтын глобус» сыйлығын «Ең үздік комедиялық немесе музыкалық фильмдегі ең үздік әйел актриса» номинациясы бойынша жеңіп алды. Сол жылы Ли Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі болып сайланды.

In 1996, Leigh directed his fifth feature film, the drama Secrets & Lies (1996). Its ensemble cast included Leigh regulars Timothy Spall, Brenda Blethyn, Phyllis Logan, and Marianne Jean Baptiste. The film premiered at the 1996 Cannes Film Festival, where it received the Palme d'Or and the Best Actress award for Blethyn. It was a financial and critical success. Film critic Roger Ebert, writing for the Chicago Sun Times, gave Secrets & Lies four out of four stars, writing, "moment after moment, scene after scene, Secrets & Lies unfolds with the fascination of eavesdropping". He called the film "a flowering of his technique. It moves us on a human level, it keeps us guessing during scenes as unpredictable as life, and it shows us how ordinary people have a chance of somehow coping with their problems, which are rather ordinary, too." In 2009, Ebert added the film to his "Great Movies" list. It received five Academy Award nominations, including Best Picture and Best Director. He followed that success with Career Girls (1997) and Topsy Turvy (1999), a period drama about the creation of Gilbert and Sullivan's The Mikado. The anger inherent in Leigh's material, in some ways typical of the Thatcher years, softened after her departure from the political scene. In 2005, Leigh returned to directing for the stage after many years with a new play, Two Thousand Years, at the Royal National Theatre. The play deals with divisions within a left wing secular Jewish family when one of the younger members finds religion. It was the first time Leigh had drawn on his Jewish background for material. In 2004, he directed his ninth feature film, Vera Drake, a period film about a working class woman (Imelda Staunton) who performs illegal abortions during the 1950s. The film premiered at the 61st Venice International Film Festival to rapturous reviews, winning the Golden Lion for Best Film and the Volpi Cup for Best Actress for Staunton. Review aggregator Rotten Tomatoes gave the film an approval rating of 92% with the consensus, "with a piercingly powerful performance by Imelda Staunton, Vera Drake brings teeming humanity to the controversial subject of abortion." The film received 11 British Academy Film Award nominations, winning three awards, for Best Director, Best Actress in a Leading Role and Best Costume Design. The film was also nominated for three Academy Awards, for Best Director, Best Actress, and Best Screenplay. In 2008, Leigh released a modern day comedy, Happy Go Lucky, starring Sally Hawkins. It debuted at the Berlin International Film Festival, where Hawkins won the Silver Bear for Best Actress. The film was a critical success, with many praising Hawkins's performance. She received many awards, including a Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Comedy or Musical. The same year, Leigh was elected a Fellow of the Royal Society of Literature.

2010 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2010 жылы Ли Джим Бродбент, Рут Шин және Лесли Манвилл ойнаған «Бір жыл» фильмін шығарды. Ол 2010 жылғы Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» жүлдесі үшін көрсетілді. Фильм 5 қараша 2010 жылы Ұлыбританияда көрсетілуге дейін 54-ші Лондон кинофестивалінде көрсетілді. Фильм АҚШ-та да сәтті болды, Эберт фильмге төрт жұлдыздың төртеуін беріп, «Әр жыл сайын Майк Лидің жаңа фильмі шықпайды, бірақ оның жанашырлығы, терең байқаулары және адам комедиясына деген сезімімен жарылқанған жылдар Лидің «Бір жыл» фильмі – ұзақ, тазартатын эмпатияға толы кезеңдей» деп жазды. 83-ші «Оскар» сыйлығында Ли «Корольдің сөйлеміне» жеңіліп, «Ең үздік түпнұсқа сценарий» номинациясына ұсынылды. 2012 жылы Ли 62-ші Берлин халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының төрағасы болып сайланды. Ли өзінің 12-ші көркем фильмін – Тимоти Сполл Дж.М.У. Тернер рөлінде ойнаған тарихи «Мистер Тернер» (2014) фильмін шығарды. Фильм 2014 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілді, онда ол «Алтын пальма» жүлдесі үшін бәсекелесіп, көптеген сыншылар Споллдың актерлік шеберлігін жоғары бағалады. Сполл Канн кинофестивалінің үздік актер сыйлығын алды, ал фильм Дик Поуптың операторлық жұмысы үшін «Вулкан» сыйлығын жеңіп алды. «Observer» газетінің сыншысы Марк Кермод фильмді «жарықты қолдарымен күрескен адамның портреті» деп атады, бұл «қолға сезінетін, икемді, денелі» физикалық элемент болғандай. Сол жылы Ли «The Hollywood Reporter» журналымен бірге сол жылы фильмдер түсірген басқа режиссерлермен – Ричард Линклэйтер («Бойгуд»), Беннетт Миллер («Фокскачер»), Мортен Тильдум («Энигма»), Анджелина Джоли («Бұзылмаған») және Кристофер Нолан («Жұлдызаралық») режиссерлермен бір сағаттық дөңгелек үстел талқылауына қатысты. «Мистер Тернер» фильмі «Операторлық жұмыс», «Өндіріс дизайны» және «Костюм дизайны» номинациялары бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. 2015 жылы Ли Гилберт пен Салливанның «Пираттар» операсын сахнаға қою туралы Англияның Ұлттық операсынан ұсыныс қабылдады (дирижер – Дэвид Пэрри, суретші – Элисон Читти, негізгі рөлдерде – Эндрю Шор, Ребекка де Понт Дэвис және Джонатан Лемалу). Содан кейін қойылым Еуропа бойынша гастрольдік сапармен шықты, Люксембургтегі (Les Théâtres de la Ville de Luxembourg), Каендегі (Théâtre de Caen) және Саарланд штаттық театрында көрсетілді. 2018 жылы Ли 1819 жылғы Питерлу қырғынына негізделген «Питерлу» тарихи фильмін шығарды. Фильм 75-ші Венеция халықаралық кинофестивалінің негізгі бағдарламасына іріктелді. Оның дистрибьюторы Ұлыбританияда Entertainment One, ал АҚШ-та Amazon Video болды. Фильмге әртүрлі пікірлер айтылды, «The New York Times» газеті оны «керемет және талапты фильм» деп сипаттады. 2020 жылдың ақпан айында Ли өзінің келесі фильмінің түсірілімін жазда бастайтыны хабарланды. COVID-19 пандемиясының салдарынан түсірілім кешіктірілді, бірақ 2023 жылы «Қиын шындықтар» фильмінің түсіріліміне кірісетіні хабарланды. Фильмде Марианна Жан-Баптист және Мишель Остин рөлдерін сомдайды.

In 2010, Leigh released his film Another Year, starring Jim Broadbent, Ruth Sheen, and Lesley Manville. It premiered at the 2010 Cannes Film Festival in competition for the Palme d'Or. The film was shown at the 54th London Film Festival before its general British release date on 5 November 2010. The film was also a success in the U. S., with Ebert giving the film his highest rating, four out of four stars, and writing, "Not quite every year brings a new Mike Leigh film, but the years that do are blessed with his sympathy, penetrating observation, and instinct for human comedy Leigh's 'Another Year' is like a long, purifying soak in empathy." At the 83rd Academy Awards, Leigh was nominated for Best Original Screenplay, losing to The King's Speech. In 2012, Leigh was selected to be jury president of the 62nd Berlin International Film Festival. Leigh released his 12th feature film, the biographical period film Mr. Turner (2014), based on the life and artworks of J. M. W. Turner, portrayed by Timothy Spall. The film premiered at the 2014 Cannes Film Festival, where it competed for the Palme d'Or and won rave reviews, with many critics praising Spall's performance. Spall received the Cannes Film Festival Award for Best Actor and the film won the Vulcan Award for its cinematography by Dick Pope. Observer critic Mark Kermode called the film a "portrait of a man wrestling light with his hands as if it were a physical element: tangible, malleable, corporeal". That year, Leigh joined The Hollywood Reporter for an hourlong roundtable discussion with other directors who had made films that year: Richard Linklater (Boyhood), Bennett Miller (Foxcatcher), Morten Tyldum (The Imitation Game), Angelina Jolie (Unbroken), and Christopher Nolan (Interstellar). Mr. Turner received Academy Award nominations for Cinematography, Production Design, and Costume Design. In 2015, Leigh accepted an offer from English National Opera to direct the Gilbert and Sullivan operetta The Pirates of Penzance (with conductor David Parry, designer Alison Chitty, and starring Andrew Shore, Rebecca de Pont Davies and Jonathan Lemalu). The production then toured Europe, visiting Luxembourg (Les Théâtres de la Ville de Luxembourg), Caen (Théâtre de Caen) and Saarländisches Staatstheater. In 2018, Leigh released another historical feature, Peterloo, based on the 1819 Peterloo Massacre. The film was selected to be screened in the main competition section of the 75th Venice International Film Festival. It was distributed in the UK by Entertainment One and in the US by Amazon Video. It received mixed reviews; The New York Times called it a "brilliant and demanding film". In February 2020, it was reported that Leigh would begin shooting his latest film in the summer. After a delay due to the COVID 19 pandemic, it was announced that the film, Hard Truths, would go into production in 2023. Set in contemporary times, it stars Marianne Jean Baptiste and Michele Austin.

Стиль

Ли фильмдеріндегі кейіпкерлер мен сюжет желілерін құру үшін бірнеше апта бойы дамыған ұзақ импровизацияны пайдаланады. Ол оқиғалардың қалай дамырылуы мүмкін деген бірнеше идеямен бастайды, бірақ актерлерге барлық ниеттерін жасырады, олар өз тағдырларын біртіндеп ашып, оған сәйкес әрекет етеді. Алғашқы дайындық Лимен жеке-жеке өтеді, содан кейін актерлер кейіпкерлерінің өмірінде кездескендей ретпен бір-бірімен танысады. Фильмде тіпті айтылмаған жақын сәттер де бар, олар кейіпкердің тарихын, мінезін және жеке мотивациясын түсіну үшін қажет. Импровизацияны тоқтату қажет болғанда, ол актерлерге «кейіпкерден шығыңыз» дейді, содан кейін олар жағдайдың қалай болғанын немесе қалай болуы мүмкін екенін талқылайды. Критик Майкл Ковенидің пікірінше, Лидің фильмдері мен сахналық пьесалары «осы кезеңдегі британдық театр мен кинодағы кез келген суретшінің туындыларымен салыстыруға болатын ерекше, біртекті туындылар жиынтығын құрайды». Фильмнің соңғы түсірілімі дәстүрлі болады, себебі онда оқиғаның, әрекеттің және диалогтың нақты сезімі қалыптасады. Ли актерлерге фильмге түсіруді үміттенетін импровизация материалдарын еске салады. «Кейіпкерлер мен олардың қарым-қатынастары талқылау, көптеген импровизациялар және кейіпкердің шынайылығын толықтыратын зерттеулер арқылы жасалады». Айлар бойы репетициядан кейін немесе «фильм түсіру үшін сахнаға шығуға дайындалғаннан кейін» Ли түсіру сценарийін, қарапайым сызбаны жазады. Содан кейін, сахнада, одан әрі «нағыз репетициядан» кейін сценарий аяқталады: «Мен импровизация жасаймын, оны талдап, талқылаймын, біз тағы бірін жасаймыз, және іс-әрекеттер мен диалогтар толығымен үйлескенше мен жетілдіремін. Содан кейін біз оны түсіреміз». Лора Миллермен сұхбаттасқанда Ли былай деді: «Мен өте стильдік фильмдер жасаймын, бірақ стиль шындық пен нақтылықтың орнына қойылмайды. Ол – бүкіл туындының ажырамас, табиғи бөлігі». Ол қалыпты өмірді, «нағыз өмірді» қиын жағдайларда бейнелеуге тырысады. Ол былай дейді: «Мен интеллектуалды фильмдер жасамаймын. Бұл эмоционалды, субъективті, интуитивті, сезімтал, осал фильмдер. Менің ойымша, бұл жерде уайым мен тәртіпсіздік сезімі бар». «Жылаңаш» фильміне жасалған сынға Ли былай деді: «Сын-ескертпелер «саяси дұрыстықтың» ең нашар көрінісі кең таралған орталардан келеді. Бұл – біздің қалай болуымыз керек деген надандық пікір, ол шындықтан алыс және денсаулыққа зиянды». Лидің кейіпкерлері «сөзбен жеткізе алмайтын сезімдерін білдіру үшін» жиі күреседі. Сөздер маңызды, бірақ олар жеткіліксіз. Байланыс жасаудағы жасырындық пен сәтсіздік өнері, әрине, Пинтерден алынған, оны Ли маңызды ықпал деп мойындайды. Ол әсіресе Пинтердің ерте туындыларын бағалайды және РАДА-да оқып жүргенде «Кейірімші» фильмін қойды. Ли «Қатал еңбек» романында Лиз Смит, «Абигейлдің кеші» романында Элисон Стейдман, «Өрлеу» романында Бренда Блетин, «Қазғыш қабықшалар» романында Антони Шер, «Осы арада» романында Гэри Олдман мен Тим Рот, «Өмір тәтті» романында Джейн Хоррокс, «Жылаңаш» романында Дэвид Теулис сияқты жұлдыздарды жасауға көмектесті және онымен жұмыс істеген актерлердің тізімі – Пол Жессон, Фил Дэниелс, Линдсей Данкан, Лесли Шарп, Кэти Берк, Стивен Реа және Джули Уолтерс – «Британдық актерлік өнерінің тамаша, тіпті өкілді ядросы» дейді. Оның сезімталдығы Ясуджиро Одзу мен Федерико Феллинидің сезімталдығымен салыстырылады. «Жаңа Йорк кітаптар шолуында» Иан Бурума былай деп жазды: «Лондон автобусына отыру немесе кафедегі көрші үстелде отырған адамдардың сөзін тыңдау Майк Ли туралы ойламау мүмкін емес. Басқа да ерекше суретшілер сияқты ол да өз аумағын белгіледі. Лидің Лондоны Феллинидің Риміне немесе Одзудың Токиосына ұқсас».

Leigh uses lengthy improvisations developed over several weeks to build characters and storylines for his films. He starts with some ideas of how he thinks things might develop, but does not reveal all his intentions to the cast, who gradually discover their fates and act out their responses. Initial preparation is in private with Leigh, and then the actors are introduced to each other in the order that their characters would have met in their lives. Intimate moments are explored that will not even be referred to in the final film to build insight and understanding of history, character and personal motivation. When an improvisation needs to be stopped, he tells the actors, "Come out of character", before they discuss what happened or might have happened in a situation. According to critic Michael Coveney, Leigh's films and stage plays "comprise a distinctive, homogenous body of work which stands comparison with anyone's in the British theatre and cinema over the same period." Final filming is more traditional as a definite sense of story, action and dialogue is then in place. Leigh reminds the cast of material from the improvisations that he hopes to capture on film. "The world of the characters and their relationships is brought into existence by discussion and a great amount of improvisation And research into anything and everything that will fill out the authenticity of the character." After months of rehearsal, or "preparing for going out on location to make up a film", Leigh writes a shooting script, a bare scenario. Then, on location, after further "real rehearsing", the script is finalized: "I'll set up an improvisation, I'll analyse and discuss it, we'll do another and I'll refine and refine until the actions and dialogue are totally integrated. Then we shoot it." In an interview with Laura Miller, Leigh said, "I make very stylistic films indeed, but style doesn't become a substitute for truth and reality. It's an integral, organic part of the whole thing." He strives to depict ordinary life, "real life", unfolding under extenuating circumstances. He has said, "I'm not an intellectual filmmaker. These are emotional, subjective, intuitive, instinctive, vulnerable films. And there's a feeling of despair I think there's a feeling of chaos and disorder." Of the criticism Naked received, Leigh said: "The criticism comes from the kind of quarters where 'political correctness' in its worst manifestation is rife. It's this kind of naive notion of how we should be in an unrealistic and altogether unhealthily over wholesome way." Leigh's characters often struggle "to express inexpressible feelings. Words are important, but rarely enough. The art of evasion and failure in communication certainly comes from Pinter, whom Leigh acknowledges as an important influence. He especially admires Pinter's earliest work and directed The Caretaker while still at RADA." Leigh has helped to create stars—Liz Smith in Hard Labour, Alison Steadman in Abigail's Party, Brenda Blethyn in Grown Ups, Antony Sher in Goose Pimples, Gary Oldman and Tim Roth in Meantime, Jane Horrocks in Life Is Sweet, David Thewlis in Naked—and has said that the list of actors who have worked with him—including Paul Jesson, Phil Daniels, Lindsay Duncan, Lesley Sharp, Kathy Burke, Stephen Rea, and Julie Walters—"comprises an impressive, almost representative, nucleus of outstanding British acting talent." His sensibility has been compared to those of Yasujirō Ozu and Federico Fellini. In The New York Review of Books, Ian Buruma wrote: "It is hard to get on a London bus or listen to the people at the next table in a cafeteria without thinking of Mike Leigh. Like other wholly original artists, he has staked out his own territory. Leigh's London is as distinctive as Fellini's Rome or Ozu's Tokyo."

Әсерлер

Ли өзінің сүйікті кинорежиссерлері ретінде Жан Ренуар мен Сатьяжит Рэйді атады. 1991 жылғы сұхбатында ол "60-шы жылдардың соңына дейін" Франк Капра, Фриц Ланг, Ясужиро Озу және тіпті Жан-Люк Годарды да атады. Сұхбатта британдық әсерлер туралы сұрағанда, ол "еңбекші адамдарды әдейісінен кемсітетін сипаттауына қарамастан" Элинг комедияларына және 60-шы жылдардың басындағы британдық жаңа толқын фильмдеріне сілтеме жасады. Сүйікті комедиялары туралы сұрағанда, ол "Бір, екі, үш", "Ойын ережесі" және "кез келген Китон" деп жауап берді.

Жеке өмір

1973 жылдың қыркүйегінде Ли актриса Элисон Стьэдманға үйленді. Олардың екі ұлы бар. Стьэдман оның жеті фильмінде және бірнеше пьесасында ойнады, оның ішінде «Wholesome Glory» және «Abigail's Party» пьесалары да бар. Олар 2001 жылы ажырасып кетті. Содан кейін Ли актриса Марион Бейлимен Лондон орталығында бірге тұрды.

Саяси белсенділік

Ли атеист және Ұлыбритания гуманистерінің көрнекті қолдаушысы. Ол сондай-ақ республикашыл (монархияға қарсы). 2014 жылы Ли "Hacked Off" ұйымын және Ұлыбритания баспасөзінің өзін-өзі реттеу науқанын, "саяси ықпалдан баспасөзді қорғаумен қатар, осал топтарға маңызды қорғауды қамтамасыз ету" арқылы қолдады. 2019 жылдың қараша айында Ли басқа да қоғамдық тұлғалармен бірге Еңбек партиясының лидері Джереми Корбинге қолдау білдірген хатқа қол қойды, оны "көптеген демократиялық елдерде пайда болған оңшыл ұлтшылдық, ксенофобия және расизмге қарсы күресте үміт шамы" деп сипаттап, 2019 жылғы Ұлыбритания парламенттік сайлауларында оны қолдады. 2019 жылдың желтоқсанында Ли 42 басқа да белгілі мәдениет қайраткерлерімен бірге Корбиннің басшылығымен Еңбек партиясын қолдаған хатқа қол қойды. Хатта былай делінген: "Джереми Корбиннің басшылығымен Еңбек партиясының сайлау манифесті жеке пайда мен шағын топтардың мүддесінен гөрі адамдар мен планетаның қажеттіліктерін басымдыққа қоятын трансформациялық жоспар ұсынады".

Марапаттар мен марапаттар

Ли жеті рет «Оскар» сыйлығына ұсынылған: «Секреттер мен өтірік» және «Вера Дрейк» фильмдері үшін екі рет (ең үздік түпнұсқа сценарий және ең жақсы режиссер) және «Топси Турви», «Хэппи Го Лакки» және «Бір жыл» фильмдері үшін бір рет (тек ең үздік түпнұсқа сценарий). Ли сонымен қатар маңызды еуропалық кинофестивальдерде бірнеше жүлде алған. Атап айтқанда, ол 1993 жылы Канн кинофестивалінде «Жылаңаш» фильмі үшін «Ең үздік режиссер» сыйлығын, ал 1996 жылы «Секреттер мен өтірік» фильмі үшін «Алтын пальма» сыйлығын жеңіп алды. 2004 жылы Халықаралық Венеция кинофестивалінде «Вера Дрейк» фильмі үшін «Леоне д’Оро» сыйлығымен марапатталды. 1993 жылғы туған күніне орай кино индустриясына қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің офицері (OBE) атағымен марапатталды.